Τέλος οι ΜΚΟ, μόνο δικηγόροι στη νομική καθοδήγηση των μεταναστών

Μόνο δικηγόροι ενταγμένοι σε ειδικό μητρώο θα παρέχουν πλέον τη δωρεάν νομική καθοδήγηση σε αιτούντες άσυλο στο πρώτο στάδιο της διοικητικής διαδικασίας, ενώ προβλέπεται πρόσθετη αμοιβή 250 ευρώ όταν, μετά τη συνεδρία ενημέρωσης, ο αιτών επιλέγει την εθελούσια ή οικειοθελή αναχώρηση και η επιστροφή του ολοκληρώνεται.

Αυτό προβλέπει η Κοινή Υπουργική Απόφαση που δημοσιεύθηκε σε ΦΕΚ και καθορίζει το νέο πλαίσιο παροχής δωρεάν νομικής καθοδήγησης στο πλαίσιο εξέτασης αιτήσεων διεθνούς προστασίας. Την ΚΥΑ συνυπογράφουν ο αναπληρωτής υπουργός Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών Νίκος Παπαθανάσης, ο υπουργός Δικαιοσύνης Γιώργος Φλωρίδης και ο υπουργός Μετανάστευσης και Ασύλου Θάνος Πλεύρης.

Η κεντρική αλλαγή είναι ότι η νομική καθοδήγηση οργανώνεται πλέον μέσα από το «Μητρώο Δικηγόρων Νομικής Καθοδήγησης», το οποίο τηρείται στον Δικηγορικό Σύλλογο Αθηνών και εποπτεύεται από την Ολομέλεια των Προέδρων των Δικηγορικών Συλλόγων της Ελλάδας. Στην πράξη, η ενημέρωση των αιτούντων άσυλο περνά σε πιστοποιημένους δικηγόρους, με συγκεκριμένες προϋποθέσεις, ειδική επιμόρφωση, ασυμβίβαστα και μηχανισμό ελέγχου.

Το πιο ενδιαφέρον σημείο, όμως, βρίσκεται στο άρθρο 9 της απόφασης. Η βασική αμοιβή του δικηγόρου ορίζεται στα 160 ευρώ πλέον ΦΠΑ ανά συνεδρία, είτε αυτή είναι ατομική είτε ομαδική. Εφόσον όμως αιτούντες που υπάγονται στη διαδικασία και δεν έχουν ισχυρό προσφυγικό προφίλ υποβάλουν αίτηση εθελούσιας ή οικειοθελούς αναχώρησης εντός δύο μηνών από τη νομική καθοδήγηση, ο δικηγόρος λαμβάνει επιπλέον αμοιβή 250 ευρώ πλέον ΦΠΑ.

Η πρόσθετη αμοιβή δεν καταβάλλεται απλώς με την υποβολή της αίτησης αναχώρησης, αλλά με την ολοκλήρωση της διαδικασίας. Δηλαδή, το οικονομικό κίνητρο συνδέεται με πραγματική επιστροφή, όχι με μία τυπική δήλωση πρόθεσης.

Η διάταξη αυτή εντάσσεται στο πολιτικό πλαίσιο που έχει χαράξει ο Θάνος Πλεύρης στο μεταναστευτικό, με βασικό άξονα ότι όσοι δεν δικαιούνται διεθνή προστασία δεν μπορούν να παραμένουν επ’ αόριστον στη χώρα. Το σχήμα που περιγράφεται από το υπουργείο ως «φυλακή ή επιστροφή» ήδη εφαρμόζεται: σύμφωνα με στοιχεία που έχει στη διάθεσή του το prototheme.gr, 599 άτομα έχουν κάνει χρήση του πλαισίου ώστε να μη μπουν φυλακή και να επιστρέψουν, με την επιστροφή να έχει ήδη υλοποιηθεί για 450 εξ αυτών, ενώ για τους υπόλοιπους η διαδικασία βρίσκεται σε εξέλιξη.

Με τη νέα ΚΥΑ, το υπουργείο επιχειρεί να εντάξει και τη νομική ενημέρωση στην ίδια λογική: ο αιτών άσυλο, ιδίως όταν προέρχεται από χώρα με χαμηλά ποσοστά αναγνώρισης διεθνούς προστασίας, θα ενημερώνεται από δικηγόρο για τη διαδικασία, τις πιθανότητες, τις υποχρεώσεις του, τις ποινικές συνέπειες της παράνομης εισόδου και παραμονής, αλλά και για τη δυνατότητα εθελούσιας/οικειοθελούς αναχώρησης.

Τι θα λένε οι δικηγόροι στους αιτούντες

Η νομική καθοδήγηση αφορά τον πρώτο βαθμό εξέτασης της αίτησης διεθνούς προστασίας και περιλαμβάνει ενημέρωση για τα στάδια της διοικητικής διαδικασίας, τα δικαιώματα, τις διαδικαστικές εγγυήσεις και τις υποχρεώσεις των αιτούντων.

Οι δικηγόροι θα εξηγούν τη διαδικασία κατάθεσης της αίτησης και τα νομικά ζητήματα που μπορεί να ανακύψουν. Θα παρέχουν επίσης ενημέρωση για τον τρόπο προσβολής μιας απορριπτικής απόφασης.

Ιδιαίτερη σημασία έχει η πρόβλεψη ότι η καθοδήγηση περιλαμβάνει ενημέρωση για το αν ο αιτών έχει ισχυρό ή μη προσφυγικό προφίλ. Για αιτούντες από χώρες με ποσοστό αναγνώρισης διεθνούς προστασίας κάτω του 20%, η ενημέρωση θα περιλαμβάνει ρητά και τις αυστηρές ποινικές κυρώσεις για την παράνομη είσοδο και παραμονή στη χώρα, καθώς και τη δυνατότητα εθελούσιας ή οικειοθελούς αναχώρησης και παραπομπής σε προγράμματα Υποβοηθούμενης Εθελούσιας Επιστροφής και Επανένταξης.

Με άλλα λόγια, ο αιτών θα γνωρίζει εξαρχής τι σημαίνει να συνεχίσει μια διαδικασία χωρίς σοβαρό προσφυγικό υπόβαθρο και ποια είναι η εναλλακτική της οργανωμένης επιστροφής.

Η ΚΥΑ βάζει, πάντως, σαφή όρια στη νομική καθοδήγηση. Δεν πρόκειται για πλήρη νομική εκπροσώπηση. Δεν περιλαμβάνει προετοιμασία για τη συνέντευξη επί της ουσίας, σύνταξη υπομνημάτων ή άλλων εγγράφων, ούτε υπόδειξη συγκεκριμένων ενεργειών για την υποστήριξη της ατομικής υπόθεσης.

Αυτός είναι και ένας από τους λόγους άλλωστε που οι συνεδρίες θα είναι ομαδικές, αναλόγως και τα αιτήματα που θα καταθέτουν οι μετανάστες.

Γρήγορες συνεδρίες, ομάδες έως 15 άτομα

Η διαδικασία οργανώνεται με σύντομα χρονοδιαγράμματα. Εντός δύο εργάσιμων ημερών από την υποβολή αιτήματος για δωρεάν νομική καθοδήγηση, η αρμόδια αρχή καταχώρισης συγκεντρώνει τα αιτήματα και ενημερώνει την Ολομέλεια για την ημερομηνία, την ώρα και τον τόπο διεξαγωγής της συνεδρίας. Η Ολομέλεια πρέπει να απαντήσει εντός μίας εργάσιμης ημέρας, επιβεβαιώνοντας την ανάθεση σε συγκεκριμένο δικηγόρο.

Η καθοδήγηση παρέχεται κατά κανόνα σε ομάδες έως 15 ατόμων που έχουν την ίδια εθνικότητα, βρίσκονται στην ίδια διαδικασία ή στο ίδιο διαδικαστικό στάδιο. Σε περίπτωση μεγάλου αριθμού αιτήσεων ή άλλων εξαιρετικών συνθηκών, ο αριθμός μπορεί να αυξηθεί έως 50 άτομα. Για ποινικούς κρατούμενους, η καθοδήγηση μπορεί να παρέχεται ατομικά.

Για όσους υπάγονται στη διαδικασία συνόρων, η νομική καθοδήγηση προτεραιοποιείται. Αυτό είναι κρίσιμο, καθώς αφορά τις υποθέσεις που συνδέονται περισσότερο με τη γρήγορη κρίση, το χαμηλό προσφυγικό προφίλ και τη δυνατότητα επιστροφής.

Αμοιβές και ασυμβίβαστα

Η βασική αμοιβή των 160 ευρώ πλέον ΦΠΑ καταβάλλεται ανά συνεδρία, ανεξαρτήτως αν αυτή είναι ατομική ή ομαδική. Αν η συνεδρία δεν πραγματοποιηθεί επειδή δεν εμφανίστηκαν οι αιτούντες που είχαν προσκληθεί κανονικά, ο δικηγόρος λαμβάνει κανονικά την πλήρη αμοιβή. Αν η μη πραγματοποίηση οφείλεται στον ίδιο τον δικηγόρο, δεν καταβάλλεται αμοιβή.

Το μπόνους των 250 ευρώ πλέον ΦΠΑ αφορά μόνο συγκεκριμένες περιπτώσεις: αιτούντες της διαδικασίας συνόρων, χωρίς ισχυρό προσφυγικό προφίλ, που υποβάλλουν αίτηση εθελούσιας ή οικειοθελούς αναχώρησης μέσα σε δύο μήνες από τη συνεδρία. Το ποσό καταβάλλεται όταν η αναχώρηση ολοκληρωθεί.

Παράλληλα, θεσπίζεται αυστηρό ασυμβίβαστο. Δικηγόρος που παρείχε νομική καθοδήγηση σε αιτούντα δεν μπορεί στη συνέχεια να τον εκπροσωπήσει ιδιωτικά ως πληρεξούσιος δικηγόρος στη διοικητική ή δικαστική διαδικασία εξέτασης της αίτησής του. Η πρόβλεψη αυτή αποσκοπεί στο να μη μετατραπεί η κρατικά χρηματοδοτούμενη ενημέρωση σε μηχανισμό άντλησης ιδιωτικής πελατείας.

Οι δικηγόροι δεσμεύονται από εμπιστευτικότητα, ενώ κάθε πληροφορία που γνωστοποιείται στη συνεδρία καλύπτεται από το δικηγορικό απόρρητο.