Από δολοφόνος σε θρύλο της τέχνης: Η σκοτεινή ζωή του Καραβάτζιο που μοιάζει με κινηματογραφικό σενάριο

Ο Caravaggio δεν ήταν απλώς ένας μεγάλος ζωγράφος. Ήταν ένας άνθρωπος που έζησε στο όριο, με την ίδια ένταση που ζωγράφιζε. Γεννημένος το 1571 ως Μικελάντζελο Μερίζι, άλλαξε για πάντα τη δυτική ζωγραφική με το δραματικό του κιαροσκούρο και τη ωμή, σχεδόν σωματική αλήθεια των μορφών του. Όμως πίσω από τα αριστουργήματα, κρυβόταν μια ζωή γεμάτη καβγάδες, σκοτεινά σοκάκια, φόβο και αίμα.

Η στιγμή που σημάδεψε ανεξίτηλα τη μοίρα του ήρθε τον Μάιο του 1606. Σε έναν καυγά που, σύμφωνα με τις πηγές, ξεκίνησε είτε από έναν αγώνα τένις είτε από μια γυναίκα, ο Καραβάτζιο τραυμάτισε θανάσιμα τον Ρανούτσιο Τομασσόνι. Δεν ήταν μια απλή συμπλοκή της στιγμής· ήταν η έκρηξη μιας ζωής που ισορροπούσε μόνιμα ανάμεσα στο πάθος και την αυτοκαταστροφή.

Ο Τομασσόνι δεν ήταν τυχαίος αντίπαλος. Είχε σχέσεις με τον υπόκοσμο της Ρώμης και ισχυρούς προστάτες. Η δολοφονία του μετέτρεψε τον Καραβάτζιο σε καταζητούμενο. Με επικήρυξη στο κεφάλι του και με την οικογένεια του θύματος να ζητά εκδίκηση, ο ζωγράφος εγκατέλειψε τη Ρώμη νύχτα, ξεκινώντας μια ζωή φυγής που θα τον κυνηγούσε μέχρι το τέλος.

Από εκείνη τη στιγμή, η τέχνη του σκοτείνιασε ακόμα περισσότερο όχι σε ποιότητα, αλλά σε βάθος. Οι πίνακές του γέμισαν με κομμένα κεφάλια, σκιές που καταπίνουν το φως, αγίους με πρόσωπα κουρασμένων ανθρώπων. Η βία συνυπάρχει με τη χάρη, η ενοχή με τη λύτρωση. Είναι σαν κάθε έργο να λειτουργεί ως εξομολόγηση ενός ανθρώπου που παλεύει με τους δαίμονές του.

Στην εξορία, από τη Νάπολη μέχρι τη Μάλτα και τη Σικελία, ο Καραβάτζιο συνέχισε να δημιουργεί ασταμάτητα. Ζωγράφιζε σαν να βιαζόταν λες και ήξερε ότι ο χρόνος του τελείωνε. Οι τελευταίοι του πίνακες αποπνέουν φόβο, μετάνοια και μια απεγνωσμένη ανάγκη για συγχώρεση. Η τέχνη έγινε το μοναδικό του καταφύγιο και, ίσως, η μόνη του λύτρωση.

Ο Καραβάτζιο πέθανε νέος, κυνηγημένος και εξαντλημένος. Όμως η κληρονομιά του παραμένει εκρηκτική. Δεν ζωγράφισε αγίους σαν ιδανικά σύμβολα· τους έκανε ανθρώπους. Και ίσως γι’ αυτό, αιώνες μετά, το έργο του εξακολουθεί να μας κοιτά κατάματα σκοτεινό, αληθινό και αδυσώπητα ανθρώπινο.