Η Θεσσαλία κινδυνεύει να γίνει «Σαχάρα»: Κλιματική αλλαγή, λειψυδρία και πίεση στα υπόγεια νερά απειλούν τον κάμπο

Σε έρημο Σαχάρα κινδυνεύει να μετατραπεί τις επόμενες δεκαετίες η Θεσσαλία αν δεν ληφθούν σοβαρά και ουσιαστικά μέτρα. Σύμφωνα με τα αποτελέσματα μελετών του Εργαστηρίου Υδρολογίας και Ανάλυσης Υδατικών Συστημάτων του πανεπιστημίου Θεσσαλίας για το θεσσαλικό διαμέρισμα, τα επεισόδια ξηρασίας αυξάνονται (σχεδόν διπλασιάζονται για την περίοδο 2070-2100), έχουν μεγαλύτερη δριμύτητα και διάρκεια και πλήττουν μεγαλύτερο ποσοστό έκτασης. Αυτά τα αποτελέσματα αποτελούν μέρος μιας συνολικότερης έρευνας που εκπονήθηκε στο Εργαστήριο Υδρολογίας και Ανάλυσης Υδατικών Συστημάτων του Τμήματος Πολιτικών Μηχανικών. Μεταξύ άλλων η ίδια έρευνα εντοπίζει σημαντική αύξηση της δριμύτητας της ξηρασίας για την μελλοντική περίοδο 2070-2100 και για τα δύο κοινωνικοοικονομικά σενάρια κλιματικής αλλαγής, δηλαδή υπάρχει εμφανέστατη μετάβαση από τις μικρές έως μέσες τιμές ξηρασίας στις υψηλές τιμές ξηρασίας.

Ανθρωπογενή πίεση

Πιο αναλυτικά, πρόσφατη μελέτη των υδατικών αποθεμάτων της Θεσσαλίας, όπως τονίζει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ο καθηγητής στο πανεπιστήμιο Θεσσαλίας κ. Νικήτας Μυλόπουλος, επιβεβαιώνει ότι το υδατικό δυναμικό της Θεσσαλίας δέχεται εδώ και δεκαετίες τη μεγαλύτερη ανθρωπογενή πίεση για την κάλυψη αρδευτικών αναγκών συγκριτικά με τα υπόλοιπα διαμερίσματα της χώρας. Η διατάραξη του υδατικού ισοζυγίου στο μεγαλύτερο μέρος του υδατικού διαμερίσματος και η μεγάλη περιβαλλοντική αλλά και οικονομική καταστροφή που τη συνοδεύει, με την εξάντληση των αποθεμάτων του υπόγειου υδροφόρου ορίζοντα και τη σοβαρή μείωση των παροχών του ποταμού Πηνειού, αποτελεί παράδειγμα περιβαλλοντικού και αναπτυξιακού προβλήματος που χρήζει ιδιαίτερης αντιμετώπισης. Το μεγαλύτερο πρόβλημα είναι η κάλυψη της αρδευτικής ζήτησης κατά τους μήνες Ιούνιο, Ιούλιο και Αύγουστο, κατά τους οποίους οι ανάγκες των καλλιεργειών είναι υψηλές και οι διατιθέμενες ποσότητες μειωμένες.

Μελέτη των μετεωρολογικών ξηρασιών στη Θεσσαλία έδειξε ότι για το έτος 1989-1990 η ξηρασία είχε περίοδο επαναφοράς μεγαλύτερη από 80 έτη και έπληξε περισσότερο από το 50% της έκτασης της Θεσσαλίας. Σύμφωνα με την μελέτη αυτή, η περιοχή που επηρεάστηκε περισσότερο από το γεγονός της ξηρασίας ήταν η δυτική ορεινή περιοχή, από όπου πηγάζουν ο Πηνειός ποταμός και οι σημαντικότεροι παραπόταμοί του. Τα έντονα φαινόμενα ξηρασίας συνέβαλαν στην μείωση των αρδευόμενων καλλιεργούμενων εκτάσεων, με άμεσο επακόλουθο την μείωση των αποδόσεων των καλλιεργειών και την εξάντληση των υπόγειων και επιφανειακών υδάτινων αποθεμάτων. Επίσης η διάνοιξη γεωτρήσεων στο καρστικό σύστημα καθώς και η ανεξέλεγκτη λήψη νερού κατά τους καλοκαιρινούς μήνες κυρίως από ιδιωτικές γεωτρήσεις, επηρέασε αρνητικά τα υδατικά αποθέματα του συστήματος.

Ξηρασία

Σύμφωνα με τους ερευνητές, η ξηρασία είναι ένα ακραίο περιβαλλοντικό φαινόμενο με διάφορες μορφές, ανάλογα με την παράμετρο με την οποία εκφράζεται και ανάλογα με το κλίμα της περιοχής που αναφέρεται. Η ξηρασία, σε αντίθεση με αλλά ακραία γεγονότα, όπως πλημμύρες, καταιγίδες κλπ, έχει συνήθως μεγάλη χρονική διάρκεια και σχετίζεται με περιόδους που η διάθεση των υδατικών πόρων βρίσκεται σε ανεπάρκεια. Ουσιαστικά το κρίσιμο επίπεδο της μεταβλητής με την οποία εκφράζεται η ξηρασία διαφέρει από περιοχή σε περιοχή. Λαμβάνοντας υπόψη τις συνέπειες και τη διεισδυτικότητα της ξηρασίας, είναι σημαντικό να αξιολογηθεί ο τύπος της ξηρασίας, αλλά και τα χαρακτηριστικά της ξηρασίας (δριμύτητα, διάρκεια και έκταση). Οι πιο γνωστοί ορισμοί της ξηρασίας είναι:

Μετεωρολογική ξηρασία: Είναι η μείωση των ατμοσφαιρικών κατακρημνισμάτων μιας περιοχής σε μια συγκεκριμένη χρονική περίοδο, σημαντικά κάτω από το μέσο όρο της, ή κάτω από μία κρίσιμη τιμή που καθορίζει την έναρξη της ξηρασίας.

Γεωργική (αγροτική) ξηρασία: Είναι η μείωση της υγρασίας του εδάφους σε τέτοιο βαθμό ώστε η γεωργική παραγωγή να μειώνεται σημαντικά.

Υδρολογική ξηρασία: Είναι η έλλειψη όχι μόνο ατμοσφαιρικών κατακρημνισμάτων, αλλά επιφανειακής και υπόγειας απορροής.

Ξηρασία Υδατικών Συστημάτων (Κοινωνικο-οικονομική ξηρασία): Ορίζεται ως η αρνητική τιμή της διαφοράς κάθε μορφής προσφοράς και ζήτησης νερού.