Σήμερα έμαθα: Γιατί το «αψού» στο φτερνισμα δεν είναι βιολογικό, αλλά κοινωνικό φαινόμενο

Όταν νιώθουμε εκείνη τη γνώριμη ενόχληση στη μύτη, η αντίδραση του σώματός μας είναι μια αυτόματη, ανεξέλεγκτη αντανακλαστική κίνηση. Κι όμως, ο ήχος που συνοδεύει αυτή την απότομη εκπνοή αέρα —το γνωστό σε όλους μας «αψού»— δεν είναι τόσο αυτόματος όσο νομίζουμε.

Στην πραγματικότητα, το «αψού» δεν αποτελεί μια παγκόσμια βιολογική αντίδραση, αλλά ένα επίκτητο πολιτισμικό φαινόμενο που διδασκόμαστε ασυνείδητα από μικρή ηλικία.

Η απόδειξη γι’ αυτή την εντυπωσιακή διαπίστωση έρχεται από την κοινότητα των κωφών ανθρώπων. Όταν ένας άνθρωπος που έχει γεννηθεί με ολική απώλεια ακοής φτερνίζεται, παράγει μόνο τον φυσικό, μηχανικό ήχο της βίαιης εξόδου του αέρα από τους πνεύμονες και τη μύτη. Δεν προσθέτει φωνητικές χορδές, ούτε σχηματίζει συλλαβές, ακριβώς επειδή δεν έχει ακούσει ποτέ άλλους ανθρώπους να το κάνουν.

Η γλώσσα και η ονοματοποιία του φτερνίσματος

Ο ανθρώπινος εγκέφαλος έχει την τάση να μετατρέπει τις φυσικές λειτουργίες σε γλωσσικά μοτίβα. Το «αψού» (ή "achoo" στα αγγλικά, "at tissue" σε άλλες κουλτούρες) είναι μια ονοματοποιία: μια προσπάθεια της φωνής μας να μιμηθεί και να ντύσει ηχητικά τη φυσική διαδικασία. Καθώς μεγαλώνουμε σε ένα συγκεκριμένο κοινωνικό περιβάλλον, εκπαιδευόμαστε ασυνείδητα να ενεργοποιούμε τις φωνητικές μας χορδές την ώρα της εκπνοής, παράγοντας τον ήχο που θεωρείται «κοινωνικά αποδεκτός» ή αναμενόμενος.

Αυτό εξηγεί επίσης γιατί ο ήχος του φτερνίσματος διαφέρει αισθητά από χώρα σε χώρα. Οι Γάλλοι λένε "atchoum", οι Γερμανοί "hatschi", οι Ιάπωνες "hakashun" και οι Εγγλέζοι "achoo". Αν το φτερνισμα ήταν καθαρά βιολογικό, όλοι οι άνθρωποι στον πλανήτη θα παρήγαγαν ακριβώς τον ίδιο ήχο, ανεξαρτήτως της μητρικής τους γλώσσας.

Η φυσική διαδικασία χωρίς το «μουσικό» χαλί

Όταν αφαιρέσουμε την κοινωνική μάθηση, τι απομένει; Η καθαρή φυσιολογία του φτερνίσματος είναι ένας μηχανισμός καθαρισμού της αναπνευστικής οδού. Ο εγκέφαλος εντοπίζει έναν ερεθισμό στον ρινικό βλεννογόνο, στέλνει σήμα στο διάφραγμα και τους μύες του θώρακα, και πιέζει τον αέρα να βγει με ταχύτητα που μπορεί να ξεπεράσει τα 150 χιλιόμετρα την ώρα.

Ο φυσικός αυτός αέρας που εκτοξεύεται δημιουργεί έναν ήχο συριστικό, παρόμοιο με αυτόν ενός εξαερισμού ή μιας βαλβίδας που απελευθερώνει πίεση. Η προσθήκη φωνηέντων και συμφώνων είναι μια αποκλειστικά ανθρώπινη, πολιτισμική πινελιά που προσθέτουμε εμείς οι ίδιοι ενστικτωδώς.

Η δύναμη της κοινωνικής μάθησης

Το φαινόμενο αυτό αναδεικνύει το πόσο βαθιά επηρεάζει η κοινωνία ακόμα και τις πιο αυθόρμητες, φυσιολογικές μας αντιδράσεις. Χωρίς να το καταλαβαίνουμε, προσαρμόζουμε ακόμα και τις ακούσιες σωματικές μας εκδηλώσεις ώστε να ευθυγραμμίζονται με τους κανόνες και τις συνήθειες του περιβάλλοντος στο οποίο μεγαλώνουμε.

Την επόμενη φορά, λοιπόν, που θα ακούσετε κάποιον να φτερνίζεται δυνατά με ένα ηχηρό «αψού», θυμηθείτε: δεν ακούτε απλώς την αναπνοή του, αλλά ένα μικρό μάθημα γλωσσολογίας και κοινωνικής συμπεριφοράς που εφαρμόζεται στην πράξη μέσα σε ένα κλάσμα του δευτερολέπτου.

Ακολουθήστε το E-Radio.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι τα πιο hot νέα της επικαιρότητας.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΗ

ΣΗΜΕΡΑ ΕΜΑΘΑ · Χτες

Σήμερα Έμαθα: Τι θα συνέβαινε αν η Γη σταματούσε να περιστρέφεται για μόλις 1 δευτερόλεπτο

ΣΗΜΕΡΑ ΕΜΑΘΑ · Πριν 4 μέρες

Σήμερα έμαθα: Η Γαλλία έχει περισσότερες ζώνες ώρας από τη Ρωσία