Οι επιδημίες που σάρωσαν τον απελευθερωτικό αγώνα του 1821

Την περίοδο του απελευθερωτικού αγώνα οι συνθήκες διαβίωσης ήταν από υποβαθμισμένες έως άθλιες. Οι συνεχείς μετακινήσεις των αγωνιστών, ο αναγκαστικός συνωστισμός σε αστικά κέντρα, οι πολιορκίες ταλαιπώρησαν τους Έλληνες και προκάλεσαν πολλές φορές έλλειψη νερού, τροφής και φαρμάκων. Η δημόσια υγεία ήταν σε κακή κατάσταση, όπως αναφέρει στην έρευνα του ο κοσμήτορας της Σχολής Επιστημών Υγείας του ΑΠΘ, καθηγητής Ιατρικής Θεόδωρος Δαρδαβέσης.

Το υγρό κλίμα και το περιβάλλον ευνοούσαν και την εξάπλωση επιδημιών. Η πρώτη εκδηλώθηκε στην Τρίπολη. Αιτία ήταν ο εξανθηματικός τύφος και προκάλεσε 3.000 θανάτους, ενώ τύφος εκδηλώθηκε αργότερα και στο Ναύπλιο, ως και σε άλλες πόλεις που πολιορκούνταν.

Σε περιπτώσεις πολιορκιών η κακή διατροφή δυσχέραινε ακόμα περισσότερο την υγεία των αγωνιστών. Οι πολιορκημένοι του Μεσολογγίου στράφηκαν στα κατοικίδια ζώα, όπως άλογα, μουλάρια και σκύλους ενώ αργότερα και στα ποντίκια. Κάποια στιγμή κατέφυγαν και στην νεκροφαγία.

Η ακατάλληλη διατροφή προκάλεσε δυσεντερία που εξαντλούσε ακόμα περισσότερο τους πολιορκημένους. Δεν έλειψαν και οι περιπτώσεις αβιταμινώσεων, οι οποίες προκαλούσαν σκορβούτο. Δεν υπήρχε συχνά πρόσβαση σε πόσιμο νερό καθώς ο εχθρός κυρίευε τις πηγές υδροδοσίας.

Επίσης τα νερά των πηγαδιών μολύνονταν, είτε εσκεμμένα από τους αγωνιστές ώστε να μην χρησιμοποιηθούν από τον εχθρό, είτε από τα χάλκινα σκεύη που οι πολιορκημένοι πετούσαν στα πηγάδια για να τα κρύψουν, ειδικότερα την περίοδο της εκστρατείας του Δράμαλη. Πολλές φορές αναγκάζονταν να πιουν νερό από την λιμνοθάλασσα.

Γενικότερα, οι συνθήκες δημόσιας υγείας αλλά και ο πόλεμος, προκαλούσαν εξάρσεις ασθενειών όπως η χολέρα, η πανώλη, η ευλογιά και η ελονοσία, κάτι που είχε ως αποτέλεσμα να προκληθούν περισσότεροι θάνατοι από αυτές παρά από τον ένοπλο αγώνα. 

Οι ασθένειες που μετατρέπονταν σε επιδημίες δεν κατάφεραν να κάμψουν το ηθικό των εξεγερμένων Ελλήνων που αγωνίζονταν απέναντι σε πολλούς εχθρούς αλλά δεν έχαναν το θάρρος και την πίστη τους για την απελευθέρωση.