Τέο Τζέιμς: Η συγκινητική ιστορία του παππού του που γλίτωσε από τους Ναζί στην Αθήνα το 1941

Ο Τέο Τζέιμς, ο ελληνικής καταγωγής αστέρας του Χόλιγουντ που θεωρείται εδώ και καιρό ένα από τα φαβορί για τον ρόλο του νέου James Bond, μοιράστηκε στο περιοδικό Time μια οικογενειακή ιστορία από την κατεχόμενη Αθήνα του 1941, όταν ο παππούς του αναγκάστηκε να εγκαταλείψει την χώρα, λόγω της εισβολής των Ναζί.

Στο κείμενο με τίτλο: «We Must Defend the Refugee Convention» («Πρέπει να υπερασπιστούμε τη Σύμβαση για τους Πρόσφυγες»), ο διάσημος ηθοποιός, το αληθινό όνομα του οποίου είναι Θεόδωρος Πίτερ Τζέιμς Ταπτικλής, περιγράφει πώς ο παππούς του, ο Νικόλας Ταπτικλής, έφυγε από την Ελλάδα για να σώσει τη ζωή του.

Αφορμή για το κείμενο στάθηκε η επίσκεψη του 41χρονου ηθοποιού στην Συρία τον Ιανουάριο του 2026, όπου ταξίδεψε για να δει από κοντά πώς ο ΟΗΕ στηρίζει με το έργο της οικογένειες της χώρας και ιδιαίτερα τους εκτοπισμένους που επέστρεψαν πρόσφατα, μετά την πτώση του καθεστώντος του Μπασάρ Αλ-ασάντ. Ο Τζέιμς είναι ο Πρέσβης Καλής Θέλησης της Ύπατης Αρμοστείας του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες.

Διαβάστε το κείμενο που έγραψε:

«Το 1941, καθώς οι Ναζί εισέβαλαν στην Ελλάδα και κατέλαβαν την Αθήνα, ο παππούς μου, Νικόλας Ταπτικλής, έφυγε για να σώσει τη ζωή του.

Στη μέση της νύχτας, επιβιβάστηκε σε ένα μικροσκοπικό σκάφος μαζί με δώδεκα ακόμη άτομα και διέσχισε τα επικίνδυνα νερά του Αιγαίου προς την Τουρκία. Υπό τη ναζιστική κατοχή, η θητεία του στο Βρετανικό Ναυτικό έκανε την παραμονή του στην Ελλάδα ένα ρίσκο που δεν μπορούσε να αναλάβει. Οι Έλληνες που βοηθούσαν τους Συμμάχους κινδύνευαν με σύλληψη, φυλάκιση ή εκτέλεση, ενώ η τιμωρία μπορούσε να επεκταθεί και στις οικογένειες και τις κοινότητές τους. Από την Τουρκία, μαζί με χιλιάδες άλλους, κατευθύνθηκε προς τη Συρία, όπου τελικά βρήκε ασφάλεια στη Δαμασκό.

Αυτό το ταξίδι δεν τον άφησε ποτέ. Όταν τελείωσε ο πόλεμος, η Ευρώπη ήταν γεμάτη από ανθρώπους που είχαν επίσης χάσει τα σπίτια τους, τις οικογένειές τους και, σε πολλές περιπτώσεις, παραλίγο να χάσουν και τη ζωή τους. Περίπου 11 εκατομμύρια άνθρωποι είχαν εκτοπιστεί στη Γερμανία: Επιζώντες του Ολοκαυτώματος, πρώην αιχμάλωτοι πολέμου, καταναγκαστικοί εργάτες και άλλοι που είχαν μείνει σε στρατόπεδα, περιμένοντας τον κόσμο να αποφασίσει τι θα ακολουθούσε.

Ο παππούς μου επέστρεψε στην Ευρώπη και αξιοποίησε την ιατρική του εκπαίδευση για να βοηθήσει ανθρώπους των οποίων οι ζωές είχαν καταστραφεί από τον ίδιο πόλεμο από τον οποίο είχε διαφύγει και εκείνος. Εντάχθηκε στη Διοίκηση Αρωγής και Αποκατάστασης του ΟΗΕ, έναν από τους πρώτους ανθρωπιστικούς οργανισμούς και πρόδρομο της Ύπατης Αρμοστείας του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες (UNHCR). Σε ένα στρατόπεδο στο Γκέτινγκεν της Γερμανίας, περιέθαλπτε ασθενείς με φυματίωση και τυφοειδή πυρετό, καθώς και ανθρώπους των οποίων τα σώματα είχαν επιβιώσει από τον πόλεμο, αλλά εξακολουθούσαν να φέρουν τα σημάδια του.

Ο κόσμος είχε μάθει, με αβάσταχτο ανθρώπινο κόστος, τι συμβαίνει όταν οι άνθρωποι που φεύγουν από τον πόλεμο δεν έχουν κανένα ασφαλές μέρος να πάνε. Κατά τη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, οικογένειες που ζητούσαν βοήθεια απορρίφθηκαν από κέντρα προστασίας, άνθρωποι επέστρεψαν σε χώρες όπου φοβούνταν για τη ζωή τους και εκατομμύρια παρέμειναν σε καταυλισμούς επειδή η πατρίδα τους δεν ήταν πλέον ασφαλής - ή επειδή δεν υπήρχε πια.

Από αυτή την καταστροφή προέκυψε ένα απλό δίδαγμα: Οι άνθρωποι που διαφεύγουν από τον πόλεμο και τις συγκρούσεις πρέπει να μπορούν να βρουν ασφάλεια. Δεν πρέπει να αναγκάζονται να επιστρέψουν σε ένα μέρος όπου ενδέχεται να σκοτωθούν ή να υποστούν βασανιστήρια. Όταν οι άνθρωποι φεύγουν από τον τόπο τους για να σωθούν, χρειάζονται ένα ασφαλές μέρος για να καταφύγουν.

Αυτή η αρχή αποτέλεσε τον πυρήνα της Σύμβασης του 1951 για το Καθεστώς των Προσφύγων, η οποία υιοθετήθηκε αμέσως μετά τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο, καθώς οι χώρες προσπαθούσαν να δημιουργήσουν ένα πλαίσιο για να αποτρέψουν την επανάληψη των φρικαλεοτήτων του πολέμου. Η Σύμβαση όρισε ποιος θεωρείται πρόσφυγας, καθόρισε τα βασικά δικαιώματα των προσφύγων και προσδιόρισε τις ευθύνες των κρατών απέναντι σε όσους αναζητούν προστασία.

Όμως, πέρα από ένα νομικό έγγραφο, ήταν μια υπόσχεση ασφάλειας. Μια υπόσχεση που, τα τελευταία 75 χρόνια, έχει σώσει εκατομμύρια ζωές και αποτελεί απόδειξη ότι, ακόμη και στις πιο σκοτεινές μας στιγμές, μπορούμε να επιλέξουμε να προστατεύσουμε ο ένας τον άλλον.

Ακόμη και τα πιο σαφή διδάγματα της ιστορίας μπορούν να ξεθωριάσουν. Ένας κόσμος αδιαφορίας, ακόμη και σκληρότητας, επιστρέφει ξανά σιγά-σιγά. Η ξενοφοβία αυξάνεται. Η ανθρωπιστική βοήθεια συρρικνώνεται. Η διεθνής αλληλεγγύη αποδυναμώνεται. Και για άλλη μια φορά, η υπόσχεση για ασφάλεια βρίσκεται υπό πίεση.

https://x.com/Refugees/status/2036035237873168543

Καθώς οι ηγέτες του κόσμου συγκεντρώνονται στη Νέα Υόρκη για τη Γενική Συνέλευση των Ηνωμένων Εθνών, πρέπει να επιβεβαιώσουμε εκ νέου αυτή την υπόσχεση. Σε περιόδους όπως αυτές, πρέπει να παραμείνουμε πιστοί στην υπόσχεσή μας και να υποστηρίξουμε τη συνεχιζόμενη ανάγκη και το έργο διάσωσης των ανθρωπιστικών οργανώσεων, όπως η Ύπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες (UNHCR), σε όλο τον κόσμο.

Αυτό δεν είναι μόνο το ηθικά σωστό, αλλά και το πρακτικά ορθό. Όταν οι πρόσφυγες προστατεύονται, οι κοινότητες γίνονται ισχυρότερες, η αστάθεια μειώνεται και λιγότεροι άνθρωποι αναγκάζονται να εγκαταλείψουν τις πατρίδες τους. Ένας κόσμος που προστατεύει τους ανθρώπους τη στιγμή που έχουν τη μεγαλύτερη ανάγκη είναι ένας ασφαλέστερος και πιο ανθρώπινος κόσμος για όλους.

Ο παππούς μου βίωσε τη γενναιοδωρία και τη συμπόνια των Σύρων που τον φιλοξένησαν, αλλά γνώριζε επίσης πώς είναι ένας κόσμος χάους και βίας, και ποιες ήταν οι συνέπειες όταν δεν υπήρχε το δίχτυ ασφαλείας της διεθνούς προστασίας.

Αν ο παππούς μου ζούσε σήμερα, θα προειδοποιούσε για όσα συμβαίνουν. Θα υπερασπιζόταν τη Σύμβαση, την ανθρωπιστική δράση, τη συμπόνια. Ήξερε πολύ καλά πώς είναι να φεύγεις φοβούμενος για τη ζωή σου. Είδε πώς ζωές μπορούν να χαθούν ή να καταστραφούν αν δεν υπήρχε κανείς να παρέμβει και να τους προστατεύσει.

Σκέφτομαι τον παππού μου σε εκείνο το σκάφος, να κάνει εκείνο το ταξίδι. Εκ μέρους του, εκφράζω εγώ την προειδοποίηση. Για να υπενθυμίσω στους ανθρώπους ότι το να βρεθεί κανείς πρόσφυγας μπορεί να συμβεί σε οποιονδήποτε από εμάς ανά πάσα στιγμή. Το δικαίωμα να αναζητήσουμε ασφάλεια ήταν μια υπόσχεση που δόθηκε σε όλους μας - και αυτή η υπόσχεση πρέπει να προστατευθεί και να υπερασπιστεί».