Τι συμβαίνει στα σύνορα Πακιστάν – Αφγανιστάν και πόσο μπορεί να κλιμακωθεί η νέα σύγκρουση

Η ένταση ανάμεσα στο Πακιστάν και τη de facto κυβέρνηση των Ταλιμπάν στο Αφγανιστάν κλιμακώνεται εκ νέου. Οι δύο πλευρές ανταλλάσσουν πλήγματα και κατηγορίες, ενώ στο Ισλαμαμπάντ ο υπουργός Άμυνας μίλησε για «ανοιχτό πόλεμο». Η νέα ανάφλεξη έρχεται σε μια περίοδο γενικευμένης αστάθειας και μπορεί να συμπαρασύρει ευρύτερα την περιοχή.

Το βράδυ της Πέμπτης οι Ταλιμπάν ανακοίνωσαν ότι έπληξαν πακιστανικές θέσεις σε τμήματα της αμφισβητούμενης, πορώδους μεθορίου. Η Καμπούλ παρουσίασε την κίνηση ως ανταπόδοση για πακιστανικούς βομβαρδισμούς σε περιοχές του Αφγανιστάν το προηγούμενο Σαββατοκύριακο, οι οποίοι, σύμφωνα με τους Ταλιμπάν, είχαν προκαλέσει τουλάχιστον 18 νεκρούς.

Τα ξημερώματα της Παρασκευής, το Πακιστάν απάντησε με την επιχείρηση Ghazab Lil Haqq, που οι πακιστανικές αρχές αποδίδουν ως «Επιχείρηση Δίκαιη Οργή». Πακιστανικά αεροσκάφη έπληξαν στόχους στην Καμπούλ, στην επαρχία Πάκτια και στην Κανταχάρ, πόλη που θεωρείται ιστορικό προπύργιο των Ταλιμπάν και όπου εκτιμάται ότι βρίσκεται η βάση του ανώτατου ηγέτη τους, Χιμπατουλά Αχουντζάντα. Το Ισλαμαμπάντ υποστήριξε ότι στόχευσε εγκαταστάσεις άμυνας των Ταλιμπάν, ανεβάζοντας τον πήχη σε σχέση με προηγούμενες ανταποδοτικές κινήσεις.

Οι δύο πλευρές δίνουν αντικρουόμενους απολογισμούς. Το Πακιστάν υποστηρίζει ότι σκότωσε 133 μαχητές των Ταλιμπάν, ενώ οι αφγανικές αρχές αναφέρουν οκτώ νεκρούς στρατιώτες. Από την περιοχή δεν υπάρχει ανεξάρτητη επιβεβαίωση, καθώς πρόκειται για απομακρυσμένη ζώνη με περιορισμένη πρόσβαση.

Παράλληλα, στο πακιστανικό Μπαζάουρ, όλμος που αποδίδεται στους Ταλιμπάν έπεσε σε σπίτι και τραυμάτισε πέντε ανθρώπους, ανάμεσά τους δύο παιδιά και μία γυναίκα, σύμφωνα με την τοπική αστυνομία. Ο πακιστανός υπουργός Πληροφοριών δήλωσε επίσης ότι επιχειρήθηκαν επιθέσεις με drones από το πακιστανικό Ταλιμπάν στο βορειοδυτικό Πακιστάν, τις οποίες απέτρεψαν συστήματα αντι-drone.

Αφγανιστάν - Πακιστάν: Τι έχει προηγηθεί και γιατί συγκρούονται

Οι δύο χώρες έχουν στενούς οικονομικούς και κοινωνικούς δεσμούς, αλλά οι σχέσεις τους είναι εδώ και χρόνια τεταμένες, κυρίως λόγω της δράσης ένοπλων οργανώσεων στην περιοχή.

Μετά το 2001, όταν οι Ταλιμπάν εκδιώχθηκαν από την εξουσία στο Αφγανιστάν, το Πακιστάν θεωρήθηκε βασικός υποστηρικτής τους. Μαχητές τους βρήκαν καταφύγιο στην πακιστανική πλευρά της μεθορίου και από εκεί στήριξαν την εξέγερσή τους κατά της τότε αφγανικής κυβέρνησης, την οποία στήριζαν οι ΗΠΑ και οι σύμμαχοί τους. Το 2021, οι Ταλιμπάν επέστρεψαν στην Καμπούλ μετά την αποχώρηση των ΗΠΑ και του ΝΑΤΟ.

Από την επιστροφή των Ταλιμπάν στην εξουσία στην Καμπούλ το 2021, το Πακιστάν λέει ότι βλέπει αύξηση της ισλαμιστικής βίας στο εσωτερικό του. Στο επίκεντρο βρίσκεται το Πακιστανικό Ταλιμπάν, γνωστό ως TTP, μια ξεχωριστή οργάνωση που δρα κυρίως στο βορειοδυτικό Πακιστάν και δεν ταυτίζεται με τους Αφγανούς Ταλιμπάν που κυβερνούν το Αφγανιστάν. Το Ισλαμαμπάντ κατηγορεί την Καμπούλ ότι επιτρέπει στο TTP να έχει βάσεις και καταφύγια στην αφγανική επικράτεια. Οι Αφγανοί Ταλιμπάν το αρνούνται και απορρίπτουν ότι προσφέρουν προστασία ή στήριξη στην πακιστανική οργάνωση.

Σύμφωνα με στοιχεία που επικαλείται ο πακιστανικός στρατός, περισσότεροι από 1.200 άνθρωποι, στρατιωτικοί και πολίτες, σκοτώθηκαν σε επιθέσεις ενόπλων οργανώσεων στο Πακιστάν το 2025, αριθμός διπλάσιος σε σχέση με το 2021. Πακιστανοί αξιωματούχοι υποστηρίζουν επίσης ότι σε ορισμένες επιθέσεις έχουν χρησιμοποιηθεί αμερικανικά όπλα που έμειναν πίσω μετά την αποχώρηση των ΗΠΑ από το Αφγανιστάν.

Σε αυτό το πλαίσιο, η ρητορική της πακιστανικής ηγεσίας έχει σκληρύνει. Ο υπουργός Άμυνας Χαουάτζα Ασίφ κατηγόρησε τους Ταλιμπάν ότι «συγκεντρώνουν τρομοκράτες» και «εξάγουν τρομοκρατία», δηλώνοντας ότι «η υπομονή τελείωσε» και ότι πλέον υπάρχει «ανοιχτός πόλεμος».

Αφγανιστάν - Πακιστάν: Πόσο ισχυροί είναι οι δύο στρατοί

Σε επίπεδο συμβατικής ισχύος, το Πακιστάν έχει σαφές προβάδισμα. Διαθέτει στρατό ξηράς, ναυτικό, αεροπορία και πεζοναύτες, με περίπου 660.000 εν ενεργεία στελέχη, καθώς και παραστρατιωτικές και βοηθητικές δυνάμεις περίπου 300.000. Η χώρα είναι πυρηνική δύναμη και έχει αεροπορία με μαχητικά F-16, Mirage και JF-17, που έχει αναπτύξει σε συνεργασία με την Κίνα.

Στην άλλη πλευρά, οι Ταλιμπάν δεν διαθέτουν κλασική κρατική αεροπορία και βασίζονται σε περιορισμένα, παλαιότερα εναέρια μέσα και drones. Το πλεονέκτημά τους δεν είναι ο εξοπλισμός αλλά η εμπειρία στον ανταρτοπόλεμο, η ευελιξία και η ικανότητα να δρουν ασύμμετρα, έπειτα από δεκαετίες συγκρούσεων.

Πόσο μπορεί να κλιμακωθεί η σύγκρουση και τι φοβούνται οι αναλυτές

Στο παρελθόν, αντίστοιχες εξάρσεις έληξαν μέσα σε λίγες ημέρες, συχνά με διαμεσολάβηση τρίτων χωρών. Αυτή τη φορά, ωστόσο, υπάρχει ανησυχία για μεγαλύτερη διάρκεια και για μεταφορά της σύγκρουσης πέρα από τη μεθόριο.

Αναλυτές προειδοποιούν ότι, αν η σύγκρουση συνεχιστεί, οι Ταλιμπάν μπορεί να επιχειρήσουν να μεταφέρουν την πίεση μέσα στο Πακιστάν, χτυπώντας στόχους σε αστικά κέντρα με μέσα χαμηλού κόστους, όπως drones ή επιθέσεις αυτοκτονίας.

Από την άλλη πλευρά, το Πακιστάν έχει προειδοποιήσει ότι θα συνεχίσει να πλήττει στόχους εντός Αφγανιστάν, αν κρίνει ότι η Καμπούλ δεν κινείται εναντίον της ηγεσίας και των υποδομών του TTP που, σύμφωνα με το Ισλαμαμπάντ, βρίσκονται στην αφγανική πλευρά των συνόρων.

Την ίδια ώρα, ο ΟΗΕ έχει καλέσει τα δύο μέρη σε αυτοσυγκράτηση και σε επιστροφή στη διπλωματία, επισημαίνοντας την ανάγκη προστασίας των αμάχων.

Το επόμενο διάστημα θα κριθεί από δύο πράγματα. Πρώτον, αν οι δύο κυβερνήσεις επιλέξουν να «παγώσουν» τα αντίποινα και να επιστρέψουν σε έναν δίαυλο επαφής. Δεύτερον, αν θα υπάρξει ενεργή διαμεσολάβηση από χώρες που έχουν στο παρελθόν παίξει ρόλο, όπως η Τουρκία, το Κατάρ και η Σαουδική Αραβία.