Σκάνδαλο με αποκάλυψη ερωμένης του Πάπα Ιωάννη Παύλου

Θα μπορούσε να είναι το θέμα μιας ταινίας ή ενός βιβλίου – και ίσως γίνει. Ο Πάπας Ιωάννης Παύλος Β' ήταν ένα από τα πιο σημαίνοντα πρόσωπα του 20ού αιώνα, σεβαστός από εκατομμύρια, και έγινε άγιος μόλις εννέα χρόνια μετά τον θάνατό του. Οι εpωτικές επιστολές που έγραψε και η αλληλογραφία του με την πολωνικής καταγωγής φιλόσοφο ¶ννα-Τερέζα Τιμιενιέσκα ρίχνουν φως στη συναισθηματική ζωή του.

Η Τιμιενιέσκα έχει διατηρήσει τα πάντα σχετικά με τα 32 χρόνια φιλίας της με τον ¶γιο Ιωάννη Παύλο. Μετά τον θάνατό της βρέθηκαν ανάμεσα στα υπάρχοντά της σε μια αποθήκη φωτογραφίες του Πάπα όπως δεν τον έχουμε δει, σε πίστες του σκι ή φορώντας σορτς σε μια λίμνη, στη διάρκεια ενός ταξιδιού του.

Ακόμα πιο αποκαλυπτικό είναι το αρχείο των επιστολών της Τιμιενιέσκα, που πουλήθηκαν στην Εθνική Βιβλιοθήκη της Πολωνίας το 2008 και κρατήθηκαν μακριά από τα φώτα της δημοσιότητας μέχρι να τα ανακαλύψει το BBC.

Ο τότε καρδινάλιος Κάρολος Βοϊτίλα, Αρχιεπίσκοπος Κρακοβίας, και η Τιμιενιέσκα συναντήθηκαν το 1973. Η ίδια είχε υπομείνει την αποπνικτική εμπειρία της ναζιστικής κατοχής κατά τη διάρκεια του Β' Παγκοσμίου Πολέμου. Μετά τον πόλεμο έφυγε για σπουδές στο εξωτερικό και επιδίωξε μια ακαδημαϊκή καριέρα ως φιλόσοφος στις Ηνωμένες Πολιτείες, όπου παντρεύτηκε και απέκτησε τρία παιδιά.

Οι δυο τους, όπως είναι γνωστό, συνεργάστηκαν σε μια αγγλική έκδοση ενός βιβλίου για τη φιλοσοφία το οποίο έγραψε η Τιμιενιέσκα, η οποία παράλληλα δίδασκε στο Πανεπιστήμιο του Λούμπλιν, πράγμα που έχει αναφερθεί σε αρκετές βιογραφίες του Ιωάννη Παύλου.

Πέρα από τη συνεργασία τους, είχαν μια βαθιά και περίπλοκη σχέση, για πολύ περισσότερα από τα τέσσερα χρόνια της συνεργασία τους.

Το 2008, οι επιστολές είχαν αγοραστεί από την Εθνική Βιβλιοθήκη της Πολωνίας προς επταψήφιο ποσό. Συνήθως, όταν μια βιβλιοθήκη αγοράζει ένα σημαντικό αρχείο, θα περίμενε κανείς ένα κομμάτι του αρχείου να αναφερθεί με τυμπανοκρουσίες και να τεθεί στη διάθεση των μελετητών. Αλλά αυτές οι επιστολές κρατήθηκαν μακριά από τη δημόσια θέα.

Στη δεκαετία του 1970 στην Πολωνία οποιαδήποτε σχέση μεταξύ ενός κληρικού και μιας γυναίκα ήταν επικίνδυνη. Το κομμουνιστικό καθεστώς στη Βαρσοβία θεωρούσε την Καθολική Εκκλησία εχθρό και η μυστική αστυνομία (το SB, όπως ήταν γνωστό) παρακολουθούσε συνεχώς τους ηγέτες της εκκλησίας. Το διαμέρισμα και το τηλέφωνο του Ιωάννη Παύλου είχε κοριούς και τον παρακολουθούσαν διαρκώς, τόσο στις επίσημες, όσο και στις ιδιωτικές στιγμές του.

Η πρώτη επιστολή που στάλθηκε από τον Ιωάννη Παύλο δεν ήταν από την Κρακοβία, αλλά από τη Ρώμη, όπου ο καρδινάλιος Βοϊτίλα πέρασε πάνω από έναν μήνα, συμμετέχοντας σε συνεδρίαση των καθολικών επισκόπων, το φθινόπωρο του 1974.

Πήρε αρκετές από τις επιστολές της μαζί του, γιατί έτσι θα μπορούσε να απαντήσει χωρίς τη χρήση του ταχυδρομείου. Στο τέλος των επιστολών γράφει ότι «υπάρχουν θέματα τα οποία είναι πάρα πολύ δύσκολο για μένα να γράψω». Είναι πρώιμες επιστολές, γύρω στο καλοκαίρι του 1975, όταν η Τιμιενιέσκα είπε στον Ιωάννη Παύλο ότι ήταν εpωτευμένη μαζί του.

Όταν ο Ιωάννης Παύλος έγινε Πάπας, άρχισε να ταξιδεύει σε όλο τον κόσμο, μαγνητίζοντας τα πλήθη σαν ροκ σταρ. Η αλληλογραφία τους συνεχίστηκε με επιστολές έντονα συναισθηματικές και μερικές φορές παλεύει με την έννοια της σχέσης τους. Της γράφει ότι είναι ένα δώρο από τον Θεό, και συνεχίζει: «Αν δεν είχα αυτήν την πεποίθηση, κάποια ηθική βεβαιότητα, δεν θα τολμούσα να προβώ σε πράξη σαν αυτή».

Πίσω στο καλοκαίρι 1976. Όταν ο καρδινάλιος επελέγη να ηγηθεί μιας αντιπροσωπείας των πολωνικών επισκόπων σε μια μεγάλη συγκέντρωση καθολικών στις Ηνωμένες Πολιτείες, η Τιμιενιέσκα τον προσκάλεσε να μείνει με την οικογένειά της, στο σπίτι τους έξω από τη μικρή πόλη Pomfret στο Βερμόντ. Από εκείνη την επίσκεψη υπάρχουν αυτές οι φωτογραφίες, που τον δείχνουν χαλαρό στην εξοχή.

Όταν εξελέγη Πάπας, ο Ιωάννης Παύλος έγραψε στην ¶ννα-Τερέζα Τιμιενιέσκα ότι ήθελε να συνεχίσουν τη σχέση τους. Είπε ότι δεν ήθελε «αυτή η ανταλλαγή ιδεών, που πάντα πίστευα ότι είναι τόσο δημιουργική και εποικοδομητική» να διακοπεί.

Ήρθαν σε ρήξη για το βιβλίο στο οποίο είχαν συνεργαστεί. Εκείνη έσπευσε να το τυπώσει, αλλά το Βατικανό προέβαλε εναντίον της νομικούς λόγους, κατηγορώντας την ότι αλλοίωσε τις ιδέες του νέου Πάπα. Ο Ιωάννης Παύλος αισθάνθηκε προδομένος και της το είπε.

Όμως η παλιά θέρμη της σχέσης τους δεν χάθηκε ποτέ, ούτε στα γηρατειά τους. Από αυτήν την περίοδο υπάρχουν συγκινητικές φωτογραφίες και επιστολές.

Ο Ιωάννης Παύλος είχε διαγνωστεί με νόσο Πάρκινσον στις αρχές του 1990, και ζούσε όλο και πιο απομονωμένος στο Βατικανό. Εκείνη τον επισκέφθηκε πολλές φορές, και του έστελνε φωτογραφίες από σπίτι της στο Pomfret. Συχνά στις επιστολές αναφέρεται το κοινό τους παρελθόν. Μετά την επίσκεψή του στην Πολωνία, το 2002, έγραψε: «Τόσα πολλά μέρη όπου συναντηθήκαμε, όπου είχαμε συζητήσεις που ήταν τόσο σημαντικές για εμάς, όπου ζήσαμε την ομορφιά της παρουσίας του Θεού».

Ο σύζυγός ¶ννας-Τερέζας, Hendrik Houthakker, ήταν διακεκριμένος οικονομολόγος του Χάρβαρντ. Μετά την κατάρρευση του κομμουνισμού, συμβούλεψε τον Ιωάννη Παύλο για τις μετακομμουνιστικές οικονομίες και ο Πάπας τον έχρισε παπικό ιππότη, σε αναγνώριση των υπηρεσιών του.

Η τελευταία τους συνάντηση έγινε το 2005. Η ¶ννα-Τερέζα τον επισκέφθηκε μια μέρα πριν πεθάνει. Ο ίδιος ανακηρύχθηκε άγιος το 2014, και τίποτα δεν είχε βρεθεί ως εμπόδιο για την αγιοποίησή του. Την ίδια χρονιά πέθανε και η ¶ννα-Τερέζα.

Ο Carl Bernstein, βετεράνος δημοσιογράφος της έρευνας του Watergate, ήταν ο πρώτος συγγραφέας που ανέφερε τη σημασία της ¶ννας-Τερέζας στη ζωή του Ιωάννη Παύλου. «Μιλάμε για τον ¶γιο Ιωάννη Παύλο», είπε. «Πρόκειται για μια εξαιρετική σχέση. Δεν είναι παράνομη, παρ' όλα αυτά είναι συναρπαστική. Αλλάζει την αντίληψή μας γι' αυτόν».

Το ντοκιμαντέρ με την αλληλογραφία τους θα προβληθεί στο BBC.