Το Διάταγμα της Αλάμπρα και οι Εβραίοι της Θεσσαλονίκης

Ήταν 31 Μαρτίου του 1492, όταν στην Ισπανία υπογράφτηκε το «Διάταγμα της Αλάμπρα», από το ζεύγος των Καθολικών Βασιλέων. Ο βασιλιάς της Αραγωνίας Φερδινάνδος Β’ και η βασίλισσα της Καστίλης Ισαβέλλα Α, ήταν δεύτερα ξαδέρφια και βασιλείς των δυο ισπανικών κρατιδίων. Παντρεύτηκαν το 1469, με τον γάμο να ενώνει τα στέμματα και την διαδοχή των θρόνων και οδήγησε σιγά σιγά στο ενωμένο βασίλειο της Ισπανίας. Εκτός από την σταθερότητα και την εθνική ενότητα, το βασιλικό ζεύγος είχε ως στόχο και τη θρησκευτική ομοιογένεια. Το τελευταίο επισφραγίστηκε από το Διάταγμα της Αλάμπρα αλλά και την επιβολή της Ιεράς Εξέτασης.

Οι μονάρχες πίστευαν πως η ενότητα θα επιτευχθεί μέσα από την θρησκευτική ομοιογένεια, βάζοντας ως στόχο την ολική επιβολή του Ρωμαιοκαθολικισμού. Με αυτόν τον τρόπο, στράφηκαν εναντίον των Εβραίων, των Μαυριτανών μουσουλμάνων αλλά και των χριστιανών αιρετικών, παίρνοντας σκληρά μέτρα. Αρχικά ξεκίνησαν τον κοινωνικό αποκλεισμό, κυρίως των Εβραίων. Διέταξαν λοιπόν τον διαχωρισμό των θρησκευτικών κοινοτήτων, με την δημιουργία διαφορετικών οικισμών που θα εξελίσσονταν σε γκέτο.

Ο διαχωρισμός τους έδωσε την ευχέρεια να επιβάλλουν ευκολότερα μεγαλύτερη φορολόγηση στους Εβραίους. Αλλά το χειρότερο μέτρο ήταν η Ιερά Εξέταση. Το εκκλησιαστικό αυτό δικαστήριο κυνηγούσε ανελέητα τους «εχθρούς» του καθολικισμού και οι τιμωρίες που επέβαλλε ήταν από πράξεις μετάνοιας μέχρι και θάνατο. Οι διωγμοί κράτησαν για πολλά χρόνια, με αποκορύφωμα την 15ετια μεταξύ 1483 και 1498. Ειδικά μετά το Διάταγμα της Αλάμπρα.

@thereaderwiki.com

Το διάταγμα αυτό έδινε προθεσμία 120 ημερών σε όλους τους αλλόθρησκους να ασπαστούν τον καθολικισμό ή να εγκαταλείψουν τη χώρα. Κι αν δεν γινόταν τίποτα από τα δυο, τότε θα αναλάμβανε δράση η Ιερά Εξέταση. Περίπου 200.000 Σεφαραδίτες Εβραίοι της Ισπανίας, έφυγαν από τη χώρα και κατέφυγαν στην Βόρεια Αφρική, στην Πορτογαλία, στην Ιταλία και στην τότε Οθωμανική Αυτοκρατορία.

Στην Οθωμανική Αυτοκρατορία εγκαταστάθηκαν κυρίως στην Θεσσαλονίκη και στην Κωνσταντινούπολη, όπου δημιούργησαν ακμάζουσες κοινότητες. Ο Σουλτάνος Βαγιαζήτ Β’, είδε με καλό μάτι αυτή την μετεγκατάσταση, θεωρώντας πως οι Εβραίοι έμποροι θα βοηθούσαν στην οικονομική ανάπτυξη της αυτοκρατορίας.

Περίπου 20.000 συνολικά Εβραίοι επέλεξαν ως τελικό τους προορισμό την Θεσσαλονίκη. Μέχρι το 1537, υπήρχαν τόσοι Εβραίοι στην πόλη, που ο ποιητής Σαμουέλ Ούσκουε, την αποκάλεσε «Μητέρα του Ισραήλ». Μετά την εγκατάσταση των Εβραίων, η Θεσσαλονίκη και η Κωνσταντινούπολη μετατράπηκαν σιγά σιγά σε ακμάζοντα κέντρα σπουδών, με τη φήμη τους να φτάνει σε ολόκληρη την Ευρώπη.

Κατά την απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης το 1912, ο εβραϊκός πληθυσμός αποτελούσε σχεδόν το 40% του συνολικού πληθυσμού, με το υπόλοιπο 60% να είναι μοιρασμένο ανάμεσα σε Τούρκους και Έλληνες. Κατά την περίοδο της Ναζιστικής κατοχής, ο εβραϊκός πληθυσμός υπέστη πρωτοφανείς διωγμούς και πογκρόμ και υπολογίζεται πως το 86% των Εβραίων της Θεσσαλονίκης δολοφονήθηκε από τους Ναζί. Ελάχιστοι γλίτωσαν, κι αυτό χάρις σε κάποιους Έλληνες που τους έκρυψαν για να μην καταλήξουν νεκροί ή σε κάποιο στρατόπεδο συγκέντρωσης. Σήμερα, οι Σεφαραδίτες Εβραίοι της Θεσσαλονίκης φτάνουν μετά βίας τα 1.000 άτομα.