Θεοφάνια ή Θεοφάνεια; ‑ Τι απαντά ο Γεώργιος Μπαμπινιώτης

Με αφορμή την 6η Ιανουαρίου και τον εορτασμό των Φώτων, ένα ερώτημα επιστρέφει κάθε χρόνο και διχάζει: γράφουμε «Θεοφάνια» ή «Θεοφάνεια»;

Τη γλωσσική απορία έρχεται να ξεκαθαρίσει ο καθηγητής Γλωσσολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών Γεώργιος Μπαμπινιώτης, μέσα από σχετική ανάρτησή του στα social media, εξηγώντας ποια γραφή είναι προτιμότερη και για ποιον λόγο.

Ξεκινώντας με «αυτοευχές», όπως σημειώνει, «στον εορτάζοντα εαυτό μου και τον γιο μου Δημήτρη, γεννημένους και τους δύο στις 6 Ιανουαρίου, ανήμερα των Φώτων», ο καθηγητής περνά στην ουσία της συζήτησης, θέτοντας το ερώτημα:
«Θεοφάνια ή Θεοφάνεια;»

Σύμφωνα με τον κ. Μπαμπινιώτη, η εορτή είναι προτιμότερο να γράφεται με -ι-: “τα Θεοφάνια”. Όπως εξηγεί, εκτός από τη γνωστή χριστιανική γιορτή της Βάπτισης του Χριστού και της φανέρωσης του Θεού, Θεοφάνια ονομαζόταν και αρχαία εορτή στους Δελφούς, κατά την οποία παρουσίαζαν στους λάτρεις του Απόλλωνα το άγαλμά του.

Από την άλλη πλευρά, η γραφή «Θεοφάνεια» με -ει- μπορεί να δικαιολογηθεί γλωσσικά ως αφηρημένο ουσιαστικό που προέρχεται από το επίθετο θεοφανής (θεοφανής – θεοφάνεια), όπως συμβαίνει και στα ζεύγη διαφανής – διαφάνεια ή επιφανής – επιφάνεια.

Ωστόσο, ο καθηγητής υπογραμμίζει ότι όταν πρόκειται για εορτή σε ουδέτερο γένος, είναι ορθότερο να ακολουθείται η κατάληξη -ια:
τα Θεοφάνια, κατά το πρότυπο τα Πύθια, τα Ίσθμια, τα Επιφάνια — σε αντιδιαστολή με την επιφάνεια, που δηλώνει ιδιότητα ή κατάσταση.

Συμπέρασμα:
Για τη γιορτή της 6ης Ιανουαρίου, η προτιμότερη και καθιερωμένη γραφή είναι «Θεοφάνια».