ΤΕΤΑΡΤΗ 18 ΝΟΕΜΒΡΙΟΥ
Νομική φωνή στους «αόρατους» πυλώνες του Αμαζονίου

Παρότι αριθμούν περισσότερα από 600 είδη παγκοσμίως και παίζουν καθοριστικό ρόλο στην ισορροπία της φύσης, οι άκεντρες μέλισσες παραμένουν άγνωστες στο ευρύ κοινό.
Ορισμένες από αυτές έχουν μήκος μόλις 5 χιλιοστά, ωστόσο κατάφεραν να γράψουν παγκόσμια νομική ιστορία στο Περού, όπου αναγνωρίστηκαν επίσημα ως τα πρώτα έντομα στον πλανήτη με κατοχυρωμένα νομικά δικαιώματα.
Μέσω της «Διακήρυξης των Δικαιωμάτων των Άκεντρων Μελισσών του Αμαζονίου», που υπερψηφίστηκε από δύο δημοτικές αρχές της χώρας, τα μικροσκοπικά αυτά πλάσματα απέκτησαν το δικαίωμα στην ύπαρξη και την ανάπτυξη, σε ένα υγιές περιβάλλον, στην αποκατάσταση, αλλά και το δικαίωμα της νομικής εκπροσώπησης. Η ιστορική αυτή εξέλιξη ήρθε ως επιστέγασμα μιας επίμονης εκστρατείας περιβαλλοντικών οργανώσεων, επιστημόνων και αυτόχθονων κοινοτήτων.
Το Περού φιλοξενεί πάνω από 175 είδη άκεντρων μελισσών, οι οποίες αποτελούν θεμέλιο λίθο για το τροπικό δάσος του Αμαζονίου — ένα οικοσύστημα που καλύπτει σχεδόν το 60% της χώρας. Εδώ και χρόνια, οι πληθυσμοί τους δέχονται ασφυκτικές πιέσεις από την αποψίλωση των δασών, τη χρήση φυτοφαρμάκων και την κλιματική αλλαγή. Βλέποντας αυτόν τον κίνδυνο, η βιολόγος και ιδρύτρια της μη κερδοσκοπικής οργάνωσης Amazon Research Internacional, Ρόζα Βάσκεζ Εσπινόζα, ανέλαβε δράση προτείνοντας ένα νομικό πλαίσιο προστασίας — μια πρωτοβουλία που της χάρισε και το Βραβείο Rolex για την Επιχειρηματικότητα για το 2026.
Παρά την ονομασία τους, οι συγκεκριμένες μέλισσες διαθέτουν κεντρί, το οποίο όμως είναι υποτυπώδες και μη λειτουργικό για άμυνα. Για να προστατεύσουν τις φωλιές τους —που στήνονται σε κορμούς δέντρων, στο έδαφος ή σε ρωγμές κτιρίων—, καταφεύγουν σε δυνατά βουητά και μικρά δαγκώματα. Όπως εξήγησε η Εσπινόζα στο CNN, όταν ξεκίνησε την έρευνά της το 2020, διαπίστωσε με έκπληξη ότι τα αυτόχθονα αυτά είδη απουσίαζαν εντελώς από την περουβιανή νομοθεσία. «Δεν μπορούν να υπερασπιστούν τον εαυτό τους στο δικαστήριο απέναντι στους ρύπους και τα φυτοφάρμακα. Εμείς, όμως, ως άνθρωποι, μπορούμε να γίνουμε η φωνή τους», σημείωσε χαρακτηριστικά.

Figmireia / Wikimedia Commons (CC BY 4.0)
Η πρωτοβουλία εντάσσεται σε ένα ευρύτερο διεθνές κίνημα που αποδίδει νομική προσωπικότητα στη φύση, ακολουθώντας το παράδειγμα της λιμνοθάλασσας Mar Menor στην Ισπανία (2022) και του ποταμού Marañón στο Περού (2024). Για να συνταχθεί η διακήρυξη, η Amazon Research Internacional ένωσε τις δυνάμεις της με τον διεθνή οργανισμό περιβαλλοντικού δικαίου Earth Law Center, αλλά και με τοπικούς φορείς και αυτόχθονες οργανώσεις, όπως οι EcoAsháninka, Reserva Comunal Ashaninka και Asociación de Meliponicultores Región Loreto. Οι πιέσεις τους απέδωσαν καρπούς στις επαρχίες Σάτιπο και Ναούτα, οι οποίες υιοθέτησαν επίσημα τη νομοθεσία.
Πλέον, περιβαλλοντικές ομάδες και εκπρόσωποι των αυτοχθόνων Ασανίνκα έχουν το δικαίωμα να προσφεύγουν στα περουβιανά δικαστήρια όταν παραβιάζονται τα δικαιώματα των μελισσών. Η Κονστάνζα Πριέτο Φιγκελίστ, νομική διευθύντρια του Earth Law Center στη Λατινική Αμερική, χαρακτήρισε τον νόμο ως μια «γέφυρα» που ενώνει την επιστήμη, την παραδοσιακή σοφία των αυτοχθόνων και την πολιτεία. Άλλωστε, η προστασία των εντόμων θωρακίζει ταυτόχρονα και την επιβίωση των Ασανίνκα, οι οποίοι βασίζονται στην επικονίασή τους για την τροφή τους, αλλά και στο πολύτιμο μέλι τους για την παραδοσιακή ιατρική.
Με το νομικό πλαίσιο πλέον ψηφισμένο, το επόμενο στοίχημα είναι η μετατροπή του σε χειροπιαστή καθημερινή προστασία. Η ομάδα της Εσπινόζα, οι αυτόχθονες Ασανίνκα και οι τοπικές δημοτικές αρχές εργάζονται πάνω σε ένα συγκεκριμένο σχέδιο δράσης, προκειμένου να ορίσουν επακριβώς τι συνιστά παράβαση και ποιες κυρώσεις θα επιβάλλονται — για παράδειγμα, ποια θα είναι η ποινή για όποιον κόψει ένα δέντρο που φιλοξενεί προστατευόμενη κυψέλη.
Οι εμπλεκόμενοι φορείς αισιοδοξούν ότι οι εκτελεστικοί κανονισμοί θα εγκριθούν εντός του έτους. Όπως υπογραμμίζει η Φιγκελίστ, η κίνηση αυτή αποτελεί μόνο την αφετηρία για τη μακροπρόθεσμη διάσωση των επικονιαστών, τονίζοντας πως πριν οποιαδήποτε επέκταση του μέτρου, προέχει να χτιστούν στέρεες βάσεις εφαρμογής.
Σε βάθος ρεπορτάζ, συνεντεύξεις και longreads. Ιστορίες με οπτική και τους ανθρώπους πίσω από τα γεγονότα, στο e-radio.gr.
Τα θέματα που ξεχώρισε σήμερα η ομάδα του E-Daily.
FAMILY
STORIES
TV ΣΕΙΡΕΣ
STORIES
STORIES
PAPER
ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ
FAMILY