Να γιατί οι άνθρωποι πιστεύουν στις θεωρίες συνωμοσίας

Μετά την εξέγερση στο Καπιτώλιο των ΗΠΑ και της πανδημίας του COVID-19, οι θεωρίες συνωμοσίας είναι αχαλίνωτες. Είτε είναι η ιδέα ότι ο κόσμος διοικείται από παιδεραστές που αγαπούν τον Σατανά, είτε ότι ο κορωνοϊός εξαπλώνεται από την τεχνολογία 5G, για όσους από εμάς φαίνονται παράξενοι και γελοίοι τέτοιοι ισχυρισμοί, είναι εξαιρετικά δύσκολο να καταλάβουμε γιατί κάποιος θα τους πίστευε. Ωστόσο, οι ερευνητές ψυχολογίας έχουν αποκαλύψει μια σειρά επεξηγηματικών παραγόντων, από βασικές αντιληπτικές διαδικασίες έως συναισθηματικά ζητήματα.

Μια μελέτη με επικεφαλής το Vrije Universiteit Amsterdam έδειξε ότι αυτή η τάση των ανθρώπων να βλέπουν πράγματα που δεν υπάρχουν, όπως π.χ. σχήματα προσώπων ή ζώων στα σύννεφα, ενισχύεται μεταξύ των πιστών στις θεωρίες συνωμοσίας. Αυτό σημαίνει ότι είναι πιθανό, οι άνθρωποι που πιστεύουν σε αυτές, να δουν προφανείς συνδέσεις μεταξύ διαφορετικών γεγονότων που οι υπόλοιποι από εμάς απλά δεν παρατηρούμε.

Φυσικά, πολλές θεωρίες συνωμοσίας προωθούν ισχυρισμούς που είναι ανακριβείς ή βασίζονται σε μια εντελώς εσφαλμένη λογική. Δυστυχώς, όσοι πιστεύουν σε αυτές τις θεωρίες, δεν είναι μόνο πιο πιθανό να δουν απατηλές συνδέσεις, αλλά η ίδια έρευνα δείχνει ότι είναι επίσης λιγότερο πιθανό να έχουν το είδος της εκπαίδευσης ή να έχουν τις απαραίτητες δεξιότητες κριτικής σκέψης για να τους βοηθήσουν να δουν τα κραυγαλέα κενά στις άγριες θεωρίες τους.

Ταυτόχρονα, οι ίδιοι έχουν συχνά μια διογκωμένη αίσθηση της πνευματικής τους ικανότητας – έρευνα από το Πανεπιστήμιο Emory στην Ατλάντα, έδειξε ότι σε όρους προσωπικότητας, οι άνθρωποι αυτοί τείνουν να είναι χαμηλότεροι σε «διανοητική ταπεινοφροσύνη». Η άγνοια σε συνδυασμό με την υπερβολική αυτοπεποίθηση δημιουργεί ένα πρόσφορο έδαφος για να επικρατήσουν αβάσιμες πεποιθήσεις.

Υπάρχει επίσης ένα ισχυρό συναισθηματικό στοιχείο στις πεποιθήσεις των θεωριών συνωμοσίας, το οποίο βοηθά να εξηγηθεί γιατί μπορεί να είναι τόσο δύσκολο να αμφισβητηθούν. Η πίστη σε μια ευρέως απαξιωμένη θεωρία - και το να νιώθεις μέρος μιας κοινότητας ομοπίστων - μπορεί να βοηθήσει στην ικανοποίηση της ανάγκης ορισμένων ανθρώπων να αισθάνονται ξεχωριστοί, σύμφωνα με αντίστοιχη έρευνα.

Μελέτες έχουν δείξει επίσης ότι τα άτομα αυτά, είναι επίσης πιο επιρρεπείς στο άγχος και την αίσθηση ότι δεν έχουν έλεγχο - συναισθήματα που μετριάζονται με την ακολούθηση μιας θεωρίας συνωμοσίας, που διαδίδεται με τέτοια προφανή πεποίθηση από άλλους.