Οι επιστήμονες που αρνήθηκαν να φτιάξουν την ατομική βόμβα

«Τώρα έγινα ο Θάνατος - είμαι ο καταστροφέας των κόσμων», είπε στον εαυτό του ο φυσικός J. Robert Oppenheimer καθώς έβλεπε το πρώτο σύννεφο πυρηνικών μανιταριών να σχηματίζεται πάνω από την έρημο Jornada del Muerto στο Νέο Μεξικό.

Γιατί ο Oppenheimer και οι συνεργάτες του συμφώνησαν να δημιουργήσουν ένα όπλο που, εκτός από το να σκοτώσει εκατοντάδες χιλιάδες Ιάπωνες πολίτες, θα μπορούσε μια μέρα τελειώσει όλη η ζωή στη Γη;

Από τα εκτιμώμενα 130.000 άτομα που συμμετείχαν στο Manhattan Project, η συντριπτική πλειοψηφία δεν είχε ιδέα τι ακριβώς έχτιζαν. Όπως οι εργαζόμενοι στη γραμμή συναρμολόγησης, εκτελούσαν τις μικρές, εξειδικευμένες εργασίες τους χωρίς ποτέ να τους φανεί η μεγαλύτερη εικόνα.

Όσοι το είδαν είχαν τους λόγους τους να μείνουν στο πρότζεκτ. Κάποιοι ήθελαν χρήματα: οι μισθοί τους ήταν σύμφωνα με πληροφορίες καλύτεροι από τον μέσο όρο. Άλλοι έδρασαν από πατριωτισμό, αναζητώντας εκδίκηση για τις ζωές που χάθηκαν στο Περλ Χάρμπορ.

Άλλοι εξακολουθούσαν να παρακινούνται από την επιστημονική περιέργεια. «Εργαζόμαστε σε κάτι που είναι πιο σημαντικό από την ανακάλυψη της ηλεκτρικής ενέργειας», είπε στους νεοσύλλεκτους ο επικεφαλής του τμήματος πλουτωνίου. 

Η Lise Meitner, μια Αυστριακή φυσικός που πιστώθηκε με την ανακάλυψη της πυρηνικής σχάσης, απάντησε όταν την προσέγγισαν να συμμετάσχει στο Manhattan Project: «Δεν θέλω να έχω καμία σχέση με μια βόμβα!»

Mushroom cloud over Hiroshima (Q55435471) Atomic Cloud Rises Over Nagasaki (Q55437339)

Ένας άλλος επιστήμονας που μετάνιωσε για το χρόνο του στο Los Alamos ήταν ο Leo Szilard. Ο Ουγγροαμερικανός φυσικός ήταν ένας από τους ανθρώπους που, μαζί με τον Αlbert Einstein, είχαν βοηθήσει να ξεκινήσει το Manhattan Project. Το 1945, πήγαινε από τμήμα σε τμήμα συγκεντρώνοντας υπογραφές για μια αίτηση για να αποτρέψει τον Πρόεδρο Harry Truman από το να ρίξει τις τρομερές δημιουργίες τους στη Χιροσίμα και στο Ναγκασάκι.

Η αναφορά, που υπογράφηκε από περισσότερους από 70 ειδικούς, υποστήριξε ότι, ενώ ο Δεύτερος Παγκόσμιος Πόλεμος έπρεπε να «φθάσει γρήγορα σε μια επιτυχή ολοκλήρωση», οποιαδήποτε επίθεση στην Ιαπωνία δε θα μπορούσε να δικαιολογηθεί έως ότου δοθεί η ευκαιρία στη χώρα να παραδοθεί. Το πιο σημαντικό, ίσως, θεώρησαν ότι οι ΗΠΑ, ως η πρώτη χώρα που κατείχε πυρηνικά όπλα, θα έπρεπε να αποτελέσουν παράδειγμα για τον υπόλοιπο κόσμο, αποφεύγοντας τη χρήση τους:

«Η ανάπτυξη της ατομικής ισχύος θα προσφέρει στα έθνη νέα μέσα καταστροφής. Οι ατομικές βόμβες που έχουμε στη διάθεσή μας αντιπροσωπεύουν μόνο το πρώτο βήμα προς αυτή την κατεύθυνση και δεν υπάρχει σχεδόν κανένα όριο στην καταστροφική δύναμη που θα είναι διαθέσιμη κατά τη μελλοντική τους ανάπτυξη. Έτσι, ένα έθνος που δημιουργεί το προηγούμενο της χρήσης αυτών των πρόσφατα απελευθερωμένων δυνάμεων της φύσης για σκοπούς καταστροφής μπορεί να πρέπει να φέρει την ευθύνη να ανοίξει την πόρτα σε μια εποχή καταστροφής σε ασύλληπτη κλίμακα».

Με την αίτησή του, ο Szilard αγωνίστηκε κατά της ομοσπονδιακής κυβέρνησης, του στρατου και του Oppenheimer, ο οποίος φρόντισε να μην δοθεί η ευκαιρία σε κανέναν από τους επιστήμονες που στάθμευαν στο εργαστήριο του Los Alamos να υπογράψει το έγγραφο. Ο Oppenheimer πίστευε ότι δεν είχε νόημα να αναπτύξει κάτι που δεν επρόκειτο ποτέ να δοκιμαστεί...

«Αν είσαι επιστήμονας δεν μπορείς να σταματήσεις κάτι τέτοιο», είπε κατά την αποχαιρετιστήρια ομιλία του το 1945. «Εάν είσαι επιστήμονας πιστεύεις ότι είναι καλό να μάθεις πώς λειτουργεί ο κόσμος, ότι είναι καλό να παραδίδουμε στην ανθρωπότητα γενικότερα τη μεγαλύτερη δυνατή δύναμη για να ελέγξουμε τον κόσμο και να τον αντιμετωπίσουμε σύμφωνα με τα φώτα και τις αξίες του».