«ΔΙΑΔΡΟΜΟΣ»: Η σκοτεινή διαδρομή ανάμεσα στο τραύμα, τον έρωτα και τη μνήμη

Ο «ΔΙΑΔΡΟΜΟΣ», η νέα παράσταση της χορογράφου Μαρκέλλας Μανωλιάδη σε σύλληψη της Ευτυχίας Γιομελά, έρχεται στον Χώρο ΦΙΑΤ και επιχειρεί να μεταφέρει στη σκηνή το πυρετικό και βαθιά σωματικό σύμπαν του Γιώργου Χειμωνά.

Μέσα από τον χορό, το performance και τον οργανικό λόγο, η παράσταση εξερευνά τη σχέση του ανθρώπου με το τραύμα, τη μητέρα, τον έρωτα, τη φθορά και τον θάνατο. Οι δύο δημιουργοί μιλούν για τη διαδικασία της δημιουργίας, τη σωματικότητα του κειμένου, αλλά και για το πώς τα ανεπεξέργαστα τραύματα επιστρέφουν διαρκώς, τόσο στον άνθρωπο όσο και στις κοινωνίες.

Ερωτήσεις προς τη Μαρκέλλα Μανωλιάδη & την Ευτυχία Γιομελά για την παράσταση «ΔΙΑΔΡΟΜΟΣ»

Ο «ΔΙΑΔΡΟΜΟΣ» μοιάζει με μια σκοτεινή εσωτερική διαδρομή ανάμεσα στον έρωτα, το τραύμα, τη μητέρα και τον θάνατο. Πώς γεννήθηκε η ανάγκη να μεταφερθεί αυτό το σύμπαν του Γιώργου Χειμωνά στη σκηνή μέσα από τον χορό και το performance;

Ο Χειμωνάς πιστεύει πως ο λόγος είναι οργανικός, παράγεται δηλαδή από τα σπλάχνα, το σώμα, που είναι και ο τόπος των πρώτων αισθητηριακών βιωμάτων του σώματος του παιδιού στη συνάντησή του με το σώμα της μητέρας. Τα καλά βιώματα μετασχηματίζονται σε λέξεις, τα κακά παραμένουν μαύρες τρύπες, γιατί το παιδί είναι πολύ μικρό για να τα καταλάβει και να τα ονοματίσει. Η παρουσία τους όμως προδίδεται από τον τρόπο που διαβάζεται το κείμενο. Το κακό βίωμα-τραύμα γίνεται ρυθμός και ανάσα, “ακούγεται” στη σκληρότητα των συμφώνων ή στην επαναληπτικότητα που θυμίζει τελετουργικό ή παραλήρημα. Ο Χειμωνάς χρησιμοποιεί τη λέξη ως κρούση. Γι’ αυτό και ο ίδιος μιλά για “παρόντα” και “απόντα” λόγο. Αλλά αφού καλά και κακά βιώματα προέρχονται από τα σπλάχνα, από το σώμα, το σώμα ως γλώσσα εμπεριέχει ήδη την κίνηση. Το σώμα το ίδιο είναι η γλώσσα του κειμένου. Για το λόγο αυτό σκεφτήκαμε ότι το συγκεκριμένο κείμενο καλό θα ήταν να χορογραφηθεί.

Στην παράσταση υπάρχει η ιδέα ότι οι άνθρωποι κουβαλούν ανεπεξέργαστα τραύματα που περνούν από γενιά σε γενιά. Πιστεύετε ότι σήμερα ως κοινωνία βιώνουμε περισσότερο από ποτέ αυτή τη συλλογική “κληρονομιά” τραύματος;

Δεν γνωρίζουμε αν σήμερα βιώνουμε περισσότερο από ποτέ αυτή τη συλλογική “κληρονομιά” τραύματος. Το βέβαιο είναι πως περάσαμε σαν χώρα παγκόσμιους, εμφύλιους πολέμους και μεγάλη ανθρώπινη δυστυχία. Τα συλλογικά τραύματα πρέπει να πενθούνται ώστε να κατανοούν οι άνθρωποι κατά μόνας ή σαν κοινωνία τα γεγονότα που συνέβησαν και πώς αυτά συνδέονται με το παρελθόν. Δεν νομίζουμε πως αυτό έχει επιτευχθεί στον τόπο μας.

Ο χώρος του έργου μοιάζει σχεδόν με έναν “ομφάλιο λώρο”, έναν κλειστοφοβικό διάδρομο ύπαρξης. Θέλατε ο θεατής να αισθανθεί ότι παρακολουθεί κάτι οικείο ή κάτι σχεδόν εφιαλτικό και ασυνείδητο;

Το εφιαλτικό είναι πάντοτε κάτι τόσο κοντινό μας που μας συνταράσσει. Συνεπώς ο θεατής παρακολουθεί ταυτόχρονα κάτι οικείο και ταυτόχρονα εφιαλτικό.

Ο «ΔΙΑΔΡΟΜΟΣ» ισορροπεί ανάμεσα στον λόγο, το σώμα και την ψυχανάλυση. Πώς βρήκατε κοινή γλώσσα ανάμεσα στην ψυχιατρική σκέψη και τη χορογραφική πράξη;

Η ίδια η ψυχή προέρχεται από τα σπλάχνα γιατί είναι αυτό που γεννιέται, αυτό που προκύπτει από τη σχέση μεταξύ των δύο σωμάτων (της μητέρας και του παιδιού), όταν το ένα σώμα απομακρύνεται από το άλλο. Το σώμα δεν μιλά με περιγραφικές κινήσεις, είναι το σκοτάδι που εκρήγνυται, η οδύνη που παίρνει σχήμα, μία γλώσσα οργανική και κινητική. Να πως συνδέονται τα πράγματα.

Το έργο μιλά πολύ έντονα για τη μάχη με τον Χρόνο και τη φθορά. Πιστεύετε ότι τελικά ο άνθρωπος φοβάται περισσότερο τον θάνατο ή την απώλεια νοήματος;

Οι άνθρωποι συνήθως φοβούνται περισσότερο το θάνατο από την απώλεια νοήματος. Δεν γνωρίζουν ότι η απώλεια νοήματος των πραγμάτων και της ζωής οδηγούν σε ψυχικό αφανισμό, ένα είδος ψυχικού θανάτου που επιταχύνει και την έλευση του φυσικού θανάτου.

Ερωτήσεις προς τη Μαρκέλλα Μανωλιάδη

Έχετε μια πολύ μεγάλη διαδρομή στον σύγχρονο χορό και συνεργασίες με σημαντικούς δημιουργούς στην Ελλάδα και το εξωτερικό. Τι ήταν αυτό που σας προκάλεσε καλλιτεχνικά στον «ΔΙΑΔΡΟΜΟ»;

Κατ’ αρχάς η σχέση Λόγου και Κίνησης. Διαβάζοντας το έργο ΔΙΑΔΡΟΜΟΣ του Γ. Χειμωνά μου δημιουργήθηκε η έντονη επιθυμία να δώσω σάρκα και οστά σε ένα κείμενο, το οποίο δεν έχει γραμμικότητα στην αφήγηση, δεν αναφέρεται σε συγκεκριμένο τόπο και χρόνο, οδηγεί όμως σε ρυθμούς και ατμόσφαιρες που σχετίζονται με τις πρώτες αισθήσεις του σώματος στη συνάντηση με την πρώτη μητρική αγκαλιά. Οι λέξεις και κατ’ επέκταση η γλώσσα προέρχονται από τα σπλάχνα, από το σώμα, το σώμα ως γλώσσα εμπεριέχει ήδη την κίνηση. Το σώμα το ίδιο είναι η γλώσσα του κειμένου.

Η κίνηση στην παράσταση μοιάζει να γεννιέται από εσωτερική πίεση και όχι από “καθαρή” χορογραφία. Πώς δουλέψατε σωματικά πάνω στην ένταση, το τραύμα και την αποδόμηση του ήρωα;

Σύμφωνα με όσα ανέφερα προηγουμένως η αφήγηση δεν είναι γραμμική, ακολουθεί τους ρυθμούς του σώματος. Το σώμα ζει, θυμάται, αφηγείται το ίδιο και συνειδητοποιεί. Κατ’ αυτή την έννοια η κίνηση δεν είναι περιγραφική.

Ως χορογράφος, σας ενδιαφέρει περισσότερο η αισθητική ομορφιά της κίνησης ή η αλήθεια και η “ρωγμή” που μπορεί να κουβαλά ένα σώμα πάνω στη σκηνή;

Στη συγκεκριμένη παράσταση με ενδιαφέρει η αλήθεια και η ρωγμή που αποκαλύπτεται μέσα από ένα σώμα στη σκηνή.

Έχετε υπάρξει χορεύτρια, χορογράφος, δασκάλα και διευθύντρια χώρων και σχολών χορού. Τι σας κρατά ακόμη δημιουργικά ανήσυχη μετά από τόσα χρόνια πορείας;

Είναι ακόμη πολύ νωρίς να σταματήσω τη δημιουργική μου αναζήτηση και τη διάθεσή μου να ανακαλύπτω συνεχώς νέες μορφές της τέχνης. Όλα αυτά τα χρόνια παρατηρώ καθημερινά τους μαθητές μου να εξελίσσονται και, μέσα από τη δική τους πορεία, μαθαίνω κι εγώ η ίδια.

Αυτή η αλληλεπίδραση με κρατά σε διαρκή εγρήγορση και μου θυμίζει πως η τέχνη δεν είναι ποτέ στάσιμη. Κάθε νέα γενιά φέρνει διαφορετικές επιρροές, ευαισθησίες και τρόπους έκφρασης, κι αυτό αποτελεί για μένα πηγή έμπνευσης και δημιουργίας. Σε αυτήν την κατεύθυνση συνεχίζω να εξελίσσομαι, να πειραματίζομαι και να αναζητώ νέους τρόπους επικοινωνίας μέσα από τον χορό και την τέχνη γενικότερα.

Τι θα θέλατε να μείνει στον θεατή όταν τελειώσει αυτή η διαδρομή του «ΔΙΑΔΡΟΜΟΥ» και έρθει η “τελική σιωπή” της παράστασης;

Το αίσθημα που έκανε τον Γιώργο Χειμωνά να συγγράψει το ΔΙΑΔΡΟΜΟ.

Ερωτήσεις προς την Ευτυχία Γιομελά

Ως ψυχίατρος και ψυχοθεραπεύτρια, πώς επηρεάζει η επαφή σας με τον ανθρώπινο ψυχισμό τον τρόπο που προσεγγίζετε τη δραματουργία και τη σκηνική δημιουργία;

Η επαφή μου με τους ανθρώπους στη συγκεκριμένη λειτουργία της ψυχιάτρου-ψυχοθεραπεύτριας δημιούργησε μέσα στα χρόνια ένα εκμαγείο συνύπαρξης, ένα κοινό ζωτικό χώρο συγκινήσεων και συναισθημάτων με μητρικές ποιότητες και στοιχεία που θέλει να φέρει μέσα στο Λόγο του το κείμενο του Χειμωνά. Είναι ένας λόγος για τα “ανθρώπινα”, όπως ο ίδιος ισχυρίζεται, και για μένα μια πολύτιμη εμπειρία που προσπαθώ να μεταγγίσω στη δραματουργία και τη σκηνική δραστηριότητα.

Η φράση ότι “οι μανάδες τρέφουν εκτός από τη ζωή και με τον θάνατο τα παιδιά τους” είναι πολύ δυνατή και σκληρή. Τι σημαίνει πραγματικά για εσάς; Στο έργο υπάρχει έντονα η ιδέα ότι όταν το τραύμα δεν επεξεργάζεται, ο άνθρωπος στρέφεται στο κακό για να αποκτήσει ταυτότητα και δομή. Πιστεύετε ότι αυτό εξηγεί και πολλά από όσα βλέπυμε σήμερα κοινωνικά και πολιτικά;

Αφορμή για την επιλογή του έργου υπήρξε η δική μας εικασία πως οι μαννάδες, εκτός από τη ζωή, τρέφουν και με το θάνατο τα παιδιά τους. Είναι πολύ οδυνηρή η διαπίστωση ότι συχνά εμείς είμαστε αυτά τα παιδιά, ή συχνά επίσης είμαστε οι μαννάδες τους ή και τα δύο. Τα ατομικά και συλλογικά τραύματα, από τα οποία και οι ίδιες οι μητέρες διηθούνται, μη έχοντας πενθηθεί ώστε να κατανοηθούν και να αποκτήσουν ιστορικότητα επιστρέφουν στις κοινωνίες, σαν τοξικά απόβλητα, δηλητηριάζοντας το συλλογικό ασυνείδητο και οδηγώντας κατ’ αυτόν τον τρόπο σε επικίνδυνα πολιτικά μονοπάτια. Όταν οι κοινωνίες δεν πενθούν παραμένουν στοιχειωμένες, προκαλώντας διχοτομήσεις στο κοινωνικό σώμα και καταστροφές. Το πένθος είναι μια εργασία αλήθειας· μια προσπάθεια να κατανοήσουμε το παρελθόν, ώστε να νοηματοδοτήσουμε το σήμερα. Όταν αυτό δε συμβαίνει, άτομα και κοινωνία στρέφονται στο Κακό σε αναζήτηση δομής και ταυτότητας προς αποφυγή της σύγχυσης και του χάους. Μοιάζει προτιμότερο να ενστερνίζεται κανείς το Κακό, από το να είναι κενός νοήματος.

Ο λόγος του Γιώργου Χειμωνά έχει κάτι βαθιά σωματικό, σχεδόν πυρετικό. Πώς δουλέψατε πάνω σε αυτό το υλικό χωρίς να χαθεί η ένταση και η “παράνοια” του κειμένου;

Εφόσον ο λόγος του Χειμωνά είναι βαθιά σωματικός, στην αφήγηση πρέπει να αναπνέονται σωστά οι λέξεις και έτσι μόνο μπορούν να αποδοθούν τα νοήματα του κειμένου. Θα έλεγα, είναι ένας τρόπος γυμναστικός.

Αν ο «ΔΙΑΔΡΟΜΟΣ» ήταν τελικά μια φράση ή μια σκέψη που συνοψίζει όλη την παράσταση, ποια θα ήταν αυτή;

Όταν οι πρώτες συναντήσεις-αγκαλιές κάποιου με το σώμα της μητέρας ιχνογραφούν πάνω του τη στέρηση και τη ματαίωση τότε αυτός χάνει τη μάχη με το χρόνο και τον έρωτα καθώς και την ικανότητά του να επενδύσει στη ζωή.

Ο «ΔΙΑΔΡΟΜΟΣ» παρουσιάζεται στον Χώρο ΦΙΑΤ στις 15-17 και 21-24 Μαΐου 2026, σε σύλληψη και δραματουργία της Ευτυχίας Γιομελά και χορογραφία της Μαρκέλλας Μανωλιάδη. Βασισμένο σε κείμενο από τον «ΕΧΘΡΟ ΤΟΥ ΠΟΙΗΤΗ» του Γιώργου Χειμωνά, το έργο μετατρέπει τον λόγο σε σώμα και την εσωτερική διαδρομή του ήρωα σε μια σκοτεινή σκηνική εμπειρία γύρω από το τραύμα, τη μνήμη και την ανάγκη του ανθρώπου να κρατηθεί από τη ζωή μέχρι την «τελική σιωπή».