Εξαφανίστηκε σε μια νύχτα: Τι κρύβεται πίσω από το θρύλο του Μπαρμπα‑Γιάννη Κανατά που έγινε τραγούδι;

Στην παλιά Αθήνα, εκεί που οι μυρωδιές του γιασεμιού μπλέκονταν με το χτύπο των πεταλιών στους λιθόστρωτους δρόμους, υπήρχε μια μορφή τόσο χαρακτηριστική, που έγινε τραγούδι, θρύλος και –τελικά– μυστήριο: ο Μπαρμπα-Γιάννης ο Κανατάς. Όχι, δεν ήταν βασιλιάς ή στρατηγός. Ήταν ένας απλός νερουλάς, ένας "λαϊκός ήρωας" με άμαξα, γαϊδουράκι και τα περίφημα κανάτια του – αλλά με αύρα σταρ!

Ο αριστοκράτης των κανατιών

Λέγεται πως καταγόταν από την Προύσα, πολέμησε στην Κρήτη το 1866 και μετά ήρθε στην Αθήνα – κουβαλώντας ιστορίες, τραύματα και μυστικά. Ξυπόλυτος στους δρόμους, αλλά πάντα με το ψαθάκι και το χαρακτηριστικό μουστάκι του, γυάλιζε τα παπούτσια του κάθε Κυριακή, έπαιρνε το ασημένιο μπαστούνι του και τριγυρνούσε στα καφενεία της Πλάκας σαν δανδής. Οι γυναίκες τον κοιτούσαν με ενδιαφέρον, οι στρατιωτικές μπάντες τον χαιρετούσαν με άσματα, και οι φήμες για "υψηλές" ερωτικές του κατακτήσεις φούντωναν.

Ήταν κάτι παραπάνω από νερουλάς. Ήταν σημείο αναφοράς για την καθημερινότητα της παλιάς Αθήνας – και σύντομα, έμπνευση για τραγούδι. Ο Βαυαρός αρχιμουσικός Ανδρέας Σάιλερ διασκεύασε μια ιταλική μελωδία και έγραψε το τραγούδι «Μπάρμπα-Γιάννης κανατάς», που απογείωσε η Ελβίρα ντε Ιντάλγκο το 1933. Και κάποιοι λένε πως τους στίχους τους έγραψε ο ίδιος…

Το μεγάλο μυστήριο: Η εξαφάνιση

Και κάπου στα τέλη του 19ου αιώνα, καθώς οι δρόμοι της Πλάκας περίμεναν τον γνώριμο ήχο των κανατιών του, ο Μπαρμπα-Γιάννης… εξαφανίστηκε. Κυριολεκτικά. Χωρίς ένα «αντίο», χωρίς ένα σημάδι. Ήταν σαν να άνοιξε η γη και να τον κατάπιε.

Από εκεί και πέρα αρχίζει το σασπένς:
- Ήταν πράγματι κατάσκοπος και γύρισε στη Βουλγαρία μετά τη λήξη του Ρωσοτουρκικού Πολέμου;
- Είχε όντως μια μοιραία γυναίκα που τον πρόδωσε με τον αδελφό του;
- Σκότωσε από πάθος και χάθηκε για πάντα για να ξεφύγει από τη δικαιοσύνη;

Ή μήπως ήταν απλώς ένας ρομαντικός μποέμ τύπος που αποφάσισε να γίνει φάντασμα, μύθος, μνήμη;

Από την Πλάκα… στη Σμύρνη

Ένα άρθρο του 1936 στην εφημερίδα «Εστία» δίνει μια απρόσμενη συνέχεια: Ο δημοσιογράφος Ιωάννης Δαμβέργης τον είδε –λέει– στη Σμύρνη, να κυκλοφορεί σαν παλιός αθηναίος αριστοκράτης, να χαίρει εκτίμησης και… να αποθεώνεται στο θέατρο! Ναι, ο ίδιος ο Μπαρμπα-Γιάννης παρουσιάστηκε σε θεατρική παράσταση του θιάσου Αλεξιάδη και το κοινό τον καταχειροκρότησε. Λες και ήταν λαϊκός μύθος εν ζωή.

Και μετά... κινηματογραφικός ήρωας!

Το 1957, ο μύθος του ζωντανεύει και στη μεγάλη οθόνη. Ο Βασίλης Αυλωνίτης ενσαρκώνει τον ρόλο του Μπαρμπα-Γιάννη, αυτή τη φορά ως προξενητή με καρδιά και αίσθημα. Μεταφέρει στις νεότερες γενιές την αύρα εκείνου του απλού, ταπεινού, μα και τόσο ξεχωριστού άντρα.