«Πόλεμος» για τα 10 δισ. ευρώ της Ουγγαρίας: Το Δικαστήριο της ΕΕ ανοίγει θέμα επιστροφής κονδυλίων

Πολιτική σκοπιμότητα και «αντίποινα» πίσω από το σενάριο να κληθεί να επιστρέψει δέκα δισ. ευρώ στην Κομισιόν «βλέπει» η Βουδαπέστη, καθώς η ουγγρική κυβέρνηση αντιτίθεται στην ένταξη της Ουκρανίας στην ΕΕ

Έντονες πολιτικές και νομικές αντιδράσεις προκαλεί η γνωμοδότηση της γενικής εισαγγελέως του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης, που εισηγείται την ακύρωση της απόφασης της Ευρωπαϊκής Επιτροπής να αποδεσμεύσει δέκα δισ. ευρώ προς την Ουγγαρία, τον Δεκέμβριο του 2023.

Από την πλευρά του, ο πρωθυπουργός της Ουγγαρίας, Βίκτορ Όρμπαν, απαντώντας σε ερώτηση του Politico, μετά την άτυπη Σύνοδο Κορυφής της ΕΕ για την ανταγωνιστικότητα, χαρακτήρισε «παράλογο» το ενδεχόμενο να ζητηθεί επιστροφή των χρημάτων, εν μέσω μάλιστα προεκλογικής περιόδου στη χώρα του.

Επιχειρώντας να ξετυλίξουμε το κουβάρι μιας εν δυνάμει διαμάχης της ΕΕ με τον ούτως ή άλλως «εμπρηστικό» Όρμπαν, ο οποίος έχει ουκ ολίγες φορές τορπιλίσει την ενότητα του «μπλοκ» των 27 κρατών-μελών, το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης εξετάζει προσφυγή του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, το οποίο υποστηρίζει ότι η Επιτροπή παραβίασε τους ίδιους της τους κανόνες, όταν αποδέσμευσε τη χρηματοδότηση για την Ουγγαρία, τον Δεκέμβριο του 2023 -κονδύλια που είχαν «παγώσει» λόγω ανησυχιών για το κράτος δικαίου στη χώρα.

Ευρωβουλευτές κατηγορούν την Κομισιόν για πολιτικό καιροσκοπισμό, υποστηρίζοντας ότι η απόφαση ελήφθη παραμονές κρίσιμης Συνόδου Κορυφής των ηγετών της ΕΕ, σε μια περίοδο κατά την οποία το «μπλοκ» είχε απόλυτη ανάγκη τη συνεργασία του Όρμπαν για την αποστολή βοήθειας στην Ουκρανία.

Η νομική γνωμοδότηση της γενικής εισαγγελέως, Ταμάρα Τσάπετα, με την οποία προτείνεται η ακύρωση της απόφασης αποδέσμευσης των κονδυλίων, θα καθοδηγήσει τους δικαστές στην τελική τους απόφαση, η οποία αναμένεται εντός των επόμενων μηνών. Οι γενικοί εισαγγελείς δεν είναι δικαστές, αλλά νομικοί σύμβουλοι που επικουρούν το δικαστήριο σε σύνθετες ή πρωτόγνωρες υποθέσεις.

Η γνωμοδότηση εκδίδεται σε ιδιαίτερα ευαίσθητη πολιτική συγκυρία, καθώς ο Όρμπαν υπολείπεται στις δημοσκοπήσεις εν όψει των εκλογών του Απριλίου στην Ουγγαρία. Επί μήνες, οι ηγέτες της ΕΕ απέφευγαν να υιοθετήσουν σκληρή στάση απέναντι στη Βουδαπέστη ή να διατυπώσουν έντονη κριτική προς τον πρωθυπουργό, με την κατανόηση -τόσο στην Επιτροπή όσο και μεταξύ διπλωματών- ότι οποιαδήποτε πίεση θα μπορούσε να αξιοποιηθεί προεκλογικά. «Δεν είναι αυτό που χρειαζόμασταν τόσο κοντά στην κάλπη» δήλωσε Ευρωπαίος διπλωμάτης, μιλώντας υπό το καθεστώς της ανωνυμίας.

Σε δήλωσή του στο Politico, εκπρόσωπος της Κομισιόν ανέφερε: «Θεωρούμε ότι η επίμαχη απόφαση της Επιτροπής βασίστηκε σε ενδελεχή αξιολόγηση, ιδίως όσον αφορά τις μεταρρυθμίσεις που ανέλαβε η Ουγγαρία για να θεραπεύσει τις ελλείψεις του δικαστικού της συστήματος, που είχε εντοπίσει η Επιτροπή. Επιπλέον, η απόφαση της Επιτροπής ανέφερε σαφώς τους λόγους για τους οποίους έκρινε ότι οι μεταρρυθμίσεις αυτές αποκαθιστούσαν τις εν λόγω ελλείψεις».

Σε μια πρώτη αντίδραση, ο διευθυντής του πολιτικού γραφείου του Μαγυάρου πρωθυπουργού, υποστήριξε ότι η γνωμοδότηση συνδέεται με την αντίθεση της Ουγγαρίας στην ένταξη της Ουκρανίας στην ΕΕ. «Τη στιγμή που ένα κράτος-μέλος παρεκκλίνει από το σενάριο της ευρωπαϊκής ελίτ, ο νομικός μηχανισμός τίθεται σε λειτουργία» σχολίασε σχετικά.

Το Δικαστήριο επεξεργάζεται την υπόθεση από τον Μάρτιο του 2024, όταν το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο κατέθεσε την προσφυγή. Στην εις βάθος αξιολόγησή της, η Τσάπετα επισημαίνει ότι η Επιτροπή εφάρμοσε «εσφαλμένα» τις δικές της απαιτήσεις περί κράτους δικαίου, όταν εκταμίευσε τα κονδύλια, προτού οι μεταρρυθμίσεις της ουγγρικής κυβέρνησης εφαρμοστούν πλήρως.

Υπογράμμισε επίσης ότι η Επιτροπή δεν προχώρησε σε «ορθή αξιολόγηση των μεταρρυθμίσεων που αφορούν στην ανεξαρτησία» του Ανώτατου Δικαστηρίου της Ουγγαρίας και τον διορισμό μελών στο Συνταγματικό Δικαστήριο της χώρας -δύο κρίσιμα ζητήματα που, κατά το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, δεν αντιμετωπίστηκαν επαρκώς.

Η γενική εισαγγελέας επέκρινε ακόμη την Επιτροπή για έλλειψη διαφάνειας, σημειώνοντας ότι δεν παρείχε επαρκή αιτιολόγηση για την αποδέσμευση των κονδυλίων. «Η Κομισιόν οφείλει εξηγήσεις όχι μόνο στην Ουγγαρία, αλλά και στους πολίτες της ΕΕ στο σύνολό τους» αναφέρεται σε ανακοίνωση του δικαστηρίου. Ωστόσο, δεν υιοθέτησε τον ισχυρισμό του Κοινοβουλίου ότι η Επιτροπή έκανε κατάχρηση εξουσίας.

Η Τσάπετα σημείωσε επίσης ότι, κατά την αξιολόγηση για την αποδέσμευση των κονδυλίων, η Επιτροπή δεν έλαβε υπόψη τον αμφιλεγόμενο Νόμο για την Προστασία της Κυριαρχίας, που συζητείται στο ουγγρικό Κοινοβούλιο. Σε ξεχωριστή νομική γνωμοδότηση, που εκδόθηκε σήμερα, Πέμπτη, το Δικαστήριο έκρινε ότι ο νόμος παραβιάζει το δίκαιο της ΕΕ, καθώς περιορίζει «πολλές θεμελιώδεις ελευθερίες».

Τι μπορεί όμως να συμβεί, αν η Κομισιόν ζητήσει από τη Βουδαπέστη να της επιστρέψει τα χρήματα; «Εάν η Ουγγαρία δεν τα επιστρέψει, η Επιτροπή μπορεί να μειώσει άλλες εκταμιεύσεις, που δικαιούται να λάβει η χώρα, κατά το ποσό που υποχρεούται να επιστρέψει» απαντούν οι ειδικοί, επισημαίνοντας το... προφανές.

Η τελική απόφαση του Δικαστηρίου αναμένεται να δημιουργήσει προηγούμενο ως προς το εύρος της διακριτικής ευχέρειας της Επιτροπής στην αξιολόγηση παραβιάσεων του κράτους δικαίου από κράτη-μέλη, ιδίως στο πλαίσιο του Κανονισμού Κοινών Διατάξεων, ο οποίος θέτει αυστηρές προϋποθέσεις σχετικά με τα θεμελιώδη δικαιώματα και την ανεξαρτησία της Δικαιοσύνης για την εκταμίευση ευρωπαϊκών κονδυλίων.

Κατά την ακρόαση του Οκτωβρίου 2025, η Επιτροπή υπερασπίστηκε τη θέση της, υποστηρίζοντας ότι συγκεκριμένα, προκαθορισμένα τεχνικά «ορόσημα» για την αντιμετώπιση ζητημάτων δικαστικής ανεξαρτησίας είχαν επισήμως επιτευχθεί από τη Βουδαπέστη και, συνεπώς, όφειλε να αποδεσμεύσει τα κονδύλια.

Ωστόσο, η γνωμοδότηση της γενικής εισαγγελέως συντάσσεται με τα επιχειρήματα των νομικών του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, σύμφωνα με τα οποία η Επιτροπή όφειλε να εξετάσει ευρύτερα τις συστημικές ελλείψεις στο κράτος δικαίου στην Ουγγαρία και ότι αξιολόγησε εσφαλμένα την εκπλήρωση των στόχων των δικαστικών μεταρρυθμίσεων.

Η τελική έκβαση αυτής της νέας διένεξης ενδέχεται να αναδειχθεί ως εξαιρετικής κρισιμότητας για την ενότητα της ΕΕ και το κράτος Δικαίου.