Η ντομάτα έχει ένα μυστικό που λίγοι γνωρίζουν – Η ουσία που βάζει «φρένο» στο λίπος του ήπατος

Για χρόνια, η ντομάτα έχει συνδεθεί κυρίως με το λυκοπένιο, τη φυσική χρωστική που χαρίζει στο αγαπημένο καλοκαιρινό λαχανικό το χαρακτηριστικό κόκκινο χρώμα του. Μια νέα μελέτη, όμως, φέρνει στο προσκήνιο μια διαφορετική ουσία, πολύ λιγότερο γνωστή, που φαίνεται να έχει ενδιαφέρον για την υγεία του ήπατος.

Για χρόνια, η ντομάτα έχει συνδεθεί κυρίως με το λυκοπένιο, τη φυσική χρωστική που χαρίζει στο αγαπημένο καλοκαιρινό λαχανικό το χαρακτηριστικό κόκκινο χρώμα του. Μια νέα μελέτη, όμως, φέρνει στο προσκήνιο μια διαφορετική ουσία, πολύ λιγότερο γνωστή, που φαίνεται να έχει ενδιαφέρον για την υγεία του ήπατος.

Πρόκειται για το φυτοένιο (phytoene), έναν άχρωμο πρόδρομο του λυκοπενίου. Με απλά λόγια, αποτελεί μία από τις ενώσεις που χρησιμοποιούν τα φυτά για να παράγουν λυκοπένιο και άλλα καροτενοειδή.

Ερευνητές του Πανεπιστημίου Tufts μελέτησαν τη δράση του σε ποντίκια και διαπίστωσαν ότι το φυτοένιο φάνηκε να περιορίζει τη σοβαρότητα της λιπώδους νόσου του ήπατος, όταν τα ζώα ακολουθούσαν διατροφή πλούσια σε επεξεργασμένους υδατάνθρακες.

Τι συμβαίνει όταν συσσωρεύεται λίπος στο ήπαρ

Η έρευνα επικεντρώθηκε στη στεατωτική νόσο του ήπατος που σχετίζεται με μεταβολική δυσλειτουργία. Πρόκειται για μια κατάσταση κατά την οποία συσσωρεύεται υπερβολικό λίπος στο ήπαρ και, καθώς εξελίσσεται, μπορεί να συνδεθεί με φλεγμονή και ηπατική βλάβη.

Σε πιο προχωρημένες περιπτώσεις, η κατάσταση μπορεί να οδηγήσει ακόμη και σε κίρρωση. Το ενδιαφέρον της νέας μελέτης βρίσκεται στο γεγονός ότι μια φυσική ουσία που βρίσκεται σε τρόφιμα όπως η ντομάτα φαίνεται να επηρεάζει τον τρόπο με τον οποίο το ήπαρ διαχειρίζεται τα λιπαρά οξέα.

Το πείραμα που έδωσε την απάντηση

Οι ερευνητές χώρισαν ποντίκια σε ομάδες και για έξι μήνες τους χορήγησαν διατροφή πλούσια σε επεξεργασμένους υδατάνθρακες, ένα διατροφικό πρότυπο που χρησιμοποιήθηκε ώστε να προσεγγίσει συνθήκες που συνδέονται με τη μεταβολική ηπατική νόσο. Μία από τις ομάδες έλαβε επιπλέον φυτοένιο.

Τα αποτελέσματα ήταν αξιοσημείωτα: τα ποντίκια που έλαβαν φυτοένιο εμφάνισαν σαφώς λιγότερο σοβαρή λιπώδη νόσο του ήπατος σε σύγκριση με εκείνα που ακολούθησαν την ίδια διατροφή χωρίς την ουσία.

Η ποσότητα του φυτοενίου που χρησιμοποιήθηκε στο πείραμα αντιστοιχεί, σε ανθρώπινη κλίμακα, περίπου σε τρεις έως τέσσερις μεσαίες ωμές ντομάτες ή 100 γραμμάρια πελτέ την ημέρα.

Πώς φαίνεται να δρα το φυτοένιο

Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα στοιχεία της μελέτης είναι ότι το φυτοένιο δεν φαίνεται να δρα κυρίως μέσω του μικροβιώματος του εντέρου. Αντίθετα, οι ερευνητές εκτιμούν ότι μπορεί να ενεργοποιεί πρωτεΐνες οι οποίες συμμετέχουν στη ρύθμιση του μεταβολισμού στο ήπαρ.

Με αυτόν τον τρόπο, φαίνεται να βοηθά το όργανο να χρησιμοποιεί το λίπος ως πηγή ενέργειας αντί να το αποθηκεύει, περιορίζοντας έτσι τη συσσώρευσή του. Πρόκειται για έναν μηχανισμό που παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον, αν και χρειάζεται να μελετηθεί περαιτέρω για να διαπιστωθεί κατά πόσο λειτουργεί με τον ίδιο τρόπο και στον άνθρωπο.

Δεν βρίσκεται μόνο στις ντομάτες

Η ντομάτα μπορεί να αποτελεί σημαντική πηγή φυτοενίου, όμως δεν είναι το μοναδικό τρόφιμο στο οποίο συναντάται. Η συγκεκριμένη ένωση υπάρχει επίσης σε φρούτα και λαχανικά με κόκκινο, πορτοκαλί ή κίτρινο χρώμα, μεταξύ άλλων στα καρότα, τις κόκκινες πιπεριές, το γκρέιπφρουτ, το καρπούζι και τα βερίκοκα.

Αυτό σημαίνει ότι μια διατροφή που περιλαμβάνει ποικιλία πολύχρωμων φρούτων και λαχανικών μπορεί να προσφέρει διαφορετικές φυτικές ενώσεις, μεταξύ των οποίων και το φυτοένιο.

Ένα πολλά υποσχόμενο εύρημα, όχι ακόμη θεραπεία

Τα ευρήματα είναι ενδιαφέροντα, αλλά δεν σημαίνουν ότι η ντομάτα μπορεί από μόνη της να θεραπεύσει τη λιπώδη νόσο του ήπατος. Η συγκεκριμένη μελέτη πραγματοποιήθηκε σε ζώα, επομένως απαιτείται έρευνα σε ανθρώπους προτού εξαχθούν ασφαλή συμπεράσματα για την αποτελεσματικότητα του φυτοενίου στον άνθρωπο.

Οι ερευνητές εκτιμούν πάντως ότι, εφόσον τα αποτελέσματα επιβεβαιωθούν, η κατανάλωση τροφίμων πλούσιων σε φυτοένιο θα μπορούσε στο μέλλον να αποτελέσει μια απλή διατροφική στρατηγική για ανθρώπους που αντιμετωπίζουν αυξημένο κίνδυνο μεταβολικής ηπατικής νόσου.

Και κάπως έτσι, η ντομάτα αποκτά ακόμη ένα ενδιαφέρον κεφάλαιο στην ιστορία της. Πέρα από το λυκοπένιο που έχει γίνει συνώνυμο της διατροφικής της αξίας, ένα σχεδόν άγνωστο συστατικό της φαίνεται τώρα να τραβά την προσοχή των επιστημόνων για έναν πολύ διαφορετικό λόγο: την πιθανή ικανότητά του να βοηθά το ήπαρ να διαχειρίζεται καλύτερα το λίπος.