«Το παιδί που χαμογελάει»: Ποιος είναι ο νεαρός στη φωτογραφία των 200 εκτελεσθέντων της Καισαριανής

Η δημοσιοποίηση των φωτογραφικών ντοκουμέντων που αποτυπώνουν τις στιγμές πριν την εκτέλεση των 200 αντιστασιακών στην Καισαριανή την Πρωτομαγιά του 1944 από τους ναζί, έχει πυροδοτήσει άμεσα μια προσπάθεια ταυτοποίησης των προσώπων που εμφανίζονται σε αυτές.

Σύμφωνα με δημοσίευμα της εφημερίδας «Τα Νέα», ανάμεσα στις φωτογραφίες των εκτελεσθέντων της Καισαριανής ξεχωρίζει το πρόσωπο ενός νεαρού άνδρα που μοιάζει να χαμογελά ελαφρά.

Πρόκειται για τον Ηλία Ρίζο του Δημητρίου, ο οποίος εργαζόταν σε μικρή βιοτεχνία παραγωγής ζυμαρικών και αρτοσκευασμάτων στη Λαμία, στην περιοχή του Αγίου Λουκά (Κλαραίικα), κοντά στο σπίτι του Άρη Βελουχιώτη.

Όταν μπήκαν οι Ιταλοί στην πόλη, οι Έλληνες συνεργάτες τους τον παρέδωσαν και τον πήγαν αρχικά στις Φυλακές Λαμίας (σήμερα Ορφανοτροφείο Αρρένων) και κατόπιν στο Χαϊδάρι. Και τα αδέλφια του Αποστόλης και Βασιλική ανέπτυξαν αντιστασιακή δράση.

Ο ψηλός άνδρας με το λευκό πουκάμισο

Παράλληλα, σύμφωνα με το 902, από την έρευνα του ΚΚΕ προκύπτει ότι στη φωτογραφία όπου οι άνδρες οδηγούνται στο απόσπασμα, ο ψηλός άνδρας με το λευκό πουκάμισο, δεύτερος στη διάταξη, είναι ο Θρασύβουλος Καλαφατάκης.

Ειδικότερα, ο Θρασύβουλος Καλαφατάκης, 30 χρόνων, του Γρηγόρη και της Πελαγίας, γεννήθηκε το 1914 στον Πλατανιά Χανίων, στην Κρήτη, από εύπορη και πολυμελή οικογένεια. Ήταν ψηλός, εύσωμος, αρρενωπός και χειροδύναμος. Επαγγελματικά ασχολήθηκε με τη γεωργία και τη γαλακτοκομία. Παντρεύτηκε πολύ μικρός την Αικατερίνη Χάλη και απέκτησαν δύο κόρες, τη Μαρία και την Ιφιγένεια.

Από νέος, μαθητής του γυμνασίου, διακρινόταν για την επιμέλειά του και την καθαρή πολιτική του σκέψη. Οργανώθηκε στο ΚΚΕ από το μέλος της Κ.Ε. Βαγγέλη Κτιστάκη και συνεργάστηκε με τους Γιώργη Τσιτίλο, Χαρίλαο Ψυλλάκη, Γιώργη Πατεράκη και τους Νίκο Μαριακάκη και Παναγιώτη Κορνάρο, που εκτελέστηκαν μαζί του την Πρωτομαγιά του 1944 στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής με τους 200 πατριώτες κομμουνιστές. Οι πιέσεις που δεχόταν ως πρωτοπόρος του προοδευτικού κινήματος ήταν πολλές, και ιδιαίτερα από τον ενωμοτάρχη του Σταθμού Χωροφυλακής Πλατανιά, για να υπογράψει δήλωση αποκήρυξης του ΚΚΕ. Απέρριπτε συνεχώς όλες τις προτάσεις και τις απειλές που του απηύθυναν.

Στα χρόνια της δικτατορίας του Μεταξά, συνεχίζοντας τη δράση του, οργάνωσε πολλούς νέους στο χωριό του και στα γύρω χωριά. Ως μέλος της Νομαρχιακής Επιτροπής έλαβε μέρος μαζί με άλλους στο αντιδικτατορικό κίνημα τον Ιούλη του 1938. Αντέδρασαν, επίσης, με τη ρίψη προκηρύξεων στην υποδοχή του αγγλικού πλοίου στο λιμάνι της Σούδας, που είχε προσκληθεί από τον βασιλιά Γεώργιο και τον Μεταξά - πράξη η οποία απαιτούσε για την εποχή εκείνη μεγάλη γενναιότητα. Συνελήφθη το 1939, καταδικάστηκε σε 5 χρόνια φυλακή και τον έκλεισαν στην επανορθωτική φυλακή Χανίων. Αργότερα μεταφέρθηκε στις φυλακές Αβέρωφ, στην Αθήνα, και από κει στην Ακροναυπλία. Στη συνέχεια πήγε στο ιταλικό στρατόπεδο της Λάρισας και στις αρχές του Σεπτέμβρη του 1943 μεταφέρθηκε μαζί με τους Ακροναυπλιώτες στο Χαϊδάρι. Ως μάγειρας του στρατοπέδου φρόντιζε τους μικρούς κρατούμενους με προσεγμένο και περισσότερο φαγητό. Προς τιμήν του αξέχαστου αγωνιστή, ο Δήμος Χανίων έδωσε το όνομά του σ' έναν δρόμο στην περιοχή του Αγίου Λουκά.

Εμπειρογνώμονες στο Βέλγιο για να ελέγξουν τη γνησιότητα των φωτογραφιών

Ο συλλέκτης διατηρούσε προηγουμένως σελίδα στο Facebook και επέλεξε το eBay για τη δημοπράτηση των φωτογραφιών, ενώ παραμένει άγνωστο πώς βρέθηκαν στην κατοχή του.

Το υπουργείο Πολιτισμού έστειλε εμπειρογνώμονες στη Γάνδη για να ελέγξουν τη γνησιότητα των ντοκουμέντων και, αν επιβεβαιωθεί, θα αγοραστούν και θα εκτεθούν στη Βουλή. «Οι φωτογραφίες πρέπει να αποκτηθούν εφόσον είναι γνήσιες» δήλωσε ο κυβερνητικός εκπρόσωπος Παύλος Μαρινάκης.

Η ανακοίνωση του υπουργείου Πολιτισμού

Η ανακοίνωση του υπουργείου Πολιτισμού αναφέρει: «Δώδεκα φωτογραφίες που παρουσιάζουν τις τελευταίες στιγμές των 200 πατριωτών πριν από την εκτέλεσή τους, στην Καισαριανή την Πρωτομαγιά του 1944, εμφανίστηκαν στον διαδικτυακό τόπο δημοπρασιών e-bay το Σάββατο 14 Φεβρουαρίου. Ανήκουν σε συλλέκτη που ειδικεύεται στα αναμνηστικά του Γερμανικού Στρατού και εν γένει τεκμήρια του Β' Παγκοσμίου Πολέμου, και ο οποίος τις προσέφερε για πώληση.

Το ΥΠΠΟ ευαισθητοποιήθηκε άμεσα και διαπίστωσε ότι:

Είναι πολύ πιθανόν ότι πρόκειται για αυθεντικές φωτογραφίες.
Υπάρχουν αρκετές νομικές περιπλοκές αναφορικά με τη διεκδίκησή τους.
Αύριο Τετάρτη το θέμα θα εξεταστεί στο Κεντρικό Συμβούλιο Νεωτέρων Μνημείων προκειμένου να τις χαρακτηρίσει "μνημείο" και ακολούθως έτσι θα ξεκινήσει η διεκδίκησή τους από το ελληνικό κράτος.

Εμπειρογνώμονες - στελέχη του ΥΠΠΟ έχουν ήδη έλθει σε επαφή με τον συλλέκτη και τις επόμενες ημέρες θα τον επισκεφθούν στην έδρα του, στη Γάνδη του Βελγίου, προκειμένου να αποτιμήσουν την αυθεντικότητα και τη νομιμότητα της προέλευσης, καθώς και τη σημασία και την αξία της συλλογής. Εάν η αυθεντικότητα και η νόμιμη προέλευση της συλλογής τεκμηριώνονται, το υπουργείο Πολιτισμού θα οριστικοποιήσει άμεσα, διά της κατάλληλης νομικής οδού, τα μέτρα για την απόκτησή της».