Τι σημαίνει το «casus belli»;

Ο ΥΠΕΞ της Τουρκίας, Μελβούτ Τσαβούσογλου, κάλεσε εκτάκτως σήμερα το πρωί τον Έλληνα πρέσβη στην Άγκυρα, δηλώνοντας ταυτόχρονα στο πρακτορείο «Anadolu» πως το casus belli για την επέκταση των χωρικών υδάτων της Ελλάδας στα 12 μίλια, συνεχίζει να ισχύει. Τι ακριβώς είναι το «casus belli» και ποια η σημασία του στην συγκεκριμένη υπόθεση, που κρατάει (επίσημα) από το 1982;

Ο όρος «casus belli» στην διεθνή διπλωματία σημαίνει «αιτία πολέμου». Δηλαδή μια πράξη ή ένα γεγονός που προκαλεί ή χρησιμοποιείται, για να δικαιολογήσει κήρυξη πολέμου μεταξύ κρατών. Προέρχεται από το Ρωμαϊκό δίκαιο και χρησιμοποιείται μέχρι και σήμερα.

Λόγω της σοβαρότητας του γεγονότος, απαραίτητη είναι και η σχετική διακοίνωση («νοταμ»), που θα πρέπει να προηγηθεί. Με λίγα λόγια, ένα κράτος ή συνασπισμός κρατών μπορεί να θεωρήσει «αιτία πολέμου» διάφορα γεγονότα ή πράξεις, όπως η βίαιη κατάληψη ξένου εδάφους ή η προσβολή των κυριαρχικών δικαιωμάτων του.

Στην περίπτωση της Τουρκίας, ο Τσαβούσογλου θεώρησε πως πρέπει να επαναφέρει το θέμα του «casus belli» μετά την αναφορά του πρώην ΥΠΕΞ Νίκου Κοτζιά για την επέκταση της αιγιαλίτιδας ζώνης, κατά την τελετή παράδοσης παραλαβής του υπουργείου το προηγούμενο Σάββατο. Ο Νίκος Κοτζιάς ανακοίνωσε την επέκταση της αιγιαλίτιδας ζώνης στο Ιόνιο από τα 6 στα 12 ναυτικά μίλια, συμπληρώνοντας πως κάτι τέτοιο διευκολύνει την Ελλάδα για την ΑΟΖ και με την Ιταλία και με την Αλβανία.

Η αντίδραση της Τουρκίας ήρθε τρεις ημέρες μετά, θεωρώντας προκλητική την ανακοίνωση. Η ιστορία του «casus belli» της Τουρκίας ξεκίνησε το 1982 και συνδέεται άμεσα με το θέμα των «γκρίζων ζωνών», αφού μεταξύ των 6 και 12 ναυτικών μιλίων βρίσκονται οι περισσότερες νησίδες που διεκδικεί η Αγκυρα.

Το 1982, ψηφίστηκε η Διεθνής Σύμβαση για το Δίκαιο της Θάλασσας, που περιελάμβανε την οριοθέτηση των χωρικών υδάτων στα 12 Ναυτικά Μίλια από την κοντινότερη ξηρά. Τότε η Ελλάδα θεωρούσε τα 6 ΝΜ ως χωρικά της ύδατα. Αν και η σύμβαση υπερψηφίστηκε, η Τουρκία δήλωσε ρητά πως η συγκεκριμένη επέκταση αποτελεί «αιτία πολέμου», σε περίπτωση που η Ελλάδα, όπως δικαιούται, αποφάσιζε να την υλοποιήσει.

Τον Ιούνιο του 1995, το θέμα πήρε τεράστιες διαστάσεις, όταν η Τουρκική Εθνοσυνέλευση εξουσιοδότησε την τουρκική κυβέρνηση να πάρει οποιαδήποτε μέτρα, ακόμα και στρατιωτικά, για την περίπτωση επέκτασης των ελληνικών χωρικών υδάτων από τα 6 στα 12 μίλια.

Το 2002, η Τουρκία δεσμεύτηκε στην ΕΕ, πως δεν θα επιτεθεί στην Ελλάδα, μια δέσμευση που όμως που δεν έκανε ποτέ στην χώρα μας. Πλέον, το θέμα του «casus belli» και της επέκτασης των χωρικών υδάτων της Ελλάδας επανήλθε, με την Τουρκία να μην δείχνει σημάδια οποιασδήποτε υποχώρησης, διαμηνύοντας πως μια τέτοια απόφαση της Ελλάδας θα αποτελέσει «casus belli». Η δήλωση του Τούρκου ΥΠΕΞ δεν αφήνει περιθώρια για διαφορετική ερμηνεία: «Δεν θα επιτρέψουμε επέκταση στα 12 μίλια. Η Ελλάδα πρέπει να σκεφτεί αν θα λύσουμε τα θέματα αυτά με τις συνομιλίες που είχαμε κάνει στο παρελθόν, δηλαδή με διπλωματία, ή με άλλον τρόπο».