Σήμερα έμαθα: Γιατί κάποιοι ξυπνούν λίγο πριν χτυπήσει το ξυπνητήρι;

Η σύντομη απάντηση είναι επειδή το εσωτερικό ρολόι του σώματός σας είναι εξίσου καλό, αν όχι καλύτερο, από αυτό που ουρλιάζει πάνω στο κομοδίνο σας.

Στο κέντρο του εγκεφάλου σας, μια συστάδα νεύρων, που ονομάζεται υπερχιασματικός πυρήνας, επιβλέπει το ρολόι του σώματός σας: τον κιρκάδιο ρυθμό. Καθορίζει πότε νιώθετε υπνηλία και πότε αισθάνεστε ξυπνητός. Ελέγχει την αρτηριακή σας πίεση, τη θερμοκρασία του σώματός σας και την αίσθηση του χρόνου. Μετατρέπει το σώμα σας σε μια τελειοποιημένη μηχανή.

Αυτό το μηχάνημα τυχαίνει να αγαπά την προβλεψιμότητα. Το σώμα σας είναι πιο αποτελεσματικό όταν πρέπει να ακολουθήσετε μια ρουτίνα. Έτσι, αν πάτε για ύπνο την ίδια ώρα κάθε βράδυ και ξυπνάτε την ίδια ώρα κάθε πρωί, το σώμα σας κλειδώνει αυτή τη συμπεριφορά. Και εκεί είναι που τα πράγματα γίνονται επιστήμη.

Ο κύκλος ύπνου-αφύπνισης σας ρυθμίζεται από μια πρωτεΐνη που ονομάζεται PER. Το επίπεδο πρωτεΐνης αυξάνεται και πέφτει κάθε μέρα, κορυφώνεται το απόγευμα και πέφτει κατακόρυφα τη νύχτα. Όταν τα επίπεδα PER είναι χαμηλά, η αρτηριακή σας πίεση πέφτει, ο καρδιακός ρυθμός επιβραδύνεται και η σκέψη γίνεται πιο ομιχλώδης. Δηλαδή νυστάζεις.

Εάν ακολουθείτε μια επιμελή ρουτίνα ύπνου, ξυπνώντας την ίδια ώρα κάθε μέρα, το σώμα σας μαθαίνει να αυξάνει τα επίπεδα PER σας εγκαίρως για το ξυπνητήρι σας. Περίπου μια ώρα πριν την ώρα που υποτίθεται ότι πρέπει να ξυπνήσετε, τα επίπεδα PER αυξάνονται (μαζί με τη θερμοκρασία του σώματός σας και την αρτηριακή σας πίεση). Για να προετοιμαστείτε για το άγχος της αφύπνισης, το σώμα σας απελευθερώνει ένα κοκτέιλ ορμονών του στρες, όπως η κορτιζόλη. Σταδιακά, ο ύπνος σας γίνεται όλο και πιο ελαφρύς.

Και γι' αυτό ξυπνάτε πριν από το ξυπνητήρι. Το σώμα σας μισεί το ξυπνητήρι σας. Είναι αγχωτικό. Και καταστρέφει όλη αυτή τη σκληρή δουλειά. Ανατρέπει το σκοπό της σταδιακής αφύπνισης. Έτσι, για να αποφύγετε το σοκ, το σώμα σας κάνει κάτι εκπληκτικό: Αρχίζει να αυξάνει το PER και τις ορμόνες του στρες νωρίτερα τη νύχτα. Το σώμα σας έχει ένα προβάδισμα, ώστε η διαδικασία αφύπνισης να μην είναι περιορισμένη. Είναι τόσο ακριβές που τα βλέφαρά σας ανοίγουν λίγα λεπτά, ίσως και δευτερόλεπτα, πριν χτυπήσει το ξυπνητήρι.

Υπάρχουν ενδείξεις ότι μπορείτε και εσείς να ξυπνήσετε στην ώρα σας. Επιστήμονες ύπνου στο Πανεπιστήμιο του Λούμπεκ της Γερμανίας ζήτησαν από 15 εθελοντές να κοιμηθούν στο εργαστήριό τους για τρεις νύχτες. Ένα βράδυ, είπαν στην ομάδα ότι θα ξυπνούσαν στις 6 π.μ., ενώ άλλες νύχτες είπαν στην ομάδα ότι θα ξυπνούσαν στις 9 π.μ.

Αλλά οι ερευνητές είπαν ψέματα, ούτως ή άλλως ξύπνησαν τους εθελοντές στις 6 π.μ. Και τα αποτελέσματα ήταν εκπληκτικά. Τις μέρες που οι κοιμώμενοι έλεγαν ότι θα ξυπνήσουν νωρίς, οι ορμόνες του στρες αυξάνονταν στις 4:30 π.μ. Όταν οι κοιμώμενοι είπαν ότι θα ξυπνούσαν στις 9 π.μ., οι ορμόνες του στρες δεν αυξήθηκαν - και ξύπνησαν πιο ζαβλακωμένοι. «Τα σώματά μας, με άλλα λόγια, σημειώνουν την ώρα που ελπίζουμε να ξεκινήσουμε τη μέρα μας και σταδιακά μας προετοιμάζουν για το ξύπνημα», γράφει ο Jeff Howe στο Psychology Today.

Παρεμπιπτόντως, εάν δεν ξυπνάτε πριν από το ξυπνητήρι σας, πιθανότατα δεν κοιμάστε αρκετά ή δεν κοιμάστε με σταθερό πρόγραμμα. Το να ξυπνάτε σε διαφορετικές ώρες τις καθημερινές και τα Σαββατοκύριακα μπορεί γρήγορα να αλλάξει το ρολόι σας. Χωρίς καμία συνέπεια, το σώμα σας μπορεί να μην ξέρει πότε να σηκωθεί. Έτσι, όταν το ξυπνητήρι σας αρχίζει να ουρλιάζει, νιώθετε ζαλισμένοι και γκρινιάζετε.

Πατάτε το κουμπί αναβολής. Δεδομένου ότι το σώμα σας έχει κάνει όλη αυτή τη δουλειά για να ανέβει σταδιακά, ένας γρήγορος υπνάκος κάνει το εσωτερικό σας ρολόι να στρέφεται προς τη λάθος κατεύθυνση. Όλες οι ορμόνες που σας βοηθούν να κοιμηθείτε ανακατεύονται με τις ορμόνες που σας βοηθούν να ξυπνήσετε. Το σώμα σας μπερδεύεται. Νιώθεις πιο ζαβλακωμένος. Και με κάθε πάτημα του snooze, γίνεται χειρότερο. Το snooze, φαίνεται ότι είναι ο χειρότερος τρόπος για να ξεκινήσετε τη μέρα σας.