«Ματωμένο Φεγγάρι»: Η Σελήνη βάφεται κόκκινη στις 28 Αυγούστου – Γιατί συμβαίνει το φαινόμενο

Από όλα τα εντυπωσιακά φαινόμενα που προσφέρει ο νυχτερινός ουρανός, λίγα μπορούν να συγκριθούν με μια ολική έκλειψη Σελήνης, όταν ο φυσικός μας δορυφόρος αποκτά ένα ασυνήθιστο, βαθύ κόκκινο χρώμα.

Τα ξημερώματα της 28ης Αυγούστου, όσοι έχουν τη δυνατότητα να παρακολουθήσουν το φαινόμενο θα βρεθούν μπροστά σε ένα εντυπωσιακό ουράνιο θέαμα. Η Σελήνη, από τη γνώριμη ασημένια και λαμπερή της όψη, θα μετατραπεί σταδιακά σε μια σκοτεινή, κοκκινωπή σφαίρα, αποκτώντας το χαρακτηριστικό προσωνύμιο «Ματωμένο Φεγγάρι» (Blood Moon).

Στην αρχαιότητα, τέτοια φαινόμενα θεωρούνταν δυσοίωνα και συνδέονταν με επικείμενες καταστροφές, πολέμους ή άλλες μεγάλες ανατροπές. Σήμερα, η αστρονομία έχει δώσει πλήρη εξήγηση για το φαινόμενο, χωρίς όμως να έχει μειωθεί στο ελάχιστο η εντυπωσιακή εικόνα που παρουσιάζει η Σελήνη στον νυχτερινό ουρανό.

Γιατί η Σελήνη γίνεται κόκκινη;

Για να εμφανιστεί ένα «Ματωμένο Φεγγάρι» απαιτείται μια ολική έκλειψη Σελήνης. Αυτό συμβαίνει μόνο κατά την πανσέληνο, όταν ο Ήλιος, η Γη και η Σελήνη ευθυγραμμίζονται με τη Γη ανάμεσα στα δύο ουράνια σώματα.

Σε αυτή τη διάταξη, η Γη παρεμβάλλεται ανάμεσα στον Ήλιο και τη Σελήνη και ρίχνει τη σκιά της στο Διάστημα. Όταν η ευθυγράμμιση είναι μερική, μόνο ένα τμήμα της Σελήνης εισέρχεται στη σκιά και σκοτεινιάζει. Όταν όμως είναι πλήρης, ολόκληρος ο σεληνιακός δίσκος περνά μέσα από τη σκιά της Γης.

Θα περίμενε κανείς, λοιπόν, η Σελήνη να εξαφανίζεται εντελώς μέσα στο σκοτάδι. Ωστόσο, αυτό δεν συμβαίνει εξαιτίας ενός κρίσιμου παράγοντα: της γήινης ατμόσφαιρας.

Η ατμόσφαιρα λειτουργεί σαν τεράστιο οπτικό φίλτρο

Η ατμόσφαιρα της Γης δεν αποτελεί απλώς το στρώμα αερίων που επιτρέπει τη ζωή στον πλανήτη. Στην περίπτωση μιας έκλειψης λειτουργεί και σαν ένα τεράστιο φυσικό οπτικό φίλτρο.

Όταν το ηλιακό φως περνά μέσα από την ατμόσφαιρα, συμβαίνουν δύο βασικές διαδικασίες.

Η πρώτη είναι η διάθλαση, καθώς η ατμόσφαιρα κάμπτει μέρος του ηλιακού φωτός προς το εσωτερικό της σκιάς της Γης. Έτσι, η σκιά που πέφτει στη Σελήνη δεν είναι απόλυτα σκοτεινή.

Η δεύτερη είναι η σκέδαση του φωτός, γνωστή ως σκέδαση Rayleigh. Το λευκό ηλιακό φως αποτελείται από όλα τα χρώματα του ορατού φάσματος. Τα μικρότερα μήκη κύματος, όπως το μπλε και το ιώδες, σκεδάζονται ευκολότερα από τα μόρια της ατμόσφαιρας, ενώ το κόκκινο και το πορτοκαλί μπορούν να τη διαπεράσουν πιο αποτελεσματικά.

Κατά τη διάρκεια της ολικής έκλειψης, το φως που τελικά φτάνει στη Σελήνη είναι επομένως κυρίως κόκκινο και πορτοκαλί.

Το αποτέλεσμα είναι ο σεληνιακός δίσκος να αποκτά τις χαρακτηριστικές αποχρώσεις του «Ματωμένου Φεγγαριού».

Ένα εντυπωσιακό θέαμα από τη Σελήνη

Υπάρχει μάλιστα ένας ιδιαίτερα εντυπωσιακός τρόπος για να φανταστεί κανείς τι συμβαίνει εκείνη τη στιγμή από την επιφάνεια της Σελήνης.

Ένας υποθετικός παρατηρητής στη Σελήνη θα έβλεπε τη Γη να καλύπτει τον Ήλιο και γύρω από τον πλανήτη μας να σχηματίζεται ένας λαμπερός κόκκινος δακτύλιος.

Ο δακτύλιος αυτός θα αποτελούνταν ουσιαστικά από το φως των ανατολών και των ηλιοβασιλεμάτων που συμβαίνουν ταυτόχρονα σε ολόκληρη τη Γη. Το φως τους περνά μέσα από την ατμόσφαιρα και στη συνέχεια κατευθύνεται προς τη Σελήνη, δημιουργώντας το χαρακτηριστικό κόκκινο χρώμα της έκλειψης.

Δεν είναι όλες οι «Ματωμένες Σελήνες» ίδιες

Το χρώμα της Σελήνης κατά τη διάρκεια μιας ολικής έκλειψης δεν είναι πάντα ίδιο. Μπορεί να κυμαίνεται από έντονο πορτοκαλί έως βαθύ κόκκινο, καφέ ή ακόμη και πολύ σκοτεινό, σχεδόν μαύρο.

Η ακριβής απόχρωση εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από την κατάσταση της γήινης ατμόσφαιρας.

Όταν η ατμόσφαιρα είναι σχετικά καθαρή, περισσότερη κόκκινη ακτινοβολία φτάνει στη Σελήνη και ο δίσκος της μπορεί να εμφανιστεί πιο φωτεινός. Αντίθετα, όταν στην ατμόσφαιρα υπάρχουν μεγάλες ποσότητες σκόνης ή σωματιδίων, για παράδειγμα μετά από μια ισχυρή ηφαιστειακή έκρηξη ή εκτεταμένες πυρκαγιές, λιγότερο φως μπορεί να περάσει, με αποτέλεσμα η Σελήνη να φαίνεται πολύ πιο σκοτεινή και βαθιά κόκκινη.

Έτσι, στις 28 Αυγούστου, το «Ματωμένο Φεγγάρι» δεν θα αποτελεί κάποιο δυσοίωνο σημάδι, όπως πίστευαν οι άνθρωποι στο παρελθόν, αλλά ένα εντυπωσιακό αποτέλεσμα της αλληλεπίδρασης Ήλιου, Γης, Σελήνης και γήινης ατμόσφαιρας.

Ένα φυσικό φαινόμενο κατά το οποίο η Γη λειτουργεί σαν ένας τεράστιος διαστημικός φακός και «βάφει» τη Σελήνη με το φως χιλιάδων ανατολών και ηλιοβασιλεμάτων.