Μεταφορές μέσω IRIS: Πότε το χαρτζιλίκι θεωρείται δωρεά και πότε επιβάλλεται φόρος

Η καθημερινή ευκολία των συναλλαγών μέσω IRIS κρύβει φορολογικές παγίδες. Η ΑΑΔΕ βάζει στο μικροσκόπιο τις μεταφορές ποσών, εξετάζοντας αν πρόκειται για απλό χαρτζιλίκι, κρυφό εισόδημα ή γονική παροχή, θέτοντας συγκεκριμένους κανόνες.

Η ταχύτητα και η ευκολία του IRIS έχουν εντάξει τις άμεσες μεταφορές χρημάτων στην καθημερινότητα εκατομμυρίων πολιτών. Από το χαρτζιλίκι ενός φοιτητή και την επιστροφή χρημάτων για ένα κοινό γεύμα μέχρι την πληρωμή ενός επαγγελματία ή τη μεταφορά ενός σημαντικού ποσού για την αγορά περιουσιακού στοιχείου, οι συναλλαγές ολοκληρώνονται πλέον μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα.

Η ευκολία αυτή, ωστόσο, δεν σημαίνει ότι όλες οι μεταφορές έχουν την ίδια φορολογική αντιμετώπιση. Το IRIS αποτελεί απλώς το μέσο διακίνησης των χρημάτων και δεν καθορίζει από μόνο του εάν μια συναλλαγή είναι χαρτζιλίκι, δωρεά, επιστροφή εξόδων ή επαγγελματικό έσοδο. Αυτό που εξετάζει η φορολογική διοίκηση είναι η πραγματική αιτία της πληρωμής, το ύψος και η συχνότητα των ποσών, η σχέση ανάμεσα στον αποστολέα και τον παραλήπτη και, κυρίως, εάν από τη μεταφορά προκύπτει αύξηση της περιουσίας του αποδέκτη.

Χαρτζιλίκι ή δωρεά; Τα κριτήρια της εφορίας

Τα καθημερινά μικροποσά που στέλνουν οι γονείς στα παιδιά τους για χαρτζιλίκι, διατροφή, σπουδές ή άλλα έξοδα διαβίωσης δεν χαρακτηρίζονται αυτομάτως ως δωρεές. Η διευκρίνιση αφορά κυρίως προστατευόμενα τέκνα, όπως ανηλίκους και φοιτητές έως 25 ετών, και στις περιπτώσεις αυτές δεν απαιτείται δήλωση στο myProperty.

Η ΑΑΔΕ δεν έχει ορίσει ένα ενιαίο αριθμητικό όριο μέχρι το οποίο μια μεταφορά θεωρείται χαρτζιλίκι. Το ποσό πρέπει να είναι εύλογο σε σχέση με τις καθημερινές ανάγκες, την ηλικία και την ιδιότητα του αποδέκτη.

Αντίθετα, διαδοχικές μεταφορές σημαντικών ποσών, ιδίως όταν γίνονται με σταθερή συχνότητα και χωρίς σαφή αιτιολογία, μπορούν να προκαλέσουν φορολογικό έλεγχο. Σε μια τέτοια περίπτωση εξετάζεται αν πρόκειται για αδήλωτη δωρεά, συγκαλυμμένη επαγγελματική αμοιβή ή εισόδημα που δεν έχει δηλωθεί.

Τα ημερήσια όρια και οι αγορές περιουσιακών στοιχείων

Το ημερήσιο όριο συναλλαγών μέσω IRIS δεν αποτελεί φορολογικό αφορολόγητο. Από τις 15 Ιανουαρίου 2026, οι ιδιώτες μπορούν να μεταφέρουν έως 1.000 ευρώ την ημέρα, με μηνιαίο πλαφόν 5.000 ευρώ στις συναλλαγές μεταξύ φυσικών προσώπων. Τα συγκεκριμένα όρια αφορούν αποκλειστικά τη λειτουργία της υπηρεσίας και όχι τον χαρακτηρισμό μιας συναλλαγής ως δωρεάς ή εισοδήματος.

Όταν τα χρήματα δεν καλύπτουν καθημερινές ανάγκες αλλά χρησιμοποιούνται για τη δημιουργία ή την αύξηση περιουσίας, η συναλλαγή μπορεί να χαρακτηριστεί πραγματική δωρεά ή γονική παροχή. Χαρακτηριστικά παραδείγματα αποτελούν η μεταφορά σημαντικού ποσού για την αγορά αυτοκινήτου, οικοπέδου, κατοικίας ή άλλου περιουσιακού στοιχείου.

Σε αυτές τις περιπτώσεις απαιτείται η υποβολή δήλωσης στην πλατφόρμα myProperty, ακόμη και αν λόγω του αφορολόγητου δεν προκύπτει τελικά φόρος. Η δήλωση διασταυρώνεται με τα στοιχεία που αποστέλλουν οι τράπεζες, ενώ πρέπει να αποδεικνύεται η διακίνηση των χρημάτων μέσω του χρηματοπιστωτικού συστήματος.

Αφορολόγητα όρια συγγενών και έλεγχοι

Για χρηματικές δωρεές και γονικές παροχές μεταξύ προσώπων της πρώτης κατηγορίας συγγένειας προβλέπεται αφορολόγητο όριο έως 800.000 ευρώ. Στην κατηγορία αυτή περιλαμβάνονται, μεταξύ άλλων, σύζυγοι, μέρη συμφώνου συμβίωσης, γονείς, παιδιά και εγγόνια.

Βασική προϋπόθεση είναι η μεταφορά να πραγματοποιείται αποδεδειγμένα μέσω τράπεζας ή άλλου χρηματοπιστωτικού ιδρύματος και να υποβάλλεται η προβλεπόμενη δήλωση. Για το τμήμα της δωρεάς που υπερβαίνει τις 800.000 ευρώ επιβάλλεται φόρος 10%.

Το όριο δεν ανανεώνεται με κάθε νέα συναλλαγή. Εάν το άθροισμα της καινούργιας μεταφοράς και προηγούμενων δωρεών μεταξύ των ίδιων προσώπων υπερβεί τις 800.000 ευρώ, το επιπλέον ποσό φορολογείται με συντελεστή 10%.

Εάν μια πραγματική χρηματική γονική παροχή γίνει με μετρητά και δεν αποδεικνύεται τραπεζική διακίνηση, μπορεί να χαθεί το αφορολόγητο και να επιβληθεί φόρος 10% από το πρώτο ευρώ.

Φόροι σε αδέλφια, τρίτους και «τριγωνικές» μεταφορές

Διαφορετική είναι η αντιμετώπιση στις δωρεές μεταξύ αδελφών, οι οποίοι υπάγονται στη δεύτερη κατηγορία συγγένειας. Οι χρηματικές δωρεές σε αυτές τις περιπτώσεις φορολογούνται αυτοτελώς με συντελεστή 20% από το πρώτο ευρώ.

Για φίλους, γνωστούς και άλλα πρόσωπα της τρίτης κατηγορίας, ο συντελεστής στις χρηματικές δωρεές φτάνει το 40% από το πρώτο ευρώ. Οι συντελεστές αυτοί εφαρμόζονται όταν η συναλλαγή αποτελεί πραγματική δωρεά και όχι επιστροφή χρημάτων ή συμμετοχή σε μια κοινή δαπάνη.

Ιδιαίτερη προσοχή απαιτούν και οι διαδοχικές ή «τριγωνικές» μεταφορές, όπως όταν χρήματα αποστέλλονται από έναν αδελφό σε γονέα και αμέσως μετά από τον γονέα στον άλλο αδελφό. Η ΑΑΔΕ μπορεί να εξετάσει ποιος ήταν ο πραγματικός δωρητής και ο τελικός αποδέκτης, χωρίς να περιορίζεται στην τυπική διαδρομή των χρημάτων.

Πότε η μεταφορά θεωρείται επαγγελματικό έσοδο

Όταν μια εισροή μέσω IRIS αποτελεί αμοιβή για εργασία, προϊόν ή υπηρεσία, πρέπει να εκδίδεται το προβλεπόμενο παραστατικό, να καταγράφεται λογιστικά και να αποδίδεται ο ΦΠΑ όπου απαιτείται.

Δεν θεωρείται, όμως, κάθε πίστωση στον λογαριασμό ενός επαγγελματία επιχειρηματικό έσοδο. Εάν ένας φίλος επιστρέψει το μερίδιό του από ένα κοινό γεύμα ή άλλη κοινή δαπάνη, το ποσό δεν μετατρέπεται σε επαγγελματική αμοιβή μόνο και μόνο επειδή ο παραλήπτης είναι ελεύθερος επαγγελματίας.

Καθοριστικό ρόλο έχει η αιτιολογία που συνοδεύει κάθε μεταφορά. Περιγραφές όπως «επιστροφή εξόδων», «κοινός λογαριασμός», «ενοίκιο φοιτητή» ή «γονική παροχή» βοηθούν να αποτυπωθεί ο πραγματικός χαρακτήρας της συναλλαγής.

Η σαφής αιτιολογία δεν αποκλείει από μόνη της έναν έλεγχο ούτε υποκαθιστά τη δήλωση μιας πραγματικής δωρεάς, αποτελεί όμως χρήσιμο αποδεικτικό στοιχείο. Σε σημαντικές μεταφορές, οι φορολογούμενοι πρέπει να διατηρούν τραπεζικά αποδεικτικά και σχετικά παραστατικά, ώστε να μπορούν να τεκμηριώσουν την προέλευση και τον σκοπό των χρημάτων.