Νέο φορολογικό νομοσχέδιο: Τι αλλάζει για καταθέσεις, κρυπτονομίσματα και κύρια κατοικία

Η εφορία αποκτά πλήρη εικόνα για λογαριασμούς, crypto και ακίνητα, με το νέο νομοσχέδιο να περνά τις κινήσεις χρημάτων, τις επενδύσεις και την κύρια κατοικία σε καθεστώς αυτόματων διασταυρώσεων.

Πρόστιμο 100 ευρώ για εκπρόθεσμες δηλώσεις, διαγραφή παλαιών προστίμων έως 500 ευρώ και αυστηρότερο πλαίσιο για πληρωμές με μετρητά άνω των 500 ευρώ, μαζί με νέα κλίμακα προστίμων για τα crypto, συνθέτουν τον βασικό κορμό των αλλαγών.

Τα υπόλοιπα των τραπεζικών λογαριασμών, τα έσοδα από επενδύσεις και οι συναλλαγές σε crypto περνούν πλέον υποχρεωτικά στο μικροσκόπιο, ενώ η κύρια κατοικία δεν θα αποδεικνύεται μόνο από τη δήλωση αλλά από ειδικό μητρώο ακινήτων. Πρόκειται για τις βασικές παρεμβάσεις του σχεδίου νόμου του υπουργείου Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών με τίτλο «Διοικητική συνεργασία στον τομέα της φορολογίας – Ενσωμάτωση της Οδηγίας (ΕΕ) 2023/2226 του Συμβουλίου της 17ης Οκτωβρίου 2023 και της Οδηγίας (ΕΕ) 2025/872 του Συμβουλίου της 14ης Απριλίου 2025 για την τροποποίηση της οδηγίας 2011/16/ΕΕ σχετικά με τη διοικητική συνεργασία στον τομέα της φορολογίας και λοιπές διατάξεις», το οποίο τέθηκε σε δημόσια διαβούλευση και αλλάζει άμεσα τον τρόπο ελέγχου των φορολογουμένων.

Με το νέο νομοσχέδιο διευρύνεται η πληροφόρηση για τους τραπεζικούς λογαριασμούς, θεσπίζονται νέοι κανόνες για τα crypto, η πιστοποίηση της κύριας κατοικίας μεταφέρεται από το Ε1 στο Μητρώο Ιδιοκτησίας και Διαχείρισης Ακινήτων, διορθώνεται ο τρόπος υπολογισμού της αξίας της περιουσίας για την προσαύξηση φόρου, εισάγεται ο θεσμός των δεσμευτικών απαντήσεων από την ΑΑΔΕ, αυστηροποιείται το πλαίσιο για συναλλαγές με μετρητά άνω των 500 ευρώ, προβλέπονται ειδικές ρυθμίσεις για τις λαϊκές αγορές και δημιουργείται πλατφόρμα για τη διαχείριση συναλλαγών μη εξυπηρετούμενων δανείων.

Λογαριασμοί σε πλήρη εικόνα: Με το άρθρο 4 οι τράπεζες και τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα δεν θα αποστέλλουν μόνο αποσπασματικά στοιχεία, αλλά πλήρη εικόνα για κάθε δηλωτέο λογαριασμό. Στις πληροφορίες που κοινοποιούνται περιλαμβάνονται το υπόλοιπο ή η αξία του λογαριασμού στο τέλος του ημερολογιακού έτους, οι τόκοι, τα μερίσματα, τα λοιπά εισοδήματα που προκύπτουν από τα περιουσιακά στοιχεία που τηρούνται σε αυτόν, αλλά και τα ακαθάριστα έσοδα από πωλήσεις ή εξαγορές χρηματοοικονομικών περιουσιακών στοιχείων. Μαζί αποστέλλονται πλήρη στοιχεία ταυτοποίησης, όπως ονοματεπώνυμο ή επωνυμία, διεύθυνση, ΑΦΜ, ημερομηνία και τόπος γέννησης, καθώς και στοιχεία για το ίδιο το ίδρυμα που τηρεί τον λογαριασμό. Για πρώτη φορά δηλώνεται ρητά αν ο λογαριασμός είναι κοινός και πόσοι είναι οι δικαιούχοι, ενώ στις περιπτώσεις οντοτήτων καταγράφονται και τα ελέγχοντα πρόσωπα.

Ταυτοποίηση με ΑΦΜ: Τα άρθρα 10 και 11 στήνουν τον μηχανισμό που επιτρέπει να «κουμπώνουν» τα στοιχεία. Το νομοσχέδιο προβλέπει στατιστικά στοιχεία για τις αυτόματες ανταλλαγές, αλλά κυρίως εισάγει υποχρεώσεις υποβολής και κοινοποίησης του Αριθμού Φορολογικού Μητρώου. Ο ΑΦΜ γίνεται το κλειδί που επιτρέπει στη φορολογική διοίκηση να συνδέει τα στοιχεία που έρχονται από το εξωτερικό με συγκεκριμένα φυσικά ή νομικά πρόσωπα στην Ελλάδα, ώστε να αποφεύγονται ασυμφωνίες και να γίνονται πιο γρήγορες οι διασταυρώσεις.

Crypto στο φορολογικό ραντάρ: Με το άρθρο 8 εισάγεται για πρώτη φορά στο ελληνικό δίκαιο η υποχρεωτική αυτόματη ανταλλαγή πληροφοριών από Δηλούντες Παρόχους Υπηρεσιών Κρυπτοστοιχείων, στο πλαίσιο της ευρωπαϊκής DAC8. Αυτό σημαίνει ότι οι πάροχοι υπηρεσιών crypto μπαίνουν πλέον σε καθεστώς υποχρεωτικής αναφοράς και αποστολής στοιχείων για χρήστες και συναλλαγές, ώστε οι φορολογικές αρχές να μπορούν να εντοπίζουν κεφαλαιακά κέρδη, μεταφορές και περιουσιακά στοιχεία που μέχρι σήμερα έμεναν σε γκρίζα ζώνη.

Κοινό ευρετήριο για τα crypto: Με το άρθρο 17 προβλέπεται κεντρικό ευρετήριο για πληροφορίες επί των κρυπτοστοιχείων και ηλεκτρονική επαλήθευση της ορθότητας του ΑΦΜ. Ουσιαστικά δημιουργείται η βάση για ένα κοινό ευρωπαϊκό σύστημα στο οποίο θα μπορούν να αντιστοιχίζονται τα στοιχεία που στέλνουν οι πάροχοι crypto, ώστε οι φορολογικές αρχές των κρατών-μελών να συνδέουν πρόσωπα, συναλλαγές, αξίες και κέρδη.

Πρόστιμα έως 5.000 ευρώ στα crypto: Προβλέπεται σαφής κλίμακα κυρώσεων για τους παρόχους, ανά συναλλαγή:

- 100 ευρώ για εκπρόθεσμη υποβολή πληροφοριών
- 300 ευρώ για παράλειψη υποβολής ή ανακριβή στοιχεία
- 1.000 ευρώ για μη ανταπόκριση σε αίτημα της φορολογικής διοίκησης
- 2.500 ευρώ για μη συνεργασία σε έλεγχο

- 5.000 ευρώ για μη συμμόρφωση μετά από έλεγχο

ΜΙΔΑ στην κύρια κατοικία: Το Μ.Ι.Δ.Α. θα αποτελεί από το 2027 πηγή πληροφόρησης για την πιστοποίηση της κύριας κατοικίας, ιδίως για ακίνητα σε μικρούς οικισμούς, στο πλαίσιο της απαλλαγής από τον ΕΝΦΙΑ. Η μεταβολή αυτή είναι ουσιώδης, διότι μέχρι σήμερα το στοιχείο της κύριας κατοικίας προέκυπτε βασικά από τη δήλωση φορολογίας εισοδήματος. Μέχρι την παραγωγική λειτουργία του Μ.Ι.Δ.Α., η κύρια κατοικία θα εξακολουθεί να αποδεικνύεται από τη δήλωση φορολογίας εισοδήματος του προηγούμενου φορολογικού έτους. Σημειώνεται ότι η απαλλαγή αφορά κατοικίες σε οικισμούς έως 1.500 κατοίκους, με ειδική πρόβλεψη για ορισμένες παραμεθόριες περιοχές όπου το όριο ανεβαίνει στους 1.700 κατοίκους, και με ανώτατη αξία κατοικίας 400.000 ευρώ

Προσαύξηση ακίνητης περιουσίας: Με το άρθρο 33 αλλάζει ο τρόπος υπολογισμού της συνολικής αξίας της ακίνητης περιουσίας για την προσαύξηση φόρου φυσικών προσώπων. Η νέα διάταξη προβλέπει ότι για τον υπολογισμό της συνολικής αξίας δεν συνυπολογίζεται η αξία δικαιωμάτων επί ακινήτων που απαλλάσσονται από τον φόρο, κατά το μέρος της απαλλαγής. Δηλαδή, ακίνητα που έχουν απαλλαγή δεν θα «φουσκώνουν» τη συνολική περιουσία και δεν θα αυξάνουν τεχνητά τη φορολογική επιβάρυνση του ιδιοκτήτη.

Tax ruling από την ΑΑΔΕ: Με το άρθρο 36 εισάγονται οι δεσμευτικές απαντήσεις, με προθεσμία έως 150 ημέρες και παράβολο από 15.000 έως 50.000 ευρώ, παρέχοντας εκ των προτέρων ασφάλεια για τη φορολογική μεταχείριση.

Πρόστιμα σε μηδενικές και πιστωτικές δηλώσεις: Το άρθρο 37 βάζει τάξη σε μια περιοχή που είχε ανοίξει σοβαρές αντιδράσεις. Ορίζει ρητά ότι το πρόστιμο των 100 ευρώ για την εκπρόθεσμη ή μη υποβολή δήλωσης παρακρατούμενου φόρου ή ΦΠΑ επιβάλλεται και στους υπόχρεους τήρησης βιβλίων, ενώ ταυτόχρονα προβλέπει αναδρομικά, από 19.4.2024, ότι πρόστιμα 250 και 500 ευρώ που επιβλήθηκαν για πιστωτικές και μηδενικές δηλώσεις διαγράφονται ή συμψηφίζονται. Στο ίδιο άρθρο εισάγεται και εξαίρεση των ανηλίκων από τα πρόστιμα εκπρόθεσμης υποβολής, η οποία καλύπτει και δηλώσεις γονέων όταν περιλαμβάνουν εισοδήματα ανήλικων τέκνων, με αναδρομική ισχύ. Παράλληλα, αν ανήλικος έχει κάνει έναρξη δραστηριότητας χωρίς πραγματικά έσοδα, δεν επιβάλλεται τέλος επιτηδεύματος. Για τα έτη 2023-2024 συνδέεται και με την αμφισβήτηση τεκμαρτού εισοδήματος. Πρόκειται για διάταξη με σαφή χρηστική αξία για λογιστές, γονείς και μικρές δραστηριότητες.

Τέλος στα «σπαστά» μετρητά άνω των 500 ευρώ: Το άρθρο 38 είναι από τα πιο καθαρά σε επίπεδο αγοράς. Μέχρι σήμερα, μια επιχείρηση μπορούσε πρακτικά να «σπάσει» μια πώληση άνω των 500 ευρώ σε περισσότερα παραστατικά μικρότερης αξίας και να εισπράξει μετρητά χωρίς να φαίνεται ότι παραβιάζει το όριο. Με τη νέα διατύπωση, δεν μετρά πλέον το κάθε φορολογικό στοιχείο χωριστά, αλλά η συνολική συναλλαγή. Δηλαδή, αν ένας ιδιώτης αγοράσει αγαθά ή υπηρεσίες συνολικής αξίας 500 ευρώ και άνω, δεν επιτρέπεται η εξόφληση με μετρητά, ακόμη κι αν η συναλλαγή «σπάσει» σε περισσότερες αποδείξεις. Το πρόστιμο παραμένει βαρύ: ίσο με το διπλάσιο της αξίας που καταβλήθηκε με μετρητά. Με απλά λόγια, κλείνει το γνωστό παράθυρο με τις σπαστές αποδείξεις. Το ίδιο πλαίσιο επιβεβαιώνεται και στο άρθρο 75 για υποχρεωτικές ηλεκτρονικές πληρωμές.

Marketplace για κόκκινα δάνεια: Με τα άρθρα 48 και 49 δημιουργείται ηλεκτρονική πλατφόρμα για τη διαχείριση και πώληση μη εξυπηρετούμενων δανείων, συγκεντρώνοντας πληροφορίες και διευκολύνοντας τις συναλλαγές.