Το πιο παράξενο τραγούδι στον κόσμο

Ήταν Αύγουστος του 1952. Σε μια αίθουσα συναυλιών δυο ώρες μακριά από τη πόλη της Νέας Υόρκης, ο κόσμος μαζεύτηκε για να ακούσει την νέα μουσική του συνθέτη John Cage. Ήταν ένα ζεστό αλλά και βροχερό απόγευμα. Στο κοινό βρίσκονταν και άλλοι συνθέτες. Ο John Cage θα παρουσίαζε για πρώτη φορά δυο νέα τραγούδια.

Ο συνεργάτης του για πολλά χρόνια και πιανίστας, David Tudor, ανέβηκε στην σκηνή και πρώτα έπαιξε το κομμάτι που έγινε γνωστό ως «Water Music», έπαιξε πιάνο με αντικείμενα τοποθετημένα στις χορδές (prepared piano), σε συνδυασμό με ένα ανοιχτό ραδιόφωνο και ένα καζού, που βγάζει ήχο που μοιάζει με φωνή πάπιας.

Το δεύτερο τραγούδι ήταν ακόμα πιο παράξενο. Ο Tudor έθεσε σε λειτουργία ένα χρονόμετρο για 30 δευτερόλεπτα, έκλεισε το πιάνο, μετά έβαλε ξανά χρονόμετρο για 2 λεπτά και 23 δευτερόλεπτα σιωπής και έκανε το ίδιο για μια τρίτη φορά, για ένα λεπτό και 40 δευτερόλεπτα σιωπής. Συνολικός χρόνος 4 λεπτά και 33 δευτερόλεπτα, εξού και ο τίτλος του τραγουδιού «4’33”». Για τον John Cage βέβαια, αυτό δεν ήταν σιωπή.

Αυτά τα 4 λεπτά και 33 δευτερόλεπτα, κάποιος μπορούσε να αφουγκραστεί το θρόισμα τον φύλλω, έναν σκύλο να γαβγίζει από απόσταση, την βροχή να πέφτει στην οροφή, τα σώματα των θεατών να κουνιούνται πάνω στις θέσεις τους και τις αναπνοές τους.

Για τον John Cage αυτό ήταν μουσική. Αυτή η σιωπηλή σύνθεση, εμπνεύστηκε από τους «λευκούς πίνακες» του φίλου του Robert Rauschenberg, μεγάλους καμβάδες λευκού, που η επιφάνεια τους διαφοροποιείται από τα σωματίδια σκόνης και τις αντανακλάσεις του φωτός. Μια ακόμα έμπνευση γι’ αυτόν ήταν όταν μπήκε σε ένα δωμάτιο που είχε σχεδιαστεί έτσι ώστε να διατηρείται σε αυτό μια απόλυτη σιωπή. Ο Cage είπε πως άκουσε έναν δυνατό και έναν χαμηλό ήχο. Ο μηχανικός που βρισκόταν εκεί του είπε πως ο δυνατός ήχος ήταν εκείνος του νευρικού του συστήματος και ο χαμηλός, εκείνος της κυκλοφορίας του αίματός του.

Ο Cage είχε τότε μια επιφοίτηση να επικεντρώσει την μουσική του προσοχή σε τυχαίους ήχους και όχι σε σκόπιμους συνθετικούς, σε μια προσπάθειά του να εξερευνήσει την σχέση της μουσικής με τη φύση. Βέβαια, όταν παρουσίασε το «4’33”», έγινε χαμός. Το κοινό το θεώρησε αστείο, ενώ μετά τη συναυλία κάποιος πρότεινε να διώξουν τον Cage και τον Tudor από την πόλη.

Ωστόσο, όπως αποδείχτηκε, το συγκεκριμένο κομμάτι ήταν μεγάλη έμπνευση για πολλούς τα χρόνια που ακολούθησαν. Τα φορητά μαγνητόφωνα επέτρεψαν την καταγραφή και την παραποίηση τυχαίων περιβαλλοντικών ήχων. Ο ήχος του ωκεανού είναι κεντρικός στο άλμπουμ τον The Who, «Quadrophenia»,ενώ ο Brian Eno που πειραματίστηκε πολύ με τη μουσική, ανέφερε πάντα τον John Cage ως πηγή έμπνευσης. Πιο πρόσφατα, οι καλλιτέχνες της Hip-Hop χρησιμοποιούν πολλές φορές ήχους από τους δρόμους των μεγαλουπόλεων.

Μπορεί λοιπόν το τραγούδι του John Cage να είναι ίσως το πιο παράξενο που έχουμε ακούσει ( ή αν προτιμάτε που δεν έχουμε ακούσει), αλλά κατάφερε να δώσει στους μετέπειτα καλλιτέχνες την ευκαιρία να υπερβούν τις τονικότητες των τυπικών οργάνων και να ασχοληθούν με τις άπειρες δυνατότητες του ήχου. Και όπως ο ίδιος διαβεβαίωσε πριν τον θάνατό του το 1992, «το πιο σημαντικό κομμάτι είναι το σιωπηλό μου κομμάτι», γιατί «ότι κάνουμε είναι μουσική».