Ιός Δυτικού Νείλου: Πάνω από 200 βαρέα κρούσματα ‑ «Είναι η κορυφή παγόβουνου»

Η φετινή έξαρση του ιού του Δυτικού Νείλου στην Ελλάδα είναι από τις σοβαρότερες των τελευταίων ετών, με διψήφιο αριθμό θανάτων και πάνω από 200 ασθενείς με προσβολή του κεντρικού νευρικού συστήματος. Ο καθηγητής Πέτρος Λιγοξυγκάκης προειδοποιεί ότι τα καταγεγραμμένα κρούσματα είναι μόνο «η κορυφή ενός παγόβουνου».

Ο ιός του Δυτικού Νείλου δεν αποτελεί πλέον περιστασιακή καλοκαιρινή απειλή για την Ελλάδα. Η φετινή έξαρση είναι από τις σοβαρότερες των τελευταίων ετών, με διψήφιο αριθμό θανάτων και περισσότερους από 200 ασθενείς με προσβολή του κεντρικού νευρικού συστήματος. Οι καιρικές συνθήκες παραμένουν ευνοϊκές για τη μετάδοση και, σύμφωνα με το Ευρωπαϊκό Κέντρο Ελέγχου Νοσημάτων, αναμένονται περισσότερα κρούσματα τις επόμενες εβδομάδες.

Το κρίσιμο ερώτημα, όπως αναδεικνύεται στη συνέντευξη του καθηγητή Ανοσολογίας στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης, Πέτρου Λιγοξυγκάκη, στο Πρακτορείο FM και στην Τάνια Μαντουβάλου, είναι αν μπορούμε να προβλέψουμε την επόμενη εστία πριν αρρωστήσει ο άνθρωπος.

Γιατί οι ψεκασμοί κατά των κουνουπιών δεν αρκούν;

Ο καθηγητής, η έρευνα του οποίου επικεντρώνεται στους διαβιβαστές, δηλαδή στα έντομα που μεταδίδουν λοιμώδη νοσήματα στον άνθρωπο, τονίζει ότι οι ψεκασμοί αποτελούν σημαντικό μέτρο, αλλά χρειάζεται παράλληλα συνεχής επιτήρηση των πληθυσμών των κουνουπιών και των εστιών αναπαραγωγής τους.

Η καταπολέμηση, όπως εξηγεί, θα πρέπει να ξεκινά μήνες πριν από την εμφάνιση του πρώτου ανθρώπινου κρούσματος, με τον εντοπισμό των περιοχών όπου μπορούν να αναπαραχθούν τα κουνούπια. Η συστηματική παρακολούθηση των εντόμων που ήδη πραγματοποιείται στην Ελλάδα μπορεί να δείξει πότε και πού αυξάνεται ο κίνδυνος, ενώ χρειάζεται να διερευνηθεί αν ο ιός έχει καταστεί ενδημικός στη χώρα, κάτι που μπορεί να φανεί μέσα από επιδημιολογικές μελέτες και αναζήτηση αντισωμάτων στον πληθυσμό.

Γιατί τα κρούσματα είναι «η κορυφή ενός παγόβουνου»;

Ο κ. Λιγοξυγκάκης εξηγεί ότι τα σοβαρά περιστατικά που καταλήγουν στο νοσοκομείο αντιστοιχούν σε πολύ μικρό ποσοστό των συνολικών λοιμώξεων. Περίπου το 80% των λοιμώξεων είναι ασυμπτωματικές και λιγότερο από 1% εξελίσσεται σε σοβαρή νόσο με προσβολή του κεντρικού νευρικού συστήματος. «Αυτές οι λοιμώξεις είναι το ένα τοις εκατό των συνολικών λοιμώξεων», σημειώνει χαρακτηριστικά.

Σχετικά με τους ηλικιωμένους, εξηγεί ότι όσο μεγαλώνουμε δεν ανανεώνονται τα κύτταρα που είναι υπεύθυνα για την αντιμετώπιση ιικών ασθενειών, γι' αυτό και οι μεγαλύτερης ηλικίας άνθρωποι είναι πιο ευάλωτοι όχι μόνο στον ιό του Δυτικού Νείλου, αλλά σε όλες τις ιώσεις.

Μπορούν τα μαθηματικά μοντέλα να προβλέψουν την επόμενη εστία;

Το επόμενο βήμα, σύμφωνα με τον καθηγητή, είναι να περάσουμε από την απλή καταγραφή των κρουσμάτων στην πρόβλεψη της επιδημίας. Μαθηματικά μοντέλα θα μπορούσαν να συνδυάζουν δεδομένα για τη θερμοκρασία, τις βροχοπτώσεις, τα στάσιμα νερά, τον πληθυσμό των κουνουπιών, την παρουσία του ιού σε αυτά, τα προηγούμενα κρούσματα, την ανοσία του πληθυσμού και πιθανές δεξαμενές του ιού, όπως τα πτηνά.

Ένα τέτοιο ολοκληρωμένο σύστημα θα μπορούσε να δείχνει ποιες περιοχές είναι περισσότερο ευάλωτες σε έξαρση, επιτρέποντας έγκαιρη παρέμβαση. Ο καθηγητής εκτιμά ότι η Ελλάδα διαθέτει το επιστημονικό δυναμικό και τα μέσα για να αναπτύξει ένα τέτοιο σύστημα, με ευρύτερη ευρωπαϊκή σημασία, καθώς παρόμοιοι κίνδυνοι αφορούν την Ιταλία, τη Νότια Γαλλία και την Ισπανία.

Υπάρχει εμβόλιο για τον ιό του Δυτικού Νείλου;

Στο θεραπευτικό πεδίο τα δεδομένα παραμένουν περιορισμένα. Σήμερα δεν υπάρχει ειδικό φάρμακο που να χορηγείται έγκαιρα και να αποτρέπει την εξέλιξη της λοίμωξης σε εγκεφαλίτιδα, ενώ δεν υπάρχει διαθέσιμο εμβόλιο για τον γενικό πληθυσμό.

Ο καθηγητής εκτιμά ότι η τεχνολογία mRNA προσφέρει πλέον ένα πολύ πιο προηγμένο και αποτελεσματικό εργαλείο σε σχέση με προηγούμενες προσπάθειες, το οποίο θα μπορούσε στο μέλλον να συμβάλει στην ανάπτυξη εμβολίου με υψηλή προστατευτική ικανότητα.

Πώς θα αλλάξει η κλιματική αλλαγή τον χάρτη των ασθενειών;

Ο κ. Λιγοξυγκάκης αναφέρεται και στην ικανότητα προσαρμογής των κουνουπιών σε υφάλμυρο νερό, ζήτημα που μελετά η ίδια η ομάδα του. Δεν είναι ακόμη σαφές αν πρόκειται για αλλαγή στο DNA που μεταδίδεται από γενιά σε γενιά ή για επιγενετική μεταβολή. Αν όμως πρόκειται για γενετική αλλαγή, εκτιμά ότι μπορεί να οδηγήσει σε τεράστια επέκταση των κουνουπιών φορέων, καθώς τα υφάλμυρα νερά θα εισχωρούν όλο και πιο βαθιά στη στεριά, σε νησιά και παραθαλάσσιες περιοχές, με την άνοδο της στάθμης της θάλασσας.

Μέχρι το 2035, όπως προειδοποιεί, αν δεν αντιμετωπιστεί η κλιματική αλλαγή και οι αλλαγές χρήσης γης που φέρνουν τους ανθρώπους πιο κοντά σε δεξαμενές παθογόνων, θα δημιουργηθεί αναπόφευκτα αύξηση αυτών των ασθενειών, οι οποίες θα γίνουν ενδημικές όχι μόνο στην Ελλάδα αλλά σε όλη τη Νότια Ευρώπη. Μέχρι να αποκτηθούν αποτελεσματικότερα συστήματα πρόβλεψης, η ατομική προστασία παραμένει κρίσιμη, ιδιαίτερα για τους ηλικιωμένους: μακριά ρούχα, εντομοαπωθητικά και αποφυγή στάσιμων νερών.