Στέφανος Μάνος: Έφυγε από τη ζωή ο πρώην υπουργός και ιδρυτής των «Φιλελευθέρων» σε ηλικία 87 ετών

Έφυγε από τη ζωή σε ηλικία 87 ετών ο πρώην υπουργός και επί δεκαετίες βουλευτής Στέφανος Μάνος. Υπήρξε από τις πιο αναγνωρίσιμες, αλλά και πιο αντισυμβατικές μορφές της πολιτικής ζωής της Μεταπολίτευσης, με έντονες συγκρούσεις και ισχυρή μεταρρυθμιστική κληρονομιά.

Έφυγε από τη ζωή, σε ηλικία 87 ετών, ο πρώην υπουργός και επί δεκαετίες βουλευτής Στέφανος Μάνος, μία από τις πιο αναγνωρίσιμες και συχνά αντισυμβατικές μορφές της πολιτικής ζωής της Μεταπολίτευσης. Την είδηση του θανάτου του επιβεβαίωσαν φίλοι και άνθρωποι από το στενό οικογενειακό και κοινωνικό του περιβάλλον, χωρίς μέχρι στιγμής να έχουν γίνει γνωστές περισσότερες πληροφορίες για τις συνθήκες του θανάτου του ή για την εξόδιο ακολουθία.

Για τους υποστηρικτές του ήταν ένας διορατικός μεταρρυθμιστής, που διατύπωνε εγκαίρως προτάσεις που το πολιτικό σύστημα δεν ήταν έτοιμο να συζητήσει. Για τους επικριτές του, εκπροσωπούσε μια σκληρή εκδοχή του οικονομικού φιλελευθερισμού, με θέσεις που συχνά δεν λάμβαναν επαρκώς υπόψη τις κοινωνικές συνέπειες.

Σπουδές και επιχειρηματική πορεία

Γεννημένος στην Αθήνα στις 20 Δεκεμβρίου 1939, ήταν γιος του χειρουργού και διευθυντή του Ευαγγελισμού Αλέξανδρου Μάνου και της επιχειρηματία Μαριέττας Πανούτσου. Σπούδασε μηχανολόγος μηχανικός, με ειδίκευση στην αεροδυναμική, στο Ομοσπονδιακό Πολυτεχνείο της Ζυρίχης και το 1965 απέκτησε μεταπτυχιακό τίτλο στη Διοίκηση Επιχειρήσεων από το Πανεπιστήμιο Χάρβαρντ.

Ακολούθησε επιχειρηματική σταδιοδρομία στην ιστορική βιομηχανία «Αλλατίνη», στην οποία ανέλαβε διαδοχικά διευθυντικές θέσεις και έφθασε μέχρι την προεδρία του διοικητικού συμβουλίου. Το 1977 εγκατέλειψε την επιχειρηματική δραστηριότητα για να πολιτευθεί, εξελέγη για πρώτη φορά βουλευτής με τη Νέα Δημοκρατία και εγκαινίασε μια κοινοβουλευτική διαδρομή που διήρκεσε, με δύο εκλογικές διακοπές το 1985 και τον Νοέμβριο του 1989, έως το 2007.

Τα πρώτα κυβερνητικά χρόνια και η Πλάκα

Η κυβερνητική του πορεία άρχισε νωρίς. Διετέλεσε υφυπουργός Δημοσίων Έργων και κατόπιν υπουργός Χωροταξίας, Οικισμού και Περιβάλλοντος στις κυβερνήσεις του Κωνσταντίνου Καραμανλή, ενώ ανέλαβε το νεοσύστατο τότε υπουργείο Περιβάλλοντος, του οποίου υπήρξε ο πρώτος υπουργός. Στην κυβέρνηση Γεωργίου Ράλλη τοποθετήθηκε υπουργός Βιομηχανίας και Ενέργειας, από το 1980 έως το 1981.

Στην πρώτη αυτή περίοδο συνδέθηκε ιδιαίτερα με την προστασία και την αναμόρφωση της Πλάκας, αλλά και με τις πρώτες οργανωμένες πεζοδρομήσεις στο κέντρο της Αθήνας. Η απομάκρυνση ασύμβατων χρήσεων, η ανάδειξη των παραδοσιακών κτιρίων και η αλλαγή του χαρακτήρα της ιστορικής συνοικίας αποτέλεσαν μια από τις χαρακτηριστικότερες παρεμβάσεις του.

Η επιστροφή στην κυβέρνηση Μητσοτάκη

Ο Στέφανος Μάνος επανήλθε στην κυβέρνηση το 1990, επί πρωθυπουργίας Κωνσταντίνου Μητσοτάκη, αναλαμβάνοντας το Υπουργείο Περιβάλλοντος, Χωροταξίας και Δημοσίων Έργων. Την περίοδο εκείνη συνδέθηκε με την ολοκλήρωση των διαπραγματεύσεων και την υπογραφή της σύμβασης για το Μετρό της Αθήνας, τον αρχικό σχεδιασμό της Αττικής Οδού και την προώθηση της αυτοχρηματοδότησης μεγάλων έργων με τη συμμετοχή ιδιωτικών κεφαλαίων.

Στην ίδια λογική εντάχθηκαν έργα όπως το αεροδρόμιο των Σπάτων και η γέφυρα Ρίου–Αντιρρίου, τα οποία υλοποιήθηκαν και ολοκληρώθηκαν από μεταγενέστερες κυβερνήσεις. Στο περιβαλλοντικό πεδίο, το όνομά του ταυτίστηκε με την απόσυρση των παλαιών, ρυπογόνων αυτοκινήτων και την είσοδο των καταλυτικών οχημάτων, μέτρο που στόχευε στον περιορισμό του νέφους της Αθήνας.

Υπουργός Οικονομικών και δημοσιονομική πειθαρχία

Το 1992 ανέλαβε υπουργός Εθνικής Οικονομίας και στη συνέχεια υπουργός Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, παραμένοντας στη θέση έως την πτώση της κυβέρνησης Μητσοτάκη, τον Οκτώβριο του 1993. Υπερασπίστηκε τη δημοσιονομική πειθαρχία, τον περιορισμό των κρατικών δαπανών, τις ιδιωτικοποιήσεις, την αξιολόγηση στο Δημόσιο και το άνοιγμα κλειστών αγορών και επαγγελμάτων.

Η προσήλωσή του στη μείωση του κράτους και στην ενίσχυση του ανταγωνισμού τον έφερνε συχνά σε σύγκρουση τόσο με την αντιπολίτευση όσο και με στελέχη της δικής του παράταξης. Ο βρετανικός Guardian, σε ρεπορτάζ κατά την έναρξη της ελληνικής κρίσης χρέους, τον παρουσίαζε ως χαρακτηριστικό εκπρόσωπο της νεοφιλελεύθερης οικονομικής σκέψης.

Η ρήξη με τη ΝΔ και τα δικά του κόμματα

Η σχέση του με τη Νέα Δημοκρατία υπήρξε μακρά αλλά ταραχώδης. Διαγράφηκε και αποχώρησε οριστικά από το κόμμα το 1998, έχοντας ήδη συγκρουστεί επανειλημμένα με την ηγεσία και στελέχη της παράταξης για την οικονομική πολιτική και τον ρόλο του κράτους. Το 1999 ίδρυσε το κόμμα «Οι Φιλελεύθεροι», με έμβλημα τον μαινόμενο ταύρο και κεντρικό σύνθημα «Πολίτες, όχι πελάτες».

Το 2004 συνεργάστηκε ως ανεξάρτητος με το ΠΑΣΟΚ του Γιώργου Παπανδρέου και εξελέγη από το ψηφοδέλτιο Επικρατείας. Το 2009 υπήρξε συνιδρυτής της «Δράσης», της οποίας παρέμεινε επικεφαλής μέχρι το 2012.

Η παρακαταθήκη ενός «αιρετικού»

Παρότι τα κόμματα που ίδρυσε δεν απέκτησαν μαζική εκλογική επιρροή, αρκετές από τις ιδέες που προωθούσε -η αξιολόγηση στο Δημόσιο, η απλούστευση της νομοθεσίας, η αξιοποίηση της δημόσιας περιουσίας και η ανάγκη περιορισμού του πελατειακού κράτους- μετακινήθηκαν σταδιακά προς το κέντρο της δημόσιας συζήτησης. Ο ίδιος συνέχισε να παρεμβαίνει με άρθρα και συνεντεύξεις ακόμη και μετά την αποχώρησή του από την ενεργό πολιτική.

Ο Στέφανος Μάνος δεν υπήρξε πολιτικός των εύκολων συνθημάτων. Η γλώσσα του ήταν άμεση, συχνά αιχμηρή και ορισμένες φορές προκλητική. Αυτή η στάση τού χάρισε τον χαρακτηρισμό του «αιρετικού» ή του «ενοχλητικού», αλλά παράλληλα περιόρισε τη δυνατότητά του να δημιουργήσει έναν ευρύτερο πολιτικό συνασπισμό γύρω από τις ιδέες του. Είχε τιμηθεί από τη Γαλλική Δημοκρατία με τον τίτλο του Ιππότη της Λεγεώνας της Τιμής. Ήταν παντρεμένος και πατέρας πέντε παιδιών.