Σήμερα έμαθα: Γιατί ο εγκέφαλός μας δεν νιώθει πόνο κατά τη διάρκεια μιας εγχείρησης;

Η ιδέα μιας χειρουργικής επέμβασης στον εγκέφαλο ενώ ο ασθενής διατηρεί τις αισθήσεις του ακούγεται σαν σκηνή από ταινία τρόμου. Κι όμως, στη σύγχρονη νευροχειρουργική, οι αποκαλούμενες «κρανιοτομίες σε εγρήγορση» (awake craniotomies) αποτελούν μια εξαιρετικά διαδεδομένη και ασφαλή πρακτική.

Το πιο εντυπωσιακό στοιχείο αυτής της διαδικασίας είναι ότι, ενώ ο χειρουργός επεμβαίνει απευθείας στον εγκεφαλικό ιστό, ο ασθενής δεν αισθάνεται απολύτως κανέναν πόνο. Αυτό το παράδοξο φαινόμενο οφείλεται σε μια πολύ συγκεκριμένη ανατομική ιδιαιτερότητα του κεντρικού μας νευρικού συστήματος.

Στην πραγματικότητα, ο εγκέφαλος είναι το κεντρικό όργανο που λαμβάνει, επεξεργάζεται και μεταφράζει όλα τα μηνύματα πόνου που καταφθάνουν από κάθε γωνιά του σώματος, αλλά ο ίδιος στερείται υποδοχέων πόνου (αλγοϋποδοχέων). Οι αλγοϋποδοχείς είναι εξειδικευμένες νευρικές απολήξεις που εντοπίζονται στο δέρμα, τους μύες, τις αρθρώσεις και τα σπλάχνα, οι οποίες ενεργοποιούνται όταν υπάρξει κάποια βλάβη ή τραυματισμός. Εφόσον ο ίδιος ο εγκεφαλικός ιστός δεν διαθέτει αυτούς τους υποδοχείς, δεν έχει τη δυνατότητα να παραγάγει το σήμα του πόνου όταν κόβεται, πιέζεται ή διεγείρεται.

Η απουσία αλγοϋποδοχέων και η προστασία του κρανίου

Από εξελικτική άποψη, η απουσία υποδοχέων πόνου στον εγκέφαλο βγάζει απόλυτο νόημα. Στα υπόλοιπα μέρη του σώματος, ο πόνος λειτουργεί ως σήμα κινδύνου για να απομακρύνουμε το μέλος μας από μια βλαβερή πηγή, όπως μια θερμή επιφάνεια ή ένα αιχμηρό αντικείμενο. Ο εγκέφαλος, όμως, βρίσκεται ερμητικά προστατευμένος μέσα στο συμπαγές οστό του κρανίου, καθιστώντας αδύνατη την άμεση εξωτερική επαφή του με βλαπτικούς παράγοντες. Συνεπώς, η φύση δεν χρειάστηκε να αναπτύξει έναν μηχανισμό προειδοποίησης πόνου για τον ίδιο τον εγκεφαλικό ιστό.

Ωστόσο, αυτό δεν σημαίνει ότι ολόκληρη η περιοχή της κεφαλής είναι αναίσθητη στον πόνο. Τα προστατευτικά στρώματα που περιβάλλουν τον εγκέφαλο —όπως η σκληρά μήνιγγα, τα αιμοφόρα αγγεία, το περιόστεο του κρανίου, καθώς και το δέρμα του τριχωτού της κεφαλής— διαθέτουν πληθώρα νευρικών απολήξεων. Αυτός είναι και ο λόγος που νιώθουμε τους πονοκεφάλους, οι οποίοι προέρχονται από τη διαστολή των αγγείων ή την πίεση στις μήνιγγες, και όχι από τον ίδιο τον εγκέφαλο.

Πώς πραγματοποιείται μια επέμβαση με τον ασθενή ξύπνιο

Κατά τη διάρκεια μιας νευροχειρουργικής επέμβασης σε εγρήγορση, η τοπική αναισθησία είναι απαραίτητη στα αρχικά στάδια. Οι χειρουργοί αναισθητοποιούν πλήρως το δέρμα, τους μύες και τα οστά του κρανίου ώστε να πραγματοποιήσουν την τομή και τη διάνοιξη χωρίς ο ασθενής να νιώσει την παραμικρή ενόχληση. Μόλις προσπεραστούν αυτά τα εξωτερικά στρώματα και αποκαλυφθεί ο εγκέφαλος, η αίσθηση του πόνου εξαφανίζεται πλήρως, επιτρέποντας στον αναισθησιολόγο να ξυπνήσει τον ασθενή.

Η διατήρηση των αισθήσεων του ασθενούς είναι ζωτικής σημασίας για τον χειρουργό, ειδικά όταν ο όγκος ή η βλάβη βρίσκεται κοντά σε κρίσιμες περιοχές, όπως τα κέντρα της ομιλίας ή της κίνησης. Την ώρα που ο γιατρός αφαιρεί τον ιστό, ζητά από τον ασθενή να μιλάει, να μετράει, να αναγνωρίζει εικόνες ή να κουνάει τα δάχτυλά του. Αν ο χειρουργός πλησιάσει μια περιοχή που επηρεάζει την ομιλία και ο ασθενής αρχίσει να κομπιάζει, ο γιατρός γνωρίζει ακαριαία ότι πρέπει να σταματήσει, προστατεύοντας έτσι τις ζωτικές λειτουργίες του εγκεφάλου.

Μια εντυπωσιακή κατάκτηση της ιατρικής

Η ικανότητα της νευροχειρουργικής να εκμεταλλεύεται αυτή τη μοναδική ανατομική ιδιαιτερότητα αποτελεί έναν από τους μεγαλύτερους θριάμβους της σύγχρονης ιατρικής. Επιτρέπει την πραγματοποίηση εξαιρετικά λεπτών επεμβάσεων με μέγιστη ακρίβεια, μειώνοντας στο ελάχιστο τις πιθανότητες μόνιμων νευρολογικών βλαβών.

Έτσι, την επόμενη φορά που θα ακούσετε για έναν ασθενή που έπαιζε βιολί ή συνομιλούσε με τους γιατρούς την ώρα που χειρουργούνταν στον εγκέφαλο, θα γνωρίζετε το μυστικό: ο εγκέφαλός μας είναι ο πανίσχυρος επεξεργαστής κάθε πόνου στο σώμα, αλλά ο ίδιος ζει σε έναν κόσμο απόλυτης σιωπής.

Ακολουθήστε το E-Radio.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι τα πιο hot νέα της επικαιρότητας.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΗ

ΣΗΜΕΡΑ ΕΜΑΘΑ · Χτες

Σήμερα έμαθα: Γιατί τα μάτια μας «βλέπουν» φωτεινά σχήματα όταν τα κρατάμε πιεσμένα κλειστά;

ΣΗΜΕΡΑ ΕΜΑΘΑ · Προχτές

Σήμερα έμαθα: Εξοργίζει όντως το κόκκινο χρώμα τους ταύρους;