Ανεμοι Foehn: Τι είναι το φαινόμενο που έφερε σήμερα συναγερμό για «συνθήκες Μάτι»

Συναγερμός έχει σημάνει σε ολόκληρο τον κρατικό μηχανισμό, καθώς σήμερα, Τετάρτη 22 Ιουλίου, οι πυρομετεωρολογικές συνθήκες παραπέμπουν έντονα στη μοιραία ημέρα της τραγωδίας στο Μάτι. Η αιτία είναι το φαινόμενο των ανέμων Foehn.

Οι άνεμοι τύπου Foehn (ή Föhn) είναι θερμοί, ξηροί και συχνά πολύ ισχυροί άνεμοι που αναπτύσσονται στην υπήνεμη πλευρά μιας οροσειράς. Αποτελούν ένα από τα πιο χαρακτηριστικά τοπικά μετεωρολογικά φαινόμενα του πλανήτη και μπορούν να προκαλέσουν εντυπωσιακή άνοδο της θερμοκρασίας μέσα σε πολύ μικρό χρονικό διάστημα, ενώ ταυτόχρονα μειώνουν σημαντικά τη σχετική υγρασία.

Το όνομα προέρχεται από τις Άλπεις, όπου το φαινόμενο παρατηρείται εδώ και αιώνες. Ωστόσο, άνεμοι του ίδιου τύπου εμφανίζονται σχεδόν σε όλες τις μεγάλες οροσειρές του κόσμου, απλώς είναι γνωστοί με διαφορετικές τοπικές ονομασίες.

Πώς δημιουργούνται οι άνεμοι Foehn;

Η δημιουργία τους ξεκινά όταν μια υγρή αέρια μάζα συναντήσει μια οροσειρά. Καθώς ο αέρας ανυψώνεται στην προσήνεμη πλευρά του βουνού, διαστέλλεται και ψύχεται. Όταν η θερμοκρασία φτάσει στο σημείο δρόσου, σχηματίζονται σύννεφα και συχνά εκδηλώνονται βροχές ή χιονοπτώσεις. Με αυτή τη διαδικασία, μεγάλο μέρος της υγρασίας απομακρύνεται από την αέρια μάζα.

Αφού περάσει την κορυφογραμμή, ο πλέον ξηρότερος αέρας αρχίζει να κατεβαίνει προς την υπήνεμη πλευρά του βουνού. Κατά την κάθοδό του συμπιέζεται λόγω της αυξανόμενης ατμοσφαιρικής πίεσης και θερμαίνεται αδιαβατικά. Το αποτέλεσμα είναι ένας θερμός, ξηρός και συχνά θυελλώδης άνεμος, ο οποίος μπορεί να αλλάξει εντυπωσιακά τις καιρικές συνθήκες μέσα σε λίγα λεπτά.

Γιατί ο αέρας γίνεται θερμότερος;

Πολλοί πιστεύουν ότι ο αέρας θερμαίνεται επειδή «πέρασε» πάνω από το βουνό. Στην πραγματικότητα, η θέρμανση οφείλεται κυρίως στην αδιαβατική συμπίεση. Καθώς ο αέρας κατεβαίνει σε χαμηλότερα υψόμετρα, η ατμοσφαιρική πίεση αυξάνεται και η συμπίεση αυτή προκαλεί άνοδο της θερμοκρασίας χωρίς να προστίθεται εξωτερική θερμότητα.

Επειδή ο αέρας έχει ήδη χάσει μεγάλο μέρος της υγρασίας του στην προσήνεμη πλευρά, καταλήγει στην υπήνεμη πλευρά πολύ θερμότερος και αισθητά ξηρότερος.

Ποια είναι τα χαρακτηριστικά ενός ανέμου Foehn;

Οι άνεμοι τύπου Foehn αναγνωρίζονται εύκολα από τις απότομες μεταβολές που προκαλούν στον καιρό. Συνήθως παρατηρείται απότομη άνοδος της θερμοκρασίας, σημαντική μείωση της σχετικής υγρασίας, ισχυρές έως θυελλώδεις ριπές ανέμου, διάλυση των νεφών στην υπήνεμη πλευρά και πολύ καλή ορατότητα.

Σε ορισμένες περιπτώσεις, η θερμοκρασία μπορεί να αυξηθεί ακόμη και κατά 10 έως 20 βαθμούς Κελσίου μέσα σε λίγες ώρες, ιδιαίτερα στις Άλπεις.

Πού εμφανίζονται οι άνεμοι τύπου Foehn;

Το φαινόμενο παρατηρείται σε πολλές οροσειρές του κόσμου. Στις Άλπεις είναι γνωστό ως Foehn, στα Βραχώδη Όρη της Βόρειας Αμερικής ως Chinook, ενώ στις Άνδεις της Νότιας Αμερικής ονομάζεται Zonda. Παρόμοια φαινόμενα εμφανίζονται επίσης στα Ιμαλάια, στη Νέα Ζηλανδία, στην Ιαπωνία και σε πολλές ακόμη ορεινές περιοχές.

Αν και ο όρος Foehn χρησιμοποιείται κυρίως για τις Άλπεις, το ίδιο φυσικό φαινόμενο εμφανίζεται και στην Ελλάδα.

Υπάρχουν άνεμοι Foehn στην Ελλάδα;

Το φαινόμενο παρατηρείται στην Ελλάδα όταν ισχυρές αέριες μάζες υπερπηδούν μεγάλες οροσειρές, όπως η Πίνδος, ο Ταΰγετος, ο Όλυμπος ή τα ορεινά της Κρήτης. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η ανατολική Θεσσαλία ή τμήματα της ανατολικής Κρήτης, όπου δυτικοί άνεμοι που περνούν πάνω από τα βουνά μπορούν να προκαλέσουν αισθητή άνοδο της θερμοκρασίας και πολύ χαμηλή υγρασία στην υπήνεμη πλευρά.

Ανάλογες συνθήκες παρατηρούνται επίσης κατά διαστήματα στην Αττική και στην ανατολική Στερεά Ελλάδα, όταν δυτικοί ή νοτιοδυτικοί άνεμοι υπερπηδούν την οροσειρά της Πίνδου και τα ορεινά της Στερεάς.

Οι επιπτώσεις των ανέμων Foehn

Οι άνεμοι αυτοί έχουν σημαντικές επιπτώσεις τόσο στο περιβάλλον όσο και στην καθημερινότητα. Η απότομη αύξηση της θερμοκρασίας μπορεί να προκαλέσει ταχεία τήξη του χιονιού στα βουνά, αυξάνοντας τον κίνδυνο χιονοστιβάδων και πλημμυρών.

Παράλληλα, η πολύ χαμηλή υγρασία ξηραίνει γρήγορα τη βλάστηση και δημιουργεί εξαιρετικά ευνοϊκές συνθήκες για την εξάπλωση δασικών πυρκαγιών. Για τον λόγο αυτό, οι άνεμοι τύπου Foehn θεωρούνται ιδιαίτερα επικίνδυνοι κατά τη διάρκεια της αντιπυρικής περιόδου.

Οι άνεμοι τύπου Foehn αποτελούν ένα εντυπωσιακό παράδειγμα του τρόπου με τον οποίο η μορφολογία του εδάφους μπορεί να επηρεάσει τον καιρό. Η ανύψωση του υγρού αέρα στην προσήνεμη πλευρά ενός βουνού και η κάθοδός του στην υπήνεμη δημιουργούν θερμούς και ξηρούς ανέμους, οι οποίοι μπορούν να μεταβάλουν θεαματικά τη θερμοκρασία και την υγρασία μέσα σε πολύ σύντομο χρονικό διάστημα. Για τους μετεωρολόγους, το φαινόμενο Foehn αποτελεί ένα από τα πιο χαρακτηριστικά παραδείγματα αλληλεπίδρασης της ατμόσφαιρας με το ορεινό ανάγλυφο.