Πώς έχουν αλλάξει οι διατροφικές συνήθειες των Ελλήνων

Οι διατροφικές συνήθειες των Ελλήνων έχουν αλλάξει σημαντικά τις τελευταίες δεκαετίες, επηρεαζόμενες από διάφορους κοινωνικούς, οικονομικούς και πολιτισμικούς παράγοντες. Παρακάτω παρουσιάζονται οι βασικές αλλαγές, καθώς και τα προβλήματα που προκύπτουν. Τι άλλαξε στην κατανάλωση, τι διατροφικές διαταραχές ταλαιπωρούν την ελληνική οικογένεια και τι βλέπουμε να επηρεάζει το πώς και το τι τρώμε; Tρεις επαγγελματίες μας εξηγούν.

Οι Διατροφικές Διαταραχές (ΔΔ) έχουν πάρει διαστάσεις πανδημίας, με όλο και πιο μικρές ηλικίες να νοσούν, ακόμη και παιδιά 9 και 10 ετών! Για να τις νικήσουμε, θα πρέπει να τις καταλάβουμε.

Η Δρ. Μαρία Τσιάκα, Πρόεδρος του Ελληνικού Κέντρου Διατροφικών Διαταραχών έχει αφιερώσει τη ζωή της στην αντιμετώπιση των ΔΔ, τόσο σε σχέση με τη θεραπεία, όσο και με την ενημέρωση και ευαισθητοποίηση. Μιλήσαμε μαζί της για το πώς άλλαξε ο τρόπος που αντιμετωπίζουμε το φαγητό μας, αλλά και πώς επηρεάζουν οι διατροφικές διαταραχές όλη την οικογένεια. Οι γονείς μπορύν να λειτουργούν βοηθητικά ή άθελά τους συντηρούν τη νόσο; H γνώση είναι δύναμη και είναι κρίσιμο όλοι να είμαστε ενήμεροι για μια τόσο σοβαρή κατάσταση.

Τι άλλαξε στην κατανάλωση; Η παραδοσιακή μεσογειακή διατροφή, πλούσια σε λαχανικά, όσπρια, ψάρια και ελαιόλαδο, έχει αντικατασταθεί σε μεγάλο βαθμό από δυτικού τύπου διατροφή, ενώ το γρήγορο φαγητό, τα προϊόντα takeaway και οι υπηρεσίες διανομής φαγητού έχουν γίνει πιο διαδεδομένα, ιδιαίτερα στις αστικές περιοχές.

Οι νέες τεχνολογίες και τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης έχουν διαμορφώσει το πώς οι άνθρωποι αντιλαμβάνονται τη διατροφή. Οι πλατφόρμες όπως το Instagram έχουν ενισχύσει τάσεις όπως οι δίαιτες χαμηλών υδατανθράκων, η vegan διατροφή κ.ο.κ, εξηγεί η Κωνσταντίνα Κεραμύδα, διατροφολόγος.

Το φαγητό στην Ελλάδα παραδοσιακά συνδέεται με την κοινωνική αλληλεπίδραση και την απόλαυση. Ωστόσο, η εδραίωση της κατανάλωσης τροφής ως μέσου χαλάρωσης και διασκέδασης, ειδικά με την αυξημένη χρήση πλατφορμών delivery, ενισχύει την υπερκατανάλωση. Τα γεύματα δεν αποτελούν πλέον μόνο μέσο θρέψης αλλά και τρόπο εκτόνωσης, γεγονός που οδηγεί σε συχνότερη κατανάλωση υπερθερμιδικών και μη ποιοτικών τροφών.

Η πανδημία COVID-19 άλλαξε ριζικά τις συνήθειες του πληθυσμού, με την παρατεταμένη καραντίνα, το άγχος και την κοινωνική απομόνωση να αυξάνουν τα επίπεδα συναισθηματικής υπερφαγίας. Οι μελέτες δείχνουν ότι οι Έλληνες στράφηκαν περισσότερο σε πλούσια σε θερμίδες τρόφιμα, όπως επεξεργασμένα σνακ και ζαχαρώδη προϊόντα, τα οποία προσφέρουν στιγμιαία ανακούφιση από το άγχος αλλά μακροπρόθεσμα συμβάλλουν σε προβλήματα βάρους και υγείας.

Αν και η δυτική διατροφή κυριαρχεί, υπάρχει μια αυξανόμενη τάση επιστροφής σε τοπικά προϊόντα και φυσικές, ανεπεξέργαστες τροφές, που αντικατοπτρίζει την επιθυμία των καταναλωτών για πιο υγιεινές επιλογές σύμφωνα με τον Λευτέρη Κιοσέ, Γενικό Διευθυντή ΙΕΛΚΑ. Οι Έλληνες άλλαξαν τον καφέ τους, άλλαξαν τις ποσότητες υδατάνθρακα που καταναλώνουν, μείωσαν το ελαιόλαδο και το ψάρι, τα λαχανικά και τα φρούτα.

Διεθνοποίηση της κουζίνας, νέες τροφές, αβοκάντο και λάδι τρούφας, και μια χώρα που πίνει κυρίως εσπρέσο, μια τάση πολυτέλειας και τρόφιμα που βγαίνουν ωραία στις φωτογραφίες. Οικογένειες που πλέον δεν τρώνε μαζί, παιδιά που καταναλώνουν φαγητό μπροστά σε ένα tablet. Από τη μία, σε ένα μεγάλο ποσοστό των Ελλήνων παρατηρείται μια προσκόλληση στην υγιεινή διατροφή, ενώ σε ένα άλλο ποσοστό βλέπουμε πως το φαγητό απ'έξω, γίνεται καθημερινότητα. Και μέσα σε όλα οι διατροφικές διαταραχές αυξάνονται, ενώ η παιδική παχυσαρκία ήρθε για να μείνει.

Η γκουρμέ τάση στη διατροφή έχει ριζώσει βαθιά στις αστικές κοινωνίες, φέρνοντας στο προσκήνιο προϊόντα που κάποτε θεωρούνταν αξεπέραστη πολυτέλεια. Το αβοκάντο, για παράδειγμα, κατέχει πλέον κεντρική θέση στα μενού των καφέ και εστιατορίων, ενώ ταυτόχρονα η χρήση ελαιολάδου αρωματισμένου με τρούφα φέρνει ένα αίσθημα «εκλέπτυνσης» ακόμα και σε καθημερινά πιάτα.

Ο καφές, ειδικά ο εσπρέσο, έχει αναδειχθεί σε μια σχεδόν καλλιτεχνική διαδικασία. Καφετέριες τρίτης γενιάς προσφέρουν ποικιλίες από εξωτικούς τόπους, προβάλλοντας μια νέα μορφή εκτίμησης για την ποιότητα, τις γεύσεις και τα αρώματα. Αυτή η στροφή προς το "γευστικό εκλεπτυσμό" δημιουργεί μια νέα πραγματικότητα: καταναλωτές που επιδιώκουν μια εμπειρία παρά μια απλή γεύση.

Αντιθέτως, σε μια εντελώς διαφορετική γωνία του διατροφικού φάσματος, βρίσκεται το γρήγορο φαγητό, το οποίο αποτελεί καταφύγιο για όσους δεν έχουν τον χρόνο ή τα μέσα για να υιοθετήσουν τη γκουρμέ διατροφή. Το φθηνό και γρήγορο γεύμα προσφέρει ανακούφιση σε πολυάσχολους καταναλωτές, παρά τις συχνά αρνητικές συνέπειες στην υγεία. Η οικονομική κρίση επηρέασε δραματικά τις διατροφικές επιλογές των Ελλήνων, οδηγώντας πολλούς σε φθηνότερες αλλά πιο ανθυγιεινές επιλογές. Οι άνθρωποι καταφεύγουν συχνά σε τρόφιμα χαμηλού κόστους που είναι πλούσια σε θερμίδες αλλά φτωχά σε θρεπτική αξία. 

Γρήγορο φαγητό και γευστικός εκλεπτισμός - fast food και plant based τροφές  Τα δύο αυτά άκρα της διατροφής αντανακλούν τις ανισότητες βλέπουμε ούτως ή άλλως γύρω μας. Από τη μια, έχουμε τη δυνατότητα επιλογής ποιοτικών και πολυτελών προϊόντων, και από την άλλη, τη σκληρή πραγματικότητα της ανάγκης για γρήγορες και οικονομικά προσιτές λύσει. Η διατροφική μας συμπεριφορά εμφανίζουν λοιπόν, δύο ακραία και αντιφατικά ρεύματα, που συχνά συμβιώνουν στον ίδιο χώρο και χρόνο, όσο οι τιμές αυξάνονται, τα social media κυριαρχούν, και οι διαταραχές στη διατροφή γίνονται όλο και περισσότερες.