Θύελλα αντιδράσεων στα Βαλκάνια: Με στρατιωτικές τιμές θα ταφεί ο καταδικασμένος για γενοκτονία Ράτκο Μλάντιτς

Η ανακοίνωση της Σερβίας ότι ο Ράτκο Μλάντιτς θα ταφεί με στρατιωτικές και κρατικές τιμές προκάλεσε οργισμένες αντιδράσεις σε Βοσνία και Κροατία, ενώ αναζωπύρωσε τη διαμάχη γύρω από τη μνήμη της γενοκτονίας της Σρεμπρένιτσα.

Έντονες αντιδράσεις προκαλεί στα Βαλκάνια η ανακοίνωση του Βελιγραδίου ότι ο Ράτκο Μλάντιτς, ο πρώην στρατιωτικός ηγέτης των Σέρβων της Βοσνίας που καταδικάστηκε σε ισόβια για γενοκτονία, εγκλήματα πολέμου και εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας, θα ταφεί με στρατιωτικές και κρατικές τιμές.

Ο Μλάντιτς πέθανε την Πέμπτη 27 Αυγούστου σε νοσοκομείο κράτησης στη Χάγη, όπου εξέτιε την ποινή του. Ήταν 84 ετών και η υγεία του είχε επιδεινωθεί σημαντικά τους τελευταίους μήνες.

Η ανακοίνωση του Βελιγραδίου και οι αντιδράσεις Βούτσιτς

Την κυβερνητική πρόθεση αποκάλυψε ο υπουργός Δικαιοσύνης της Σερβίας Νέναντ Βούγιτς, δηλώνοντας στον τηλεοπτικό σταθμό K1 ότι ο Μλάντιτς θα λάβει «όλες τις στρατιωτικές και κρατικές τιμές που δικαιούται». Οι σερβικές Αρχές βρίσκονται σε αναμονή των οδηγιών από τη Χάγη για την παράδοση και τη μεταφορά της σορού στη Σερβία.

Ο ίδιος ο Αλεξάνταρ Βούτσιτς εμφανίστηκε πάντως αργότερα περισσότερο προσεκτικός ως προς τις λεπτομέρειες της τελετής. Δήλωσε ότι, εφόσον η οικογένεια επιθυμεί την ταφή στη Σερβία, το κράτος θα οργανώσει ό,τι απαιτείται «με αξιοπρεπή τρόπο», χαρακτηρίζοντας ορισμένα από όσα είχαν ήδη γραφτεί για την κηδεία «δημοσιογραφικές εικασίες». Η επιθυμία του Μλάντιτς ήταν να ταφεί στο Βελιγράδι, στο νεκροταφείο του Τόπτσιντερ, δίπλα στην κόρη του Άνα, η οποία πέθανε το 1994.

Το βαρύ ιστορικό του «Χασάπη της Βοσνίας»

Η απόφαση για τις τιμές αποκτά ιδιαίτερο βάρος λόγω του ιστορικού του Μλάντιτς. Ως διοικητής του στρατού των Σέρβων της Βοσνίας είχε κεντρικό ρόλο στον πόλεμο της Βοσνίας από το 1992 έως το 1995 και καταδικάστηκε για τη γενοκτονία στη Σρεμπρένιτσα, όπου τον Ιούλιο του 1995 περισσότεροι από 8.000 Βόσνιοι μουσουλμάνοι άνδρες και αγόρια δολοφονήθηκαν από δυνάμεις υπό τη διοίκησή του.

Το διεθνές δικαστήριο τον έκρινε επίσης ένοχο για εγκλήματα που συνδέονται με την πολιορκία του Σαράγεβο και την εκστρατεία βίαιης εκδίωξης μη σερβικών πληθυσμών από περιοχές της Βοσνίας. Καταδικάστηκε σε ισόβια το 2017, ενώ η καταδίκη του επικυρώθηκε σε δεύτερο βαθμό. Είχε συλληφθεί στη Σερβία το 2011, έπειτα από περίπου 16 χρόνια φυγοδικίας.

Βαθιές πληγές στη Βοσνία, εκδηλώσεις στη Σερβική Δημοκρατία

Η είδηση του θανάτου του και πολύ περισσότερο η προοπτική μιας κηδείας με κρατικές τιμές άνοιξαν ξανά τις βαθιές πληγές του πολέμου. Στη Βοσνία, πολιτικοί και εκπρόσωποι των θυμάτων προειδοποιούν ότι οποιαδήποτε επίσημη εξύμνηση του Μλάντιτς αποτελεί προσβολή στη μνήμη των θυμάτων και προσπάθεια σχετικοποίησης των αποφάσεων των διεθνών δικαστηρίων. Ο επικεφαλής του Μνημείου της Σρεμπρένιτσα, Εμίρ Σούλγιαγκιτς, τόνισε ότι ο θάνατός του δεν αλλάζει ούτε τις δικαστικές αποφάσεις ούτε την ύπαρξη των μαζικών τάφων.

Στη Σερβική Δημοκρατία της Βοσνίας, αντίθετα, πραγματοποιήθηκαν εκδηλώσεις μνήμης και άναψαν κεριά προς τιμήν του πρώην στρατιωτικού διοικητή, δείχνοντας πόσο βαθιά διχασμένη παραμένει η περιοχή ακόμη και τρεις δεκαετίες μετά τον πόλεμο.

Αντιδράσεις και στο εσωτερικό της Σερβίας

Η απόφαση δεν έγινε δεκτή χωρίς αντιδράσεις ούτε στο εσωτερικό της Σερβίας. Η Μαρίνικα Τέπιτς, από το Κόμμα Ελευθερίας και Δικαιοσύνης, υπενθύμισε ότι ο Μλάντιτς είχε καταδικαστεί τελεσίδικα για βαριά εγκλήματα πολέμου, ενώ το Δημοκρατικό Κόμμα υπογράμμισε ότι ο θάνατος ενός προσώπου δεν μπορεί να αλλάξει τα γεγονότα που έχουν κριθεί από τα διεθνή δικαστήρια.

Η συζήτηση επαναφέρει έτσι στο προσκήνιο ένα από τα πιο δύσκολα ζητήματα για τη μεταπολεμική Σερβία: τη σύγκρουση ανάμεσα στην επίσημη διεθνή δικαστική αποτίμηση του Μλάντιτς ως καταδικασμένου για γενοκτονία και στην εικόνα του «εθνικού ήρωα» που εξακολουθεί να προβάλλεται από τμήμα του σερβικού εθνικιστικού χώρου.

Οργή στην Κροατία, στήριξη από τη Ρωσία

Στο Ζάγκρεμπ, η ανακοίνωση για την κηδεία προκάλεσε επίσης έντονη αντίδραση. Ο υπουργός Άμυνας της Κροατίας Ιβάν Άνουσιτς συνέδεσε το ζήτημα με τη γενικότερη στρατιωτική ενίσχυση της Σερβίας, υποστηρίζοντας ότι η χώρα του έχει ήδη ενημερώσει τους συμμάχους της στο ΝΑΤΟ για όσα θεωρεί υπερβολικό επανεξοπλισμό του Βελιγραδίου. Δήλωσε ότι η εμπειρία της δεκαετίας του 1990 υποχρεώνει την Κροατία να παρακολουθεί στενά τη σημερινή σερβική πολιτική, ενώ εξέφρασε ανησυχία και για την απόδοση κρατικών τιμών στον Μλάντιτς.

Στον αντίποδα, η Ρωσία επέλεξε να υιοθετήσει πλήρως τη σερβική εθνικιστική αφήγηση γύρω από τον πρώην στρατιωτικό διοικητή. Ο γραμματέας του Συμβουλίου Ασφαλείας της Ρωσίας Σεργκέι Σόιγκου εξέφρασε συλλυπητήρια στην οικογένεια του Μλάντιτς και χαρακτήρισε την καταδίκη του από το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο για την πρώην Γιουγκοσλαβία «άδικη», ενώ κατήγγειλε ως «απάνθρωπες» τις συνθήκες κράτησής του.

Μια διαμάχη που δεν τελειώνει

Η ρωσική στάση έρχεται σε πλήρη αντίθεση με τη θέση του ΟΗΕ, των διεθνών δικαστηρίων και των οργανώσεων των θυμάτων, που επιμένουν ότι οι τελεσίδικες αποφάσεις για τη Σρεμπρένιτσα και τα υπόλοιπα εγκλήματα δεν επιδέχονται ιστορική αναθεώρηση. Ο Μλάντιτς πέθανε στη φυλακή, αλλά η διαμάχη γύρω από την κληρονομιά του κάθε άλλο παρά τελείωσε.

Η επιλογή του Βελιγραδίου να του αποδώσει στρατιωτικές και κρατικές τιμές μετατρέπει την κηδεία από οικογενειακή υπόθεση σε πολιτικό και διπλωματικό γεγονός, με προεκτάσεις σε Βοσνία, Κροατία και ευρύτερα στα Δυτικά Βαλκάνια. Τρεις δεκαετίες μετά τη Σρεμπρένιτσα, η διαφορετική αντιμετώπιση του ίδιου προσώπου αποτυπώνει με τον πιο ωμό τρόπο ότι οι πόλεμοι της Γιουγκοσλαβίας μπορεί να έχουν τελειώσει στρατιωτικά, αλλά η μάχη για τη μνήμη, την ευθύνη και την ιστορική αλήθεια παραμένει ανοιχτή.