Αφγανιστάν: Νύφες στα 13, μητέρες τεσσάρων παιδιών στα 18 – Η δραματική επιστροφή των παιδικών γάμων επί Ταλιμπάν

Κορίτσια που εξαναγκάζονται να παντρευτούν πριν ακόμη μπουν στην εφηβεία, ανήλικες που γεννούν επανειλημμένα και παιδιά που δίνονται ως μελλοντικές νύφες για την εξόφληση οικογενειακών χρεών. Οι μαρτυρίες που κατέγραψαν ο Guardianκαι οι Zan Times στο Αφγανιστάν αποτυπώνουν μια κοινωνική και ανθρωπιστική τραγωδία που βαθαίνει μετά την επιστροφή των Ταλιμπάν στην εξουσία. Για λόγους ασφαλείας και προστασίας της ταυτότητάς τους, τα ονόματα των γυναικών και των κοριτσιών που μίλησαν έχουν αλλάξει, όπως διευκρινίζει ο Guardian.

Στα 18 της χρόνια, η Σίμα –ψευδώνυμο για την προστασία της– έχει ήδη φέρει στον κόσμο τέσσερα παιδιά. «Νιώθω σαν άνθρωπος 70 ετών», λέει από το πλινθόκτιστο δωμάτιό της στην επαρχία Μπαντγκίς. Η ιστορία της συμπυκνώνει όσα ζουν χιλιάδες κορίτσια στο Αφγανιστάν μετά την επάνοδο των Ταλιμπάν: αποκλεισμός από το σχολείο, εξαναγκαστικός γάμος, πρόωρη μητρότητα, φτώχεια.

Ξυλοδαρμός και γάμος στα 13

Η Σίμα είχε μόλις τελειώσει την έκτη τάξη όταν οι Ταλιμπάν κατέλαβαν την εξουσία. Δύο μήνες αργότερα, ο πατέρας της άρχισε να την πιέζει να παντρευτεί τον ξάδελφό της. Όπως περιγράφει η ίδια, υποχώρησε μόνο αφού την ξυλοκόπησε επανειλημμένα. Ο γάμος, όπως αποκαλύφθηκε, ήταν στην ουσία εξόφληση χρέους: ο πατέρας της χρωστούσε στον αδελφό του περίπου 2.800 ευρώ και η κόρη «δόθηκε» στον γιο του δανειστή αντί χρημάτων.

Στα 13 έμεινε έγκυος. Ένα από τα παιδιά της πέθανε από πνευμονία στον έναν χρόνο. Σήμερα, με σύζυγο άνεργο που επέστρεψε με άδεια χέρια από το Ιράν, η οικογένεια επιβιώνει από τα περισσεύματα των συγγενών. «Τις περισσότερες φορές πεινάμε», λέει.

Οι αριθμοί πίσω από την τραγωδία

Έρευνα του Guardian και των Zan Times σε δημόσιο νοσοκομείο του βόρειου Αφγανιστάν κατέγραψε 42 ανήλικες που γέννησαν μέσα στους πρώτους πέντε μήνες του έτους. Έξι διένυαν ήδη τη δεύτερη εγκυμοσύνη τους, 18 χρειάστηκαν καισαρική, ενώ δύο έχασαν τη ζωή τους στον τοκετό.

«Παλιότερα βλέπαμε ίσως δύο ανήλικες μητέρες τον μήνα», λέει η μαία Σαμπνάμ. «Τώρα και οι μορφωμένες οικογένειες παντρεύουν τις κόρες τους μικρές». Δεν μπορεί να ξεχάσει τη μητέρα ενός 13χρονου κοριτσιού που έφτασε στο νοσοκομείο με σοβαρή αιμορραγία μετά από αποβολή. Όταν τη ρώτησε γιατί πάντρεψε το παιδί της με έναν σχεδόν 30χρονο, η απάντηση ήταν: «Για να ταΐσω τα υπόλοιπα παιδιά μου, έπρεπε να θυσιάσω ένα από αυτά».

Οι κίνδυνοι για τις ανήλικες μητέρες είναι τεκμηριωμένοι: σοβαρές αιμορραγίες, αναιμία, αποβολές, πρόωροι τοκετοί, νεογνά με χαμηλό βάρος. Η κατάσταση επιδεινώνεται από προκαταλήψεις – πολλές οικογένειες αρνούνται την καισαρική, πιστεύοντας ότι περιορίζει τις μελλοντικές εγκυμοσύνες. Δύο νεαρές ασθενείς της Σαμπνάμ πέθαναν στον τοκετό επειδή οι σύζυγοί τους δεν έδωσαν συγκατάθεση για την επέμβαση.

Σύμφωνα με έκθεση του ΟΗΕ που δημοσιεύθηκε τον Ιούνιο, η μητρική θνησιμότητα στο Αφγανιστάν φτάνει τους 600 θανάτους ανά 100.000 γεννήσεις – όταν στο Ιράν είναι 16, στο Πακιστάν 155 και στη Βρετανία μόλις 12.

Βρέφη «υποσχεμένα» για γάμο

Οι πιο σοκαριστικές μαρτυρίες αφορούν κορίτσια που «πουλήθηκαν» από τη βρεφική ηλικία. Στο δυτικό Αφγανιστάν, η 57χρονη Γκολνάρ περιγράφει πώς η μονόχρονη εγγονή της δόθηκε για γάμο έναντι 2.650 ευρώ και μερικής διαγραφής χρεών, με τη συμφωνία να παραδοθεί στον «αγοραστή» όταν γίνει οκτώ ετών. «Δεν έχουν κανένα μέλλον αυτά τα κορίτσια», λέει.

Η 51χρονη Σαχέμπ Τζαν υποσχέθηκε την εγγονή της όταν εκείνη ήταν μόλις δύο μηνών. Η 44χρονη Σάμπζα πούλησε την τρίχρονη τότε κόρη της για χρέος 3.900 ευρώ – σε έναν χρόνο, όταν το παιδί γίνει οκτώ, θα της το πάρουν. «Όταν το σκέφτομαι, ο ουρανός καταρρέει πάνω στο κεφάλι μου», λέει.

2,2 εκατομμύρια κορίτσια εκτός σχολείου

Η ρίζα του φαινομένου είναι θεσμική. Από την επιστροφή των Ταλιμπάν, πάνω από 2,2 εκατομμύρια κορίτσια έχουν αποκλειστεί από την εκπαίδευση μετά την έκτη τάξη. Ενώ η προηγούμενη νομοθεσία ποινικοποιούσε τον γάμο κάτω των 15 ετών, νέο διάταγμα φέτος κατήργησε κάθε κατώτατο όριο ηλικίας. Το Κέντρο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων του Αφγανιστάν επικαλείται εκτίμηση εκπαιδευτικού ότι έως και το 70% των κοριτσιών που εκδιώχθηκαν από τα σχολεία κατέληξαν σε αναγκαστικούς γάμους.

Την ίδια στιγμή, η ανθρωπιστική κρίση βαθαίνει: σύμφωνα με τον ΟΗΕ, 28 εκατομμύρια άνθρωποι – τα τρία τέταρτα του πληθυσμού – αδυνατούν να καλύψουν βασικές ανάγκες και πάνω από το 80% των νοικοκυριών είναι χρεωμένο. Η διεθνής βοήθεια μειώθηκε πάνω από 16% το 2025, μετά την αποδυνάμωση της USAID και την υπαναχώρηση Ευρώπης και Βρετανίας, οδηγώντας εκατοντάδες κλινικές σε κλείσιμο ή συρρίκνωση.

Έτσι, σε μια χώρα όπου τα κορίτσια δεν επιτρέπεται ούτε να μορφωθούν ούτε να εργαστούν, ο γάμος –ακόμα και στα 13, ακόμα και από την κούνια– παρουσιάζεται σε πολλές οικογένειες ως η μοναδική «διέξοδος».

Πηγή: Guardian / Zan Times