Νέες τουρκικές προκλήσεις θέτουν σε επιφυλακή την Αθήνα

Νέο επεισόδιο στις ελληνοτουρκικές σχέσεις δημιουργεί η αντίδραση της Άγκυρας στο νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο της Ελλάδας για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας, μια κίνηση που έρχεται λίγες μέρες μετά την ανακοίνωση των τουρκικών «θαλάσσιων πάρκων» στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο.

Αναλυτικότερα, η Τουρκία αντέδρασε χθες στο νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο της Ελλάδας για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας, το οποίο τέθηκε σε ισχύ με υπουργική απόφαση, με επίσημη τοποθέτηση μέσω του εκπροσώπου του τουρκικού Υπουργείου Εξωτερικών, Οντζού Κετσελί.

Μεταξύ άλλων ο Κετσελί υποστήριξε ότι το νέο ελληνικό χωροταξικό πλαίσιο, το οποίο περιλαμβάνει και περιοχές του Αιγαίου, «δεν δημιουργεί καμία νομική συνέπεια για την Τουρκία».

«Το Ειδικό Χωρικό Πλαίσιο Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας, το οποίο ανακοινώθηκε σήμερα (19 Αυγούστου) από την Ελλάδα ώστε να καλύπτει και το Αιγαίο Πέλαγος, όπως και σε άλλες παρόμοιες πρωτοβουλίες της Ελλάδας, δεν θα παράγει οποιεσδήποτε νομικές συνέπειες για τη χώρα μας στο πλαίσιο των αλληλένδετων προβλημάτων του Αιγαίου μεταξύ των δύο χωρών, συμπεριλαμβανομένων γεωγραφικών σχηματισμών των οποίων η κυριαρχία δεν έχει μεταβιβαστεί στην Ελλάδα με διεθνείς συνθήκες», αναφέρει χαρακτηριστικά ο Κετσελί.

Παράλληλα, η Άγκυρα υποστήριξε ότι θα πρέπει να αποφεύγονται μονομερείς ενέργειες σε κλειστές ή ημίκλειστες θάλασσες, όπως το Αιγαίο και η Μεσόγειος. Επικαλούμενη το διεθνές ναυτικό δίκαιο, η τουρκική πλευρά σημειώνει ότι αυτό ενθαρρύνει τη συνεργασία μεταξύ των παράκτιων κρατών.

Σε επιφυλακή η Αθήνα

Όσον αφορά τις νέες τουρκικές χαράξεις για τα «θαλάσσια πάρκα», η Αθήνα βλέπει κάτι περισσότερο από μια απλή αποτύπωση στον χάρτη. Η κίνηση της Άγκυρας διαβάζεται ως αντίδραση σε πρωτοβουλίες που είχαν προηγηθεί από την ελληνική πλευρά, χωρίς ωστόσο να υποτιμάται το ενδεχόμενο η συνέχεια να μεταφερθεί από τους χάρτες στη θάλασσα.

Προς το παρόν, τα τουρκικά διατάγματα δίνουν απλώς συντεταγμένες. Δεν περιλαμβάνουν συγκεκριμένους όρους και περιορισμούς που να δείχνουν πώς ακριβώς σκοπεύει η Τουρκία να εφαρμόσει στην πράξη όσα ανακοίνωσε.

Εκεί εντοπίζεται και η βασική επιφύλαξη της ελληνικής πλευράς. Το δύσκολο σενάριο θα ήταν η Άγκυρα να επιχειρήσει σε δεύτερο χρόνο να δώσει πρακτικό περιεχόμενο στις χαράξεις της: να εμφανίσει πλοία για επιτήρηση στις συγκεκριμένες περιοχές ή να αντιδράσει όταν επανεκκινήσουν οι έρευνες για το καλώδιο Ελλάδας–Κύπρου.

Αυτό θεωρείται και το πιο άμεσο τεστ. Τα θαλάσσια πάρκα μπορούν, τουλάχιστον στην παρούσα φάση, να παραμείνουν μια μονομερής αποτύπωση στον χάρτη. Για το καλώδιο, όμως, θα χρειαστούν εργασίες στη θάλασσα.

Τα διαβήματα

Παράλληλα προετοιμάζεται η διπλωματική απάντηση της Αθήνας. Σύμφωνα με πληροφορίες, μέσα στο επόμενο δεκαήμερο αναμένεται να ολοκληρωθεί ο κύκλος των ελληνικών κινήσεων, με διάβημα προς την Τουρκία και ενέργειες στον ΟΗΕ και στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

Η επιδίωξη είναι να καταγραφούν εγκαίρως και θεσμικά οι ελληνικές θέσεις απέναντι στις τουρκικές χαράξεις, χωρίς να επιλεγεί σε αυτή τη φάση η όξυνση της αντιπαράθεσης.

Η ενόχληση

Αρμόδιες πηγές συνδέουν την τουρκική κίνηση με όσα έχουν προηγηθεί το τελευταίο διάστημα. Πρώτα ήρθαν τα ελληνικά θαλάσσια πάρκα και ο Θαλάσσιος Χωροταξικός Σχεδιασμός. Η εκτίμηση είναι ότι η Άγκυρα θέλησε να απαντήσει γρήγορα, αποτυπώνοντας τις δικές της θέσεις στο Αιγαίο και στην Ανατολική Μεσόγειο.

Η εικόνα, ωστόσο, είναι ευρύτερη. Οι ίδιες πηγές ξεχωρίζουν τρεις εξελίξεις που έχουν προκαλέσει ιδιαίτερη ενόχληση στην Τουρκία. Η πρώτη είναι η στρατηγική συνεργασία Ελλάδας–Ισραήλ, η οποία έχει αποκτήσει ακόμη μεγαλύτερη βαρύτητα λόγω των εξελίξεων στη Μέση Ανατολή.

Η δεύτερη αφορά τη Λιβύη και την προσπάθεια της Αθήνας να ανακόψει την τουρκική διείσδυση και να ενισχύσει τα ελληνικά ερείσματα στη χώρα. Η τρίτη είναι και ο μεγάλος «σεβντάς», καθώς σχετίζεται με την ενίσχυση της άμυνας των νησιών, με αιχμή την παρουσία των Patriot στην Κάρπαθο.

Ο «κενός χώρος»

Ιδιαίτερη προσοχή δίνεται και στη γεωγραφία του τουρκικού σχεδιασμού. Η Άγκυρα επέλεξε δύο περιοχές στα άκρα: το βορειοανατολικό Αιγαίο, στην περιοχή Λήμνου και Σαμοθράκης, και την Ανατολική Μεσόγειο, προς την περιοχή του Καστελόριζου.

Ανάμεσά τους παραμένει ένας μεγάλος θαλάσσιος χώρος εκτός των σημερινών διαταγμάτων. Και αυτό είναι ένα από τα σημεία που παρακολουθούνται προσεκτικά. Το ερώτημα είναι εάν η επιλογή των δύο άκρων εξαντλεί τον τουρκικό σχεδιασμό ή εάν αφήνει περιθώρια για επόμενες κινήσεις, με νέες περιοχές στις οποίες βρίσκονται ελληνικά νησιωτικά συμπλέγματα.

Δεν υπάρχει μέχρι στιγμής τουρκική ανακοίνωση που να προαναγγέλλει μια τέτοια συνέχεια. Το γεγονός, όμως, ότι το μεγαλύτερο κομμάτι του ενδιάμεσου χώρου παραμένει εκτός, είναι μια παράμετρος που η Αθήνα δεν αγνοεί.

Το δύσκολο σενάριο

Το βασικό ερώτημα είναι εάν η Τουρκία θα επιχειρήσει να δώσει επιχειρησιακή διάσταση στις ανακοινώσεις της. Για παράδειγμα, να στείλει πλοία για επιτήρηση στις περιοχές που έχει εντάξει στα θαλάσσια πάρκα.

Μια τέτοια κίνηση θα δημιουργούσε διαφορετικά δεδομένα, καθώς η Αθήνα δεν θα είχε πλέον απέναντί της μόνο ένα τουρκικό διάταγμα, αλλά παρουσία επί του πεδίου. Μέχρι στιγμής, πάντως, δεν υπάρχει τέτοια εικόνα.

Ακόμη και η αύξηση των τουρκικών παραβιάσεων των τελευταίων ημερών παρακολουθείται χωρίς να αξιολογείται ως ιδιαίτερα σημαντική σε σχέση με όσα έχουν καταγραφεί σε προηγούμενες περιόδους έντασης.

Το πρώτο τεστ

Πιο άμεσο είναι το ζήτημα της ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας–Κύπρου. Η είσοδος της γαλλικής Meridiam δίνει νέα ώθηση στο έργο και επαναφέρει το δύσκολο ζήτημα των θαλάσσιων ερευνών που απαιτούνται για να προχωρήσει.

Και εκεί βρίσκεται ένα από τα επόμενα κρίσιμα σημεία. Οι εργασίες για το καλώδιο απαιτούν παρουσία ερευνητικών πλοίων σε περιοχές όπου στο παρελθόν έχει εκδηλωθεί τουρκική αντίδραση. Η επανεκκίνηση των ερευνών θα δείξει στην πράξη πώς σκοπεύει να κινηθεί η Άγκυρα.

Υπάρχει μάλιστα μια σημαντική διαφορά σε σχέση με το παρελθόν: η γαλλική συμμετοχή. Με τη Meridiam μέσα στο έργο, μια πιθανή τουρκική αντίδραση δεν θα αφορά πλέον μόνο την Ελλάδα και την Κύπρο. Η παρουσία της γαλλικής εταιρείας προσθέτει στο έργο και μια νέα γεωπολιτική παράμετρο.

Οι επόμενες κινήσεις

Υπάρχει τέλος ακόμη μία κίνηση της Άγκυρας που αναμένεται με ενδιαφέρον: το νομοσχέδιο για τις θαλάσσιες ζώνες. Η πρώτη εκτίμηση στην Αθήνα είναι ότι το νομοσχέδιο θα κινηθεί σε σχετικά χαμηλούς τόνους και δεν θα περιλαμβάνει διατυπώσεις που από μόνες τους θα προκαλούσαν απότομη κλιμάκωση.

Αυτό μένει να φανεί όταν παρουσιαστεί το κείμενο. Το ενδιαφέρον θα επικεντρωθεί στο κατά πόσο επιχειρείται να ενσωματωθούν στοιχεία της «Γαλάζιας Πατρίδας» και κυρίως εάν δημιουργείται έδαφος για επόμενες κινήσεις.