Εμφύλιος για 3 δισ. στην οικογένεια Γουλανδρή

Ο πόλεμος για τους χαμένους πίνακες, η εικονική πώληση, η εμπλοκή της Ντόντας Βορίδη και η δικαστική έρευνα στην Ελβετία

Μέσα στις αναρίθμητες σελίδες που απαρτίζουν το πολύκροτο σκάνδαλο των Panama Papers, η εμφάνιση του ονόματος του αείμνηστου εφοπλιστή και συλλέκτη Βασίλη Γουλανδρή ξεδιπλώνει το θρίλερ μυστηρίου μιας αμύθητης περιουσίας που τροφοδοτείται από δικαστικό σασπένς, ενδοοικογενειακές ίντριγκες και χρυσούς κληρονόμους.

Αριστερά του αμήχανου δημοπράτη με το σφυράκι η οθόνη εμφάνιζε σε μεγέθυνση έναν αριστουργηματικό καμβά διάσημου ζωγράφου των αρχών του περασμένου αιώνα. Από το βάθος της αίθουσας ένας άξεστος Ρώσος ολιγάρχης και ένας απαίδευτος περί τη δυτική τέχνη Κινέζος μεγιστάνας κοντράρονταν θορυβωδώς με ακατάληπτες εντολές για το ποιος θα πρωταποκτήσει τον πίνακα. Εκατομμύρια διά βοής υπερίπταντο αντιαισθητικά στην κομψή αίθουσα του πασίγνωστου λονδρέζικου οίκου δημοπρασιών, ενώ ενοχλημένοι οι παραδοσιακοί συλλέκτες της πρώτης σειράς δεν έκρυβαν τη δυσαρέσκειά τους για την «επέλαση των βαρβάρων» στον χώρο της τέχνης. Ωστόσο η ατσούμπαλη συμπεριφορά των άγαρμπων νεοφερμένων φιλότεχνων σκέπαζε μια υψηλότερου ρίσκου συναλλαγή. Το συγκεκριμένο έργο εκποιήθηκε μέσω μιας offshore εταιρείας που εμφανίστηκε ως ιδιοκτήτριά του και η οποία λίγες ημέρες μετά την αγοραπωλησία διαλύθηκε.

Το ζεύγος Βασίλη και Ελίζας Γουλανδρή με τον διάσημο Γάλλο ζωγράφο Μαρκ Σαγκάλ

Τι παράξενη σύμπτωση; Πριν από περίπου 30 χρόνια τα οκτώ πρόσωπα που απαρτίζουν το σπάνιο φωτογραφικό ενσταντανέ μέσα στο σαλέ του εφοπλιστή Βασίλη Γουλανδρή στις Ελβετικές Αλπεις -στο θέρετρο του Γκστάαντ για την ακρίβεια- είναι έτοιμα να πάρουν το πρωινό τους. Στη φωτογραφία το βλέμμα της συζύγου του εφοπλιστή Ελίζας Γουλανδρή, το γένος Καραδόντη, είναι μάλλον θλιμμένο, καθώς περιτριγυρίζεται από τα ανίψια της, έχοντας απέναντί της τον άνδρα της ζωής της, έναν δανδή της ναυτιλίας που, εκτός από τη γυναίκα του, λάτρεψε με πάθος τις χρωματικές παλέτες γιγάντων της ζωγραφικής τέχνης. Γύρω από το άψογα στρωμένο τραπέζι με το λινό καρό τραπεζομάντιλο και τα πορσελάνινα σερβίτσια, σε απόσταση αναπνοής από τον μυθικό συλλέκτη, κρέμεται σε έναν τοίχο το αριστούργημα του Μαρκ Σαγκάλ «Ο μπλε βιολιστής».

Γκστάαντ, Ελβετία, μέσα δεκαετίας του ’80. Ο μυθικός εφοπλιστής Βασίλης Γουλανδρής (στην κεφαλή του τραπεζιού), η σύζυγός του Ελίζα (ακριβώς απέναντί του) και έξι ακόμη μέλη της οικογένειας ετοιμάζονται να πάρουν πρωινό. Στον τοίχο του πολυτελούς σαλέ, ακριβώς πίσω τους, κρέμεται το αριστούργημα του Μαρκ Σαγκάλ «Ο μπλε βιολιστής»

Τέχνη και offshore

Ο πίνακας ήταν μόνο ένας από τα 83 αριστουργήματα της εκπληκτικής ιδιωτικής συλλογής του. Με έργα ζωγραφικής που φέρουν, μεταξύ άλλων, τις υπογραφές του Βαν Γκογκ, του Πικάσο, του Μονέ, του Μιρό, του Σεζάν, του Μπονάρ, του Σαγκάλ, του Πόλοκ και του Ντεγκά, μπορούσε να ανταγωνιστεί άνετα οποιοδήποτε μουσείο στον κόσμο. Μόνο που τα έργα είναι πλέον «χαμένα», σύμφωνα με την ανιψιά του αείμνηστου Βασίλη Γουλανδρή, Ασπασία Ζαΐμη, η οποία και τα διεκδικεί, καθώς το ζεύγος των ενθουσιωδών συλλεκτών δεν είχε αποκτήσει παιδιά, τα οποία θα ήταν και οι νόμιμοι κληρονόμοι τους. Το ασυνήθιστο είναι ότι ο συγκεκριμένος πίνακας του σαλέ στο Γκστάαντ εκποιήθηκε το 2005 -έντεκα χρόνια μετά τον θάνατο του εφοπλιστή και πέντε μόλις από την αποχώρηση της συζύγου του Ελίζας από τα εγκόσμια- αντί 2,3 εκατ. δολαρίων μέσω του οίκου δημοπρασιών Sotheby’s.

Αιφνιδιαστικά, μάλιστα, η ιδιοκτήτρια offshore εταιρεία του πίνακα Takara Holdings διαλύθηκε λίγες ημέρες μετά την πώληση του διάσημου έργου ζωγραφικής του Σαγκάλ. Ηδη στις αρχές της προηγούμενης χρονιάς, σε μια δημοπρασία των Sotheby’s στο Λονδίνο, το έργο του Πιέρ Μπονάρ «Στο μπάνιο» πουλήθηκε από την Tricornio Holdings. Μια άλλη εταιρεία, η Heredia Holdings, υπέγραψε συμφωνητικό με τους Sotheby’s για την πώληση του έργου «Les Comediennes», επίσης του Μαρκ Σαγκάλ. Απαντα τα δημοπρατούμενα έργα ανήκαν στη συλλογή του Βασίλη Γουλανδρή, ενώ αξιοσημείωτο είναι ότι άπασες οι υπεράκτιες εταιρείες που εμφανίστηκαν ως ιδιοκτήτριές τους, συστάθηκαν λίγο πριν αυτά πουληθούν και ανέστειλαν τη λειτουργία τους λίγο καιρό μετά την ολοκλήρωση της συναλλαγής. Καθόλου τυχαία, όμως, όλες οι συγκεκριμένες offshore χρησιμοποιούσαν τις νομικές υπηρεσίες της δικηγορικής εταιρείας Mossack Fonseca που βρίσκεται στο επίκεντρο του πολύκροτου σκανδάλου Panama Papers.

«Η τέχνη είναι ένα ψέμα που μας βοηθάει να ανακαλύψουμε την αλήθεια», έλεγε ο Πάμπλο Πικάσο. Αντιθέτως, όποιος ιχνηλατεί τις αδιαφανείς και πολυδαίδαλες διαδρομές κεφαλαίων μπορεί να συμπεράνει ότι το χρήμα είναι ικανό να φορέσει ακόμα και τη μάσκα της τέχνης για να καλύψει την προέλευσή του. Μεταμφιεσμένο με αυτόν τον τρόπο το χρήμα ασκεί επιδέξια την τέχνη της απόκρυψης. Δυσκολεύοντας να ξετυλιχτεί το κουβάρι της αλήθειας στη διεθνή αγορά της τέχνης, όπου κάθε χρόνο αλλάζουν χέρια δισεκατομμύρια δολάρια. Μερικά εκ των οποίων στοιβάζονται στα 11.500.000 αρχεία των Panama Papers. Εκεί όπου ανιχνεύτηκε και το όνομα μιας από τις πλέον γνωστές εφοπλιστικές δυναστείες της Ελλάδας. Αυτό της οικογένειας Γουλανδρή. Με κύριο πρωταγωνιστή τον αείμνηστο πλέον Βασίλη Γουλανδρή, έναν ευαίσθητο, διορατικό και ενημερωμένο συλλέκτη που τα έφερε έτσι η τύχη ώστε 22 χρόνια μετά τον θάνατό του να συνδέσει το όνομά του με ένα θρίλερ κληρονομικών μυστηρίων που τροφοδοτείται από δικαστικό σασπένς, ενδοοικογενειακές ίντριγκες και χρυσούς συγγενείς.

Μέσα στις αναρίθμητες σελίδες που απαρτίζουν την περιβόητη υπόθεση της Πόλης του Παναμά αποκαλύπτονται νέα στοιχεία για τη δικαστική διαμάχη που ταλανίζει εδώ και τρία χρόνια την εφοπλιστική οικογένεια από την Ανδρο αναφορικά με την τύχη της αμύθητης αξίας συλλογής του αείμνηστου εφοπλιστή. Πρόκειται για μια δύσκολη έρευνα που εκτυλίσσεται στην Ελβετία και εξετάζει συστηματικά τις καλυμμένες από πέπλο μυστηρίου αγοραπωλησίες μέσω offshore εταιρειών που ιδρύθηκαν από τη Mossack Fonseca. Σε κάποιες από αυτές φιγουράρει και το όνομα της Μαρί Βορίδη, αδελφής του εφοπλιστή. Πρόκειται για τη γυναίκα που όλη η κοσμική ελίτ γνώριζε με το χαϊδευτικό της όνομα, την Ντόντα Γουλανδρή-Βορίδη, μία από τις τελευταίες grandes dames της υψηλής αθηναϊκής κοινωνίας, η οποία απεβίωσε τον περασμένο Δεκέμβριο.

«Αν προσπαθήσει κάποιος να μετρήσει τους Γουλανδρήδες, μάλλον θα ζαλιστεί», έλεγε χαριτολογώντας πριν από λίγες εβδομάδες Ελληνας εφοπλιστής σε μια σικ συνάθροιση στη βίλα ισχυρού επιχειρηματία στα βόρεια προάστια, όταν αναφέρθηκε το όνομα της γνωστότατης εφοπλιστικής οικογένειας. Η αλήθεια είναι ότι οι καραβοκύρηδες της Ανδρου έχουν γράψει τη δική τους πολύ ξεχωριστή ιστορία στον χώρο της ελληνικής ναυτιλίας, έχοντας ως γενάρχη τον Ιωάννη Γουλανδρή.