Το Ιράν αποσύρεται από την Μπιενάλε της Βενετίας λίγες μέρες πριν από τα εγκαίνια

Η διοργάνωση ανακοίνωσε με σύντομη δήλωση ότι ενημερώθηκε πως η Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν δεν θα λάβει μέρος στη φετινή έκθεση In Minor Keys, η οποία υλοποιείται βάσει της επιμελητικής σύλληψης της Κόγιο Κουό (Koyo Kouoh). Η Μπιενάλε θα διαρκέσει έως τις 22 Νοεμβρίου 2026.

Η Κόγιο Κουό είχε διοριστεί καλλιτεχνική διευθύντρια της 61ης Μπιενάλε, όμως πέθανε τον Μάιο του 2025, πριν παρουσιάσει δημόσια το τελικό της σχέδιο. Η διοργάνωση αποφάσισε να προχωρήσει την έκθεση ως υλοποίηση του επιμελητικού της οράματος.

Το Ιράν αναμενόταν να συμμετάσχει, αν και δεν είχε ανακοινώσει καλλιτέχνη ή λεπτομέρειες για το περίπτερό του. Σύμφωνα με το The Art Newspaper, το μόνο όνομα που είχε δηλωθεί ήταν ο Αϊντίν Μαχντιζαντέ Τεχρανί (Aydin Mahdizadeh Tehrani), γενικός διευθυντής εικαστικών τεχνών στο υπουργείο Πολιτισμού και Ισλαμικής Καθοδήγησης του Ιράν, ως επίτροπος της συμμετοχής.

Η αποχώρηση έρχεται σε μια περίοδο αυξημένης έντασης στη Μέση Ανατολή και προσθέτει ακόμη ένα στοιχείο αβεβαιότητας σε μια Μπιενάλε που ήδη ανοίγει μέσα σε ασυνήθιστη θεσμική και πολιτική αναταραχή. Η διοργάνωση, πάντως, δεν συνέδεσε επισήμως την απόφαση του Ιράν με τις διεθνείς εξελίξεις.

Πηγή με γνώση της ιρανικής καλλιτεχνικής σκηνής και της διαδικασίας επιλογής για την Μπιενάλε δήλωσε στο The Art Newspaper ότι η ακύρωση δεν προκαλεί έκπληξη, καθώς δεν είχε ανακοινωθεί καλλιτέχνης και οι πρακτικές δυσκολίες ήταν μεγάλες. Σύμφωνα με την ίδια πηγή, ακόμη και η μεταφορά έργων στη Βενετία θα ήταν εξαιρετικά περίπλοκη στις σημερινές συνθήκες.

Το Ιράν συμμετείχε για πρώτη φορά στην Μπιενάλε της Βενετίας το 1956, την περίοδο του καθεστώτος Παχλαβί. Μετά την Ισλαμική Επανάσταση του 1979 απουσίασε για δεκαετίες και επέστρεψε το 2003, με τη συμμετοχή του να γίνεται πιο σταθερή μετά το 2015. Το 2024, το ιρανικό περίπτερο είχε παρουσιαστεί με θέμα τα δικαιώματα των γυναικών και τίτλο Of One Essence is the Human Race.

Η φετινή ακύρωση έρχεται να προστεθεί σε μια σειρά από εξελίξεις που έχουν ήδη βάλει την 61η Μπιενάλε στο επίκεντρο πολιτικής συζήτησης. Την προηγούμενη εβδομάδα, η πενταμελής διεθνής κριτική επιτροπή της έκθεσης παραιτήθηκε. Η επιτροπή αποτελούνταν από τη Σολάνζ Φάρκας, πρόεδρο, τη Ζόι Μπατ, την Ελβίρα Ντιανγκανί Οσέ, τη Μάρτα Κούζμα και την Τζοβάνα Τζαπέρι.

Μετά την παραίτηση της επιτροπής, η Biennale ανακοίνωσε ότι η τελετή απονομής μεταφέρεται για τις 22 Νοεμβρίου, τελευταία ημέρα λειτουργίας της έκθεσης, και ότι θεσπίζονται για τη φετινή διοργάνωση δύο Visitors' Lions. Τα βραβεία θα δοθούν στον καλύτερο συμμετέχοντα στην κεντρική έκθεση και στην καλύτερη εθνική συμμετοχή, έπειτα από ψηφοφορία του κοινού. Δικαίωμα ψήφου θα έχουν οι επισκέπτες που θα έχουν περάσει και από τους δύο βασικούς χώρους της έκθεσης, τους Giardini και το Arsenale.

Η παραίτηση της επιτροπής είχε προηγηθεί μέσα σε κλίμα σύγκρουσης γύρω από τη συμμετοχή της Ρωσίας και του Ισραήλ. Σύμφωνα με το The Art Newspaper, η επιτροπή είχε δηλώσει ότι θα απέκλειε από τη διεκδίκηση βραβείων καλλιτέχνες που εκπροσωπούν χώρες των οποίων οι ηγεσίες βρίσκονται αντιμέτωπες με διαδικασίες ή εντάλματα του Διεθνούς Ποινικού Δικαστηρίου, θέση που θεωρήθηκε ότι στόχευε τη Ρωσία και το Ισραήλ.

Η 61η Μπιενάλε της Βενετίας θα πραγματοποιηθεί τελικά με 100 εθνικές συμμετοχές. Στην τελική λίστα περιλαμβάνονται και δύο νέες συμμετοχές, η Τανζανία και οι Σεϋχέλλες, που προστέθηκαν μετά την ανακοίνωση της 4ης Μαρτίου.

Η απουσία του Ιράν, χωρίς επίσημη αιτιολόγηση, δεν αλλάζει μόνο τον χάρτη των εθνικών συμμετοχών. Υπογραμμίζει ότι η Μπιενάλε της Βενετίας, όσο κι αν παραμένει η πιο ισχυρή σκηνή της διεθνούς σύγχρονης τέχνης, λειτουργεί πάντα και ως καθρέφτης της παγκόσμιας πολιτικής έντασης.