Σήμερα έμαθα: Η «Τρίτη της Λαμπρής» και η αναβίωση των αρχαίων χορών που ξορκίζουν το κακό

Η Τρίτη του Πάσχα, γνωστή στη λαϊκή μας παράδοση ως «Τρίτη της Λαμπρής», αποτελεί μια από τις πιο μυστηριακές και ενεργειακές ημέρες του ορθόδοξου εορτολογίου.

Ενώ η Κυριακή του Πάσχα είναι αφιερωμένη στην οικογενειακή εστίαση, η Τρίτη ανήκει στην κοινότητα και την ύπαιθρο. Είναι η ημέρα που το «Άγιο Φως» βγαίνει από τους τοίχους της εκκλησίας και μεταφέρεται στα αλώνια, τις πλατείες και τα ξωκλήσια, μέσα από τελετουργίες που οι ρίζες τους χάνονται στα βάθη των αιώνων.

Η ιεροτελεστία του κύκλου και ο χορός των νεκρών

Σήμερα έμαθα ότι οι χοροί που στήνονται αυτή την ημέρα σε πολλές περιοχές της Ελλάδας δεν είναι απλώς εορταστικοί, αλλά έχουν έναν βαθιά ξορκιστικό χαρακτήρα. Ο κύκλος του χορού συμβολίζει την ενότητα της κοινότητας και τη συνέχεια της ζωής, λειτουργώντας ως ένα πνευματικό «τείχος» ενάντια στο κακό. Στην παλαιά Ελλάδα, υπήρχε η ακλόνητη πίστη ότι από την Ανάσταση μέχρι την Ανάληψη, οι ψυχές των νεκρών κυκλοφορούν ανάμεσα στους ζωντανούς.

Έτσι, οι χοροί της Τρίτης της Λαμπρής θεωρούνταν μια «γέφυρα» ανάμεσα στους δύο κόσμους. Οι χορευτές, φορώντας τις επίσημες ενδυμασίες τους, πίστευαν ότι με τα βήματά τους και τον ρυθμό τους, εξευμενίζουν τις δυνάμεις της φύσης και προσκαλούν τους προγόνους να συμμετάσχουν στη χαρά της Ανάστασης. Με αυτόν τον τρόπο, ο θάνατος παύει να είναι πηγή φόβου και μετατρέπεται σε μέρος ενός αέναου κύκλου αναγέννησης.

Η «Τράτα» των Μεγάρων και η δύναμη της Άνοιξης

Ένα από τα πιο εμβληματικά έθιμα της ημέρας είναι ο περίφημος «Χορός της Τράτας» στα Μέγαρα. Οι γυναίκες, πιασμένες από τα χέρια με έναν ιδιαίτερο σταυρωτό τρόπο (θηλυκωτά), κινούνται ρυθμικά θυμίζοντας το τράβηγμα των διχτυών από τους ψαράδες. Αν και ο θρύλος λέει ότι ο χορός δημιουργήθηκε την εποχή της Τουρκοκρατίας, οι λαογράφοι αναγνωρίζουν σε αυτόν αρχέγονες κινήσεις που συνδέονται με την ευφορία της γης και τη γονιμότητα.

Ο χορός αυτός, όπως και τα «συρτά» που χορεύονται την ίδια μέρα στην Πελοπόννησο και τη Μακεδονία, εκτελούνται παραδοσιακά σε εξωτερικούς χώρους, συχνά κοντά σε πηγές ή στο προαύλιο ξωκλησιών. Αυτή η επαφή με το φυσικό περιβάλλον υπογραμμίζει τον ρόλο της Τρίτης της Λαμπρής ως μιας γιορτής αναβλάστησης. Το κακό, η στειρότητα και ο χειμώνας ξορκίζονται οριστικά, δίνοντας τη θέση τους στην ανθοφορία και την ελπίδα.

Η επιστροφή στη ζωή με μια νέα ορμή

Η ημέρα ολοκληρώνεται με κοινά τραπέζια στην ύπαιθρο, τα λεγόμενα «κουρμπάνια», όπου η τροφή μοιράζεται ανάμεσα σε όλους τους συγχωριανούς. Αυτή η πράξη της κοινής εστίασης σφραγίζει τη νίκη της ζωής πάνω στη φθορά. Σήμερα, η Τρίτη της Λαμπρής μας υπενθυμίζει ότι οι παραδόσεις μας δεν είναι απλά μουσειακά είδη, αλλά ζωντανοί μηχανισμοί που βοηθούν τον άνθρωπο να αντιμετωπίζει τους φόβους του και να γιορτάζει την ύπαρξή του μέσα από τη συλλογικότητα.

Είναι η στιγμή που ο αρχαίος κόσμος συναντά τον σύγχρονο, αποδεικνύοντας ότι η ανάγκη μας να χορέψουμε «πάνω στο κακό» παραμένει ίδια και απαράλλαχτη μέσα στους αιώνες.