Η ψηφιακή ενηλικίωση αλλάζει τα δεδομένα – Τι προβλέπει το δίκαιο για τις φωτογραφίες που ανεβαίνουν χωρίς συναίνεση

Η ψηφιακή εποχή δεν έχει μεταβάλει μόνο τον τρόπο που επικοινωνούμε, αλλά και τον τρόπο που αντιλαμβανόμαστε την ιδιωτικότητα. Σε ορισμένες ευρωπαϊκές χώρες, οι έφηβοι αποκτούν γύρω στην ηλικία των 14 ετών το δικαίωμα να αποφασίζουν οι ίδιοι για τη διαδικτυακή χρήση της εικόνας τους.

Αυτό σημαίνει ότι μπορούν να ζητήσουν την αφαίρεση φωτογραφιών που έχουν αναρτηθεί χωρίς τη συγκατάθεσή τους, ακόμη κι αν αυτές δημοσιεύθηκαν από τους ίδιους τους γονείς τους.

Το ζήτημα δεν είναι θεωρητικό. Νομικοί επισημαίνουν ότι από τη στιγμή που ένας ανήλικος φτάσει το όριο ηλικίας που προβλέπει η εθνική νομοθεσία για την έγκυρη ψηφιακή συναίνεση, αποκτά λόγο και δικαίωμα ελέγχου επί των προσωπικών του δεδομένων, συμπεριλαμβανομένης της εικόνας του. Η ανάρτηση φωτογραφιών χωρίς τη συγκατάθεσή του μπορεί να θεωρηθεί παραβίαση του δικαιώματος στην ιδιωτικότητα και στην προστασία προσωπικών δεδομένων.

Σε ορισμένες περιπτώσεις, η διαφωνία δεν περιορίζεται σε μια οικογενειακή συζήτηση. Έφηβοι έχουν προσφύγει στη Δικαιοσύνη ζητώντας την απομάκρυνση περιεχομένου, ακόμη και αποζημίωση. Χαρακτηριστική είναι υπόθεση που απασχόλησε τα ευρωπαϊκά μέσα ενημέρωσης, όταν νεαρή γυναίκα μήνυσε τους γονείς της επειδή είχαν δημοσιεύσει εκατοντάδες φωτογραφίες της από την παιδική της ηλικία στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης χωρίς τη συναίνεσή της. Η ίδια υποστήριξε ότι η έκθεση αυτή παραβίαζε την ιδιωτική της ζωή και δημιουργούσε μόνιμο ψηφιακό αποτύπωμα το οποίο δεν είχε επιλέξει.

Το νομικό πλαίσιο σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες, σε συνδυασμό με τον Γενικό Κανονισμό Προστασίας Δεδομένων (GDPR), αναγνωρίζει ότι τα παιδιά έχουν αυτοτελή δικαιώματα επί των προσωπικών τους δεδομένων. Η γονική μέριμνα δεν είναι απεριόριστη, ιδίως όταν συγκρούεται με το συμφέρον και την αξιοπρέπεια του ανηλίκου. Η δημοσίευση φωτογραφιών δεν θεωρείται πλέον αυτονόητη έκφραση οικογενειακής χαράς, αλλά πράξη με νομικές συνέπειες.

Η συζήτηση γύρω από το λεγόμενο “sharenting”, την πρακτική δηλαδή της συστηματικής κοινοποίησης στιγμών των παιδιών στα κοινωνικά δίκτυα, αποκτά νέα διάσταση. Η ψηφιακή ταυτότητα ενός παιδιού δεν είναι απλώς οικογενειακό άλμπουμ· είναι ένα σύνολο δεδομένων που μπορεί να το συνοδεύει σε όλη του τη ζωή. Και όσο η τεχνολογία εξελίσσεται, τόσο ενισχύεται η ανάγκη για συνειδητές και νομικά ασφαλείς επιλογές.

Το μήνυμα των ειδικών είναι σαφές: η γονική αγάπη δεν αναιρεί την υποχρέωση σεβασμού της ιδιωτικότητας. Σε μια εποχή όπου η ψηφιακή παρουσία ξεκινά πριν ακόμη το παιδί μάθει να μιλά, η ευθύνη για το αποτύπωμα που δημιουργείται βαραίνει πρωτίστως τους ενήλικες. Και από τα 14 και μετά, σε αρκετές έννομες τάξεις, το παιδί αποκτά και τη νομική δύναμη να το υπερασπιστεί.