Ο εγκέφαλός μας δεν έχει σχεδιαστεί για τόσο πολλές κακές ειδήσεις

Όλο και περισσότεροι άνθρωποι δηλώνουν ότι έχουν σταματήσει να πιάνουν το κινητό τους μόλις ξυπνήσουν το πρωί για να παρακολουθήσουν την ειδησεογραφία, όπως προέκυψε από έκθεση του Ινστιτούτου του Reuters.

Οι περισσότεροι εξ' αυτών δήλωσαν πως συμβαίνουν πάρα πολλά σε διεθνές επίπεδο, με αρκετούς να περιγράφουν την εμπειρία τους ως ένα ατελείωτο «κύμα» αρνητικών ειδήσεων που τους κατακλύζει σε καθημερινή βάση.

Σύμφωνα με την Έκθεση Ψηφιακών Ειδήσεων 2025 του Reuters Institute, το 69% των Καναδών αποφεύγει τουλάχιστον περιστασιακά να ενημερώνεται από τις ειδήσεις. Σε παγκόσμιο επίπεδο, το αντίστοιχο ποσοστό φτάνει το 40%, το υψηλότερο που έχει καταγραφεί μέχρι σήμερα. Οι περισσότεροι αναφέρουν ότι οι ειδήσεις τους προκαλούν κακή διάθεση, αίσθημα υπερφόρτωσης και αδυναμία να επηρεάσουν τα γεγονότα.

Η αποφυγή των αρνητικών ειδήσεων ως φυσιολογική αντίδραση του εγκεφάλου
Σύμφωνα με τον ψυχολόγο Άλι Τζασέμι του Πανεπιστημίου Wilfrid Laurier, η λεγόμενη «κόπωση από τις ειδήσεις» (news fatigue) δεν αποτελεί ένδειξη αδιαφορίας ή έλλειψης ενδιαφέροντος για τα κοινά. Αντίθετα, πρόκειται για μια φυσιολογική αντίδραση του ανθρώπινου εγκεφάλου σε ένα περιβάλλον για το οποίο δεν εξελίχθηκε ποτέ.

Αξίζει να ειπωθεί πως ο ανθρώπινος εγκέφαλος αναπτύχθηκε με βασικό στόχο την επιβίωση. Οι πρόγονοί μας έπρεπε να εντοπίζουν γρήγορα πιθανούς κινδύνους, καθώς η παράβλεψη μιας απειλής μπορούσε να αποβεί μοιραία. Από αυτή τη διαδικασία προέκυψε αυτό που οι ψυχολόγοι αποκαλούν «αρνητική προκατάληψη» (negativity bias), κοινώς η τάση να δίνουμε μεγαλύτερη προσοχή στις αρνητικές πληροφορίες, να τις θυμόμαστε περισσότερο και να αντιδρούμε ταχύτερα σε αυτές.

Το πρόβλημα είναι ότι ο εγκέφαλος δεν έχει αλλάξει σημαντικά εδώ και χιλιάδες χρόνια, ενώ ο κόσμος γύρω μας έχει αλλάξει δραματικά.

Στο παρελθόν, οι απειλές που καλούνταν να αντιμετωπίσουν οι άνθρωποι ήταν τοπικές και άμεσα συνδεδεμένες με την καθημερινότητά τους. Σήμερα, μέσα σε λίγα λεπτά, κάποιος μπορεί να ενημερωθεί για έναν πόλεμο σε μια χώρα, μια οικονομική κρίση σε μια άλλη, μια φυσική καταστροφή στην άλλη άκρη του πλανήτη και ένα βίαιο έγκλημα κάπου αλλού.

Τι έδειξε νέα έρευνα για τις αρνητικές ειδήσεις

Έρευνα που δημοσιεύτηκε στο Nature Human Behaviour ανέλυσε περισσότερους από 105.000 πραγματικούς τίτλους ειδήσεων, οι οποίοι προβλήθηκαν σχεδόν έξι εκατομμύρια φορές. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι κάθε επιπλέον αρνητική λέξη αύξανε σημαντικά την πιθανότητα να πατήσει κάποιος πάνω στην είδηση, ενώ οι θετικές λέξεις είχαν το αντίθετο αποτέλεσμα.

Άλλες μελέτες δείχνουν ότι οι άνθρωποι παρουσιάζουν ισχυρότερες φυσιολογικές αντιδράσεις στις αρνητικές ειδήσεις σε σχέση με τις θετικές, γεγονός που υποδηλώνει ότι το σώμα αντιδρά συχνά πριν καν ο εγκέφαλος αξιολογήσει αν η πληροφορία είναι πραγματικά σημαντική.

Οι ερευνητές έχουν εισαγάγει μάλιστα τον όρο «Προβληματική Κατανάλωση Ειδήσεων» (Problematic News Consumption), περιγράφοντας ένα μοτίβο υπερβολικής ενασχόλησης με την ενημέρωση που επηρεάζει αρνητικά την καθημερινότητα. Σε αμερικανική μελέτη του 2022, το 17% των ενηλίκων παρουσίαζε σοβαρά επίπεδα αυτού του φαινομένου.

Οι ειδικοί υπογραμμίζουν ότι η λύση δεν είναι να σταματήσουμε να ενημερωνόμαστε. Αντίθετα, προτείνουν να περιορίσουμε την κατανάλωση ειδήσεων σε συγκεκριμένες ώρες της ημέρας, να προτιμούμε έγκυρες και αναλυτικές πηγές αντί για ατελείωτη περιήγηση στα κοινωνικά δίκτυα και να αποφεύγουμε περιεχόμενο που έχει σχεδιαστεί αποκλειστικά για να προκαλεί θυμό και έντονες αντιδράσεις.

Όπως επισημαίνει ο Τζασέμι, οι ειδήσεις δεν πρόκειται να γίνουν λιγότερο «βαριές». Αυτό που μπορεί να αλλάξει είναι ο τρόπος με τον οποίο σχετιζόμαστε με αυτές. Ο εγκέφαλός μας δεν εξελίχθηκε για να επεξεργάζεται αδιάκοπα πληροφορίες από ολόκληρο τον πλανήτη, διαθέτει όμως την ικανότητα να προσαρμόζεται στις νέες συνθήκες.