Explainer: Γιατί ο Τραμπ «χτυπά» τη Βενεζουέλα τώρα;

Σε μια από τις πιο επικίνδυνες φάσεις της έντασης μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Βενεζουέλας, ο Ντόναλντ Τραμπ επιβεβαίωσε δημόσια ότι οι ΗΠΑ προχώρησαν σε μεγάλης κλίμακας στρατιωτική επιχείρηση εναντίον της κυβέρνησης του Νικολάς Μαδούρο, ανακοινώνοντας μάλιστα τη σύλληψη του ίδιου και της συζύγου του.

Η εξέλιξη αυτή έρχεται να επιβεβαιώσει τις εκτιμήσεις διεθνών μέσων, τα οποία προειδοποιούσαν ότι μια αμερικανική επέμβαση στο έδαφος της Βενεζουέλας θα συνιστούσε ποιοτική κλιμάκωση της πολιτικής της Ουάσιγκτον απέναντι στο καθεστώς του Καράκας.

Ποιος είναι ο Νικολάς Μαδούρο

Ο Νικολάς Μαδούρο, στενός πολιτικός διάδοχος του Ούγκο Τσάβες, βρίσκεται στην εξουσία από το 2013. Προερχόμενος από τον συνδικαλιστικό χώρο, ανέλαβε την προεδρία μετά τον θάνατο του Τσάβες και έκτοτε εδραιώθηκε στην κορυφή της εξουσίας μέσω του Ενωμένου Σοσιαλιστικού Κόμματος (PSUV).

Κατά τη διάρκεια των τελευταίων δύο δεκαετιών, το κυβερνών μπλοκ έχει αποκτήσει τον έλεγχο βασικών θεσμών του κράτους, όπως η Εθνοσυνέλευση, η δικαιοσύνη και οι εκλογικές αρχές, γεγονός που η αντιπολίτευση και διεθνείς οργανισμοί χαρακτηρίζουν ως υπονόμευση της δημοκρατίας.

Αμφισβητούμενες εκλογές και διεθνής απομόνωση

Στις προεδρικές εκλογές του 2024, ο Μαδούρο ανακηρύχθηκε νικητής, παρά τις καταγγελίες της αντιπολίτευσης ότι ο υποψήφιός της, Εντμούντο Γκονζάλες, είχε επικρατήσει με σημαντική διαφορά.

Η κεντρική μορφή της αντιπολίτευσης, Μαρία Κορίνα Ματσάδο, είχε αποκλειστεί από τη διαδικασία, ενώ λίγους μήνες αργότερα τιμήθηκε με Νόμπελ Ειρήνης για τον αγώνα της υπέρ της δημοκρατικής μετάβασης στη Βενεζουέλα.

Η μετανάστευση ως βασικό επιχείρημα του Τραμπ

Κεντρικός άξονας της ρητορικής Τραμπ είναι η μαζική έξοδος Βενεζουελάνων προς τις ΗΠΑ. Περισσότερα από οκτώ εκατομμύρια άτομα έχουν εγκαταλείψει τη χώρα από το 2013, εξαιτίας της οικονομικής κατάρρευσης και της πολιτικής καταστολής.

Ο Τραμπ έχει επανειλημμένα κατηγορήσει τον Μαδούρο ότι διευκόλυνε σκόπιμα τη μετανάστευση, ακόμη και ότι «άδειασε φυλακές και ψυχιατρικά ιδρύματα», στέλνοντας κρατούμενους στις ΗΠΑ – ισχυρισμούς που, σύμφωνα με το BBC, δεν έχουν συνοδευτεί από αποδείξεις.

Ναρκωτικά και «τρομοκρατικές οργανώσεις»

Η αμερικανική κυβέρνηση συνδέει άμεσα το καθεστώς Μαδούρο με τη διακίνηση κοκαΐνης και φαιντανύλης. Δύο οργανώσεις από τη Βενεζουέλα, η Tren de Aragua και το Cartel de los Soles, έχουν χαρακτηριστεί από τις ΗΠΑ ως Ξένες Τρομοκρατικές Οργανώσεις.

Αναλυτές σημειώνουν, ωστόσο, ότι το Cartel de los Soles δεν λειτουργεί ως ενιαίο καρτέλ, αλλά ως όρος που περιγράφει διεφθαρμένους κρατικούς αξιωματούχους που διευκολύνουν τη διακίνηση ναρκωτικών.

Το πετρέλαιο και το πραγματικό διακύβευμα

Πέρα από τη μετανάστευση και τα ναρκωτικά, το πετρέλαιο παραμένει ο κρίσιμος παράγοντας. Η Βενεζουέλα διαθέτει τα μεγαλύτερα αποθέματα πετρελαίου παγκοσμίως, κάτι που –σύμφωνα με το Καράκας– αποτελεί τον πραγματικό στόχο της Ουάσιγκτον.

Ο Τραμπ ανακοίνωσε πρόσφατα ότι οι ΗΠΑ σκοπεύουν να κρατήσουν ή να πουλήσουν το πετρέλαιο που κατασχέθηκε από δεξαμενόπλοια στα ανοικτά των ακτών της Βενεζουέλας, χαρακτηρίζοντας την ενέργεια «νόμιμη κατάσχεση».

Η κυβέρνηση Μαδούρο απαντά κάνοντας λόγο για κρατική πειρατεία και κατηγορώντας τις ΗΠΑ ότι χρησιμοποιούν τον «πόλεμο κατά των ναρκωτικών» ως πρόσχημα για αλλαγή καθεστώτος.

Η σύγκρουση ΗΠΑ – Βενεζουέλας εισέρχεται πλέον σε αχαρτογράφητα νερά, με σοβαρούς κινδύνους για την περιφερειακή σταθερότητα και απρόβλεπτες συνέπειες για ολόκληρη τη Λατινική Αμερική.