Νέα επίθεση κατά της Ελλάδας για τα Γλυπτά του Παρθενώνα από Πορτογάλο ιστορικό

Μια ανησυχητική τάση δημιουργείται σε διεθνές επίπεδο σχετικά με τα Γλυπτά του Παρθενώνα στο Βρετανικό μουσείο και το ελληνικό αίτημα για επιστροφή τους στη χώρα μας.

Πρόσφατα ο αρχαιολόγος Μάριο Τραμπούκο ντελα Τορέτα υποστήριξε ότι τα Γλυπτά του Παρθενώνα ανήκουν νόμιμα στο Βρετανικό Μουσείο και απέρριψε την ελληνική αξίωση επαναπατρισμού τους.

Ο Ραφαέλ Πίντο Μπόργες, ιδρυτής και πρόεδρος της Nova Portugalidade, ενός συντηρητικού think tank με έδρα τη Λισαβόνα, με την ιδιότητα του πολιτικού επιστήμονα και του ιστορικού, εξαπέλυσε νέα πυρά κατά της χώρας μας.

Μεταξύ άλλων σημειώνει:

Η συζήτηση γύρω από την επιστροφή των Γλυπτών του Παρθενώνα στην Ελλάδα έχει προ πολλού ξεπεράσει τα ίδια τα γλυπτά.

Αν και πιο πρόσφατα αναζωπυρώθηκε από τους αρχιερείς της πολιτικής ορθότητας, το επιχείρημα ότι τα γλυπτά πρέπει να επιστραφούν στην πατρίδα τους, την Ελλάδα, δεν στερείται εντελώς βάσης. Οι πατριώτες Έλληνες απαιτούν εδώ και καιρό την επιστροφή των γλυπτών, και το πάθος τους δεν είναι δύσκολο να κατανοηθεί. Το έργο ενός διαχρονικού ιδιοφυούς όπως ο Φειδίας δεν είναι κάτι που μπορεί να παραχωρηθεί ελαφρά τη καρδία· οι πατριώτες από άλλες πατρίδες μπορούν σίγουρα να συμπάσχουν με τον πόνο μιας τέτοιας απώλειας.

Όπως συμβαίνει με τέτοιου είδους πάθη, και αυτό έχει συχνά εκφυλιστεί σε τρέλα. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η πρόσφατη ακύρωση μιας προγραμματισμένης διάλεξης του Βρετανο-Σικελου κλασικού αρχαιολόγου Μάρκο Τραμπούκο ντελλα Τορρέτα, που διοργανώθηκε από το Royal Institution of Chartered Surveyors (RICS) και επρόκειτο να πραγματοποιηθεί στο Μουσείο της Ακρόπολης, στην Αθήνα. Η ομιλία του Τορρέτα ακυρώθηκε χωρίς πολλά-πολλά από το μουσείο, μόλις το ίδρυμα έμαθε για τη συνεχή και συνεπή εκστρατεία του υπέρ της παραμονής των γλυπτών στη Βρετανία.

Ωστόσο, ο ντελλα Τορέτα έχει δίκιο να αντιτίθεται στη μεταφορά των γλυπτών στην Αθήνα.

Σε άλλο σημείο επιτίθεται στην βρετανική κυβέρνηση:

Το απεχθές, καταρρέον καθεστώς του Στάρμερ δεν διαθέτει και πολλούς ενδοιασμούς όταν πρόκειται για θέματα εθνικής αξιοπρέπειας. (...) Η «επιστροφή» μερικών από τα πιο διάσημα έργα τέχνης του κόσμου στην Ελλάδα θα εδραιώσει περαιτέρω τη θέση του Στάρμερ στο βάθρο της πολιτικά ορθής δειλίας, το μόνο στο οποίο μπορεί να ελπίζει να λάμψει.

Αλλά επειδή η απειλή είναι τόσο πραγματική, η αντίθεση του ντελλα Τορέτα σε αυτήν είναι βαθιά αξιέπαινη. Η συζήτηση για τα μάρμαρα του Έλγιν αφορά πολύ περισσότερα από τα ίδια τα μάρμαρα, όσο σημαντικά και αν είναι. Αφορά την γελοία ιδέα ότι η τέχνη και ο πολιτισμός πρέπει να φυλετικοποιηθούν. Αυτή είναι μια αντι-οικουμενική ιδέα για την υψηλή κουλτούρα — και είναι δηλητηριώδης.

Η αντίληψη ότι η Ελλάδα πρέπει να είναι μόνο για τους Έλληνες, η Αίγυπτος για τους Αιγύπτιους, η Ασσυρία για το Ιράκ, η Ρώμη για την Ιταλία θα αντικαθιστούσε τα μουσεία με εθνοτικές εκθέσεις. Αυτό θα τα μετέτρεπε σε μια μορφή κλειστών διαμερισμάτων, στα οποία οι πολιτισμοί θα κοιτούσαν μόνο τον εαυτό τους. Είναι μια εξαιρετικά επαρχιακή οπτική για μια εποχή που υπερηφανεύεται για την ανοιχτότητα και τον κοσμοπολιτισμό της.

Τα μεγάλα μουσεία του κόσμου δεν σχεδιάστηκαν ποτέ ως βωμοί φυλετικής αλαζονείας. Αντίθετα, χτίστηκαν ως ναοί συνάντησης. Το να περπατάς στο Βρετανικό Μουσείο, το Λούβρο, το Ερμιτάζ ή το Μητροπολιτικό Μουσείο σημαίνει να βιώνεις κάτι βαθιά συγκινητικό: την ανθρωπότητα να μιλάει στον εαυτό της διαμέσου αιώνων και ηπείρων. Εκεί, τα ανάγλυφα των Αχαιμενιδών συνομιλούν με τα έργα ενός φλωρεντινού δασκάλου· μια αιγυπτιακή σαρκοφάγος στέκεται μόλις λίγα δωμάτια μακριά από τη μεσαιωνική χριστιανοσύνη· η Ελλάδα, η Ινδία, η Κίνα και η Μεσοαμερική συνυπάρχουν κάτω από την ίδια στέγη σε διάλογο μεταξύ τους. Το να αποτελεί αυτό το μεγαλοπρεπές συμπόσιο πολιτισμών είναι ακριβώς η raison d’être ενός κορυφαίου μουσείου. Το μουσείο δεν είναι μνημείο του ιμπεριαλισμού, αλλά της ανθρώπινης ποικιλομορφίας, της περιέργειας και του αμοιβαίου σεβασμού.Τα κίνητρα πίσω από την επαναπατρισμό επιδιώκουν να διαλύσουν αυτό ακριβώς το θαύμα.

Οι υποστηρικτές του προσποιούνται ότι μιλούν με τη ηθικολογική γλώσσα της ιστορικής εκδίκησης, αλλά αυτό που παράγει το όραμά τους είναι πολιτιστική υποβάθμιση. Ένας πολιτισμός που απουσιάζει από τα μεγάλα μουσεία του κόσμου δεν θα ομολογούσε την ασημαντότητά του. Η σκέψη αυτή θα έπρεπε να τρομάζει κάθε άνθρωπο που είναι περήφανος για την κληρονομιά του.

Ζούμε σε μια εποχή εξαιρετικής αστάθειας. Τα κράτη καταρρέουν πλέον με τρομακτική ταχύτητα· η ιδεολογία συχνά κηρύσσει πόλεμο στην ίδια τη μνήμη. Αρκεί να θυμηθούμε τις μαύρες σημαίες του ISIS που κυματίζουν πάνω από τα ερείπια της Παλμύρας ή τη συστηματική καταστροφή των αναντικατάστατων ασσυριακών θησαυρών στο Ιράκ. Πολιτισμοί χιλιάδων ετών μετατράπηκαν σε ερείπια από φανατικούς οπλισμένους με κάμερες και εκρηκτικά. Η αλήθεια, επομένως, είναι ότι δεν διαθέτει κάθε σύγχρονο κράτος την ίδια ικανότητα να προστατεύσει την κληρονομιά της ανθρωπότητας. Είναι η κληρονομιά αυτή πιο ασφαλής απλώς και μόνο επειδή βρίσκεται εντός των σύγχρονων συνόρων — συνόρων συχνά νεότερων από τα ίδια τα αντικείμενα; Μια τέτοια σκέψη είναι, στην καλύτερη περίπτωση, ρομαντική, στη χειρότερη, απερίσκεπτη.

Ενώ αυτή η συγκεκριμένη ανησυχία προφανώς δεν ισχύει για την Ελλάδα, τα επιχειρήματα που προβάλλουν την επιστροφή των Ελγίνειων Μαρμάρων θα ενίσχυαν, αν επικρατούσαν, αναγκαστικά εκείνα που υποστηρίζουν την παρόμοια αποστολή αντικειμένων από ευρωπαϊκά μουσεία σε χώρες της Αφρικής και της Μέσης Ανατολής. Αυτό το φαινόμενο ντόμινο πρέπει να αποφευχθεί.

Αν πολλές αρχαιότητες είχαν παραμείνει στον τόπο καταγωγής τους, αμέτρητοι θησαυροί απλά δεν θα υπήρχαν πλέον. Τα ίδια τα Μάρμαρα του Έλγιν δεν υποβαθμίζονται από το γεγονός ότι βρίσκονται στο Λονδίνο. Αν μη τι άλλο, αναδεικνύονται. Εκεί, ανάμεσα στα επιτεύγματα μυριάδων πολιτισμών, η Ελλάδα παρουσιάζεται όχι ως μια απομονωμένη περιέργεια, όσο λαμπρή κι αν είναι, αλλά ως ένας από τους επιβλητικούς πυλώνες της ανθρώπινης ιστορίας. Λειτουργούν επίσης ως η μεγαλοπρεπής πρεσβεία της Ελλάδας στον κόσμο. Κανείς δεν έχει αποφασίσει ποτέ να μην επισκεφθεί την Αθήνα επειδή τα μάρμαρα δεν βρίσκονται εκεί· αλλά αμέτρητα εκατομμύρια έχουν ταξιδέψει στην Ελλάδα εμπνευσμένα από τα λαμπρά ελληνικά αντικείμενα που έχουν βρει πιο κοντά στο σπίτι τους ή σε έναν από τους πιο διάσημους και επιθυμητούς πολιτιστικούς θεσμούς του κόσμου.

Οι σημερινοί Έλληνες, ως απόγονοι του Φειδία και του Πραξιτέλη, θα πρέπει να αισθάνονται υπερηφάνεια για τον τρόπο με τον οποίο ο κόσμος τιμά το παρελθόν τους.

Εν τω μεταξύ, έχει έρθει η ώρα για την αποκατάσταση του παγκόσμιου μεγάλου μουσείου. Αν η εποχή μας πιστεύει πραγματικά στον διαπολιτισμικό διάλογο, τότε πρέπει να απορρίψει τη σκοτεινή προοπτική ενός πολιτιστικού απαρτχάιντ. Τα μεγαλύτερα επιτεύγματα της ανθρωπότητας δεν πρέπει να μετατραπούν σε μια πληθώρα διαφορετικών κουτιών. Πρέπει να θαυμάζονται στο σύνολό τους.