Σήμερα έμαθα: Γιατί τα παλιά αγάλματα δεν έχουν μύτη;

Όταν επισκέπτεται κανείς ένα αρχαιολογικό μουσείο ή περιηγείται σε σπουδαίους αισθητικούς χώρους της αρχαιότητας, ένα από τα πρώτα πράγματα που παρατηρεί είναι τα σπασμένα πρόσωπα.

Αμέτρητα μαρμάρινα, γύψινα ή λίθινα αγάλματα από την αρχαία Αίγυπτο, την Ελλάδα και τη Ρώμη στέκονται επιβλητικά, αλλά σχεδόν όλα μοιράζονται ένα κοινό χαρακτηριστικό: τους λείπει η μύτη. Παρά την εντύπωση ότι πρόκειται απλώς για σύμπτωση ή τυχαία φθορά, η ιστορία πίσω από τις ακρωτηριασμένες μύτες κρύβει πολύ περισσότερα από όσα φαντάζεται ο νους.

Η πρώτη και πιο προφανής εξήγηση συνδέεται με τη φυσική δομή και τη μηχανική των ίδιων των γλυπτών. Η μύτη, όπως και τα χέρια ή τα δάχτυλα, αποτελεί ένα από τα πιο προεξέχοντα και λεπτά μέρη ενός αγάλματος. Κατά τη διάρκεια των αιώνων, όταν ένα γλυπτό έπεφτε στο έδαφος λόγω σεισμού, μεταφερόταν ή θαβόταν κάτω από τόνους χωμάτων, τα προεξέχοντα αυτά σημεία ήταν τα πρώτα που δέχονταν τη μεγαλύτερη πίεση και έσπαγαν ακαριαία.

Η αρχαία πεποίθηση: Η «αναπνοή» που δίνει ζωή στο μάρμαρο

Πέραν όμως από τους νόμους της φυσικής, υπάρχει μια βαθιά πολιτισμική και θρησκευτική αιτία, ιδιαίτερα εμφανής στην αρχαία Αίγυπτο. Οι Αιγύπτιοι δεν θεωρούσαν τα αγάλματα απλά διακοσμητικά έργα τέχνης, αλλά πραγματικά «δοχεία» που φιλοξενούσαν την ψυχή, την πνευματική δύναμη ή την ουσία της θεότητας και του ατόμου που απεικόνιζαν. Πίστευαν ότι το άγαλμα «ανέπνεε» μέσα από τη μύτη του για να διατηρεί τη δύναμή του στον φυσικό και στον άλλον κόσμο.

Έτσι, όταν οι μεταγενέστεροι ηγεμόνες, εισβολείς ή πολιτικοί αντίπαλοι ήθελαν να εξουδετερώσουν την επιρροή ενός προηγούμενου βασιλιά ή θεού, κατέστρεφαν επίτηδες τη μύτη του αγάλματος. Κόβοντας ή σπάζοντας τη μύτη, στερούσαν συμβολικά την «αναπνοή» από το γλυπτό, «σκοτώνοντας» έτσι την πνευματική του δύναμη και ακυρώνοντας την παρουσία του. Αυτή η πράξη τελετουργικού βανδαλισμού ήταν ένας αποτελεσματικός τρόπος πολιτικής και θρησκευτικής διαγραφής.

Εικονοκλασία, κατακτήσεις και πολιτική διαγραφή

Η εσκεμμένη καταστροφή των προσώπων συνεχίστηκε δυναμικά και σε μεταγενέστερες ιστορικές περιόδους, όπως κατά την άνοδο της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας και τους πρωτοχριστιανικούς χρόνους. Η πρακτική της Damnatio Memoriae (καταδίκη της μνήμης) στη Ρώμη περιλάμβανε την παραμόρφωση των αγαλμάτων μισητών αυτοκρατόρων, ώστε να διαγραφεί η κληρονομιά τους από τη δημόσια συνείδηση.

Αργότερα, κατά τις περιόδους θρησκευτικών αναταραχών και εικονοκλασίας, πολλοί θεωρούσαν τα παγανιστικά αγάλματα ως ειδωλολατρικά σύμβολα που έπρεπε να «αφοπλιστούν». Η αφαίρεση της μύτης, των ματιών ή των αυτιών συμβόλιζε ότι το άγαλμα δεν μπορούσε πλέον ούτε να δει, ούτε να ακούσει, ούτε να αναπνεύσει, καθιστώντας το εντελώς ανίσχυρο απέναντι στη νέα θρησκευτική τάξη πραγμάτων.

Σήμερα, η εικόνα της λειψής μύτης στα αρχαία αγάλματα έχει γίνει σχεδόν συνώνυμο της ίδιας της αρχαιότητας. Αν και η φθορά του χρόνου έπαιξε αναμφισβήτητα τον ρόλο της, οι σημαδεμένες αυτές επιφάνειες διηγούνται μια συναρπαστική ιστορία ανθρώπινων πεποιθήσεων, δεισιδαιμονιών και πολιτικών συγκρούσεων που διαμόρφωσαν τον κόσμο μας.

Ακολουθήστε το E-Radio.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι τα πιο hot νέα της επικαιρότητας.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΗ

ΣΗΜΕΡΑ ΕΜΑΘΑ · Πριν 3 μέρες

Σήμερα έμαθα: Ο πρώτος «χάκερ» στην ιστορία

ΣΗΜΕΡΑ ΕΜΑΘΑ · Πριν 4 μέρες

Σήμερα έμαθα: Γιατί τα παλιά βιβλία μυρίζουν τόσο όμορφα;