Explainer: Πού οδηγεί το κύμα αναγνωρίσεων παλαιστινιακού κράτους

Η 80ή επέτειος της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ ανοίγει σήμερα σε ένα σκηνικό γεμάτο ένταση και συμβολισμούς: το παλαιστινιακό ζήτημα επανέρχεται δυναμικά, με ένα κύμα αναγνωρίσεων που αλλάζει τους διπλωματικούς συσχετισμούς.

Στη Νέα Υόρκη, στη μεγάλη Διάσκεψη με τη Γαλλία και τη Σαουδική Αραβία στη θέση των συμπροεδρευουσών, η συζήτηση για τη λύση των δύο κρατών αποκτά ιστορικό βάρος. Η Βρετανία, η Αυστραλία, ο Καναδάς και η Πορτογαλία, μαζί με τη Γαλλία και το Βέλγιο που αναμένεται να ακολουθήσουν, προστίθενται στις 147 χώρες από τις συνολικά 193 του ΟΗΕ που ήδη αναγνωρίζουν το παλαιστινιακό κράτος, το οποίο η PLO είχε κηρύξει μονομερώς το 1988.

Η πολιτική αξία αυτής της κίνησης είναι τεράστια, ακόμα κι αν η πρακτική της σημασία παραμένει περιορισμένη. Στέλνει μήνυμα αμφισβήτησης προς το Ισραήλ και, ταυτόχρονα, λειτουργεί ως «βαλβίδα εκτόνωσης» για κυβερνήσεις που αντιμετωπίζουν τεράστια πίεση από την κοινή γνώμη. Το κίνημα Free Palestine αποκτά πλέον διαστάσεις που θυμίζουν τα αντισυστημικά κύματα των προηγούμενων δεκαετιών, ενώ οι αραβικές επενδύσεις στη Δύση συνεχίζουν να διαμορφώνουν το υπόβαθρο αυτών των αποφάσεων. Ωστόσο, κανένα κύμα αναγνωρίσεων δεν μπορεί να χαρίσει στην Παλαιστίνη πλήρη ιδιότητα μέλους στον ΟΗΕ χωρίς την έγκριση του Συμβουλίου Ασφαλείας, όπου οι ΗΠΑ διατηρούν δικαίωμα βέτο. Μέχρι σήμερα, η Παλαιστίνη έχει καθεστώς παρατηρητή χωρίς ψήφο.

Η Ουάσιγκτον και αρκετές ευρωπαϊκές κυβερνήσεις εξακολουθούν να διακηρύσσουν πως η λύση των δύο κρατών είναι η μόνη βιώσιμη διέξοδος, επιμένοντας όμως ότι αυτή πρέπει να προκύψει μέσα από απευθείας διαπραγματεύσεις. Στην πράξη, το σενάριο αυτό δείχνει όλο και πιο ουτοπικό: ο Μπενιαμίν Νετανιάχου έχει καταστήσει σαφές ότι δεν θα παραδώσει ποτέ τον έλεγχο της Δυτικής Όχθης και της Γάζας σε παλαιστινιακή διοίκηση, ακυρώνοντας ουσιαστικά την προοπτική της συμφωνίας. Οι νέες αναγνωρίσεις δεν οδηγούν σε διάλογο, αλλά αντίθετα τροφοδοτούν την αδιάλλακτη στάση του Τελ Αβίβ.

Η ίδια η Παλαιστινιακή Αρχή αντιμετωπίζει βαθιά κρίση αξιοπιστίας. Ο Μαχμούντ Αμπάς εμφανίστηκε φέτος μέσω τηλεδιάσκεψης, αφού οι ΗΠΑ δεν του χορήγησαν βίζα, γεγονός που δείχνει τη διπλωματική της αδυναμία. Η Αρχή δεν ελέγχει πλήρως ούτε τη Δυτική Όχθη, ενώ στη Γάζα έχει χάσει κάθε επιρροή. Χωρίς έλεγχο συνόρων, χωρίς πρεσβείες και χωρίς ανεξάρτητες υποδομές μεταφορών ή επικοινωνιών, μοιάζει περισσότερο με «σφραγίδα» παρά με λειτουργικό κράτος. Το Ισραήλ παραμένει ο πραγματικός ρυθμιστής της οικονομικής και κοινωνικής ζωής των παλαιστινιακών εδαφών.

Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, η παρουσία του Ισραήλ στη Γενική Συνέλευση αναμένεται δραματική. Ενώ ο ΟΗΕ γιορτάζει τα 80 χρόνια του, το Τελ Αβίβ βρίσκεται αντιμέτωπο με κατηγορίες περί «γενοκτονικών επιχειρήσεων» στη Γάζα, γεγονός που το φέρνει σε αμήχανη θέση απέναντι σε συμμάχους του. Ο ίδιος ο Νετανιάχου στέλνει μήνυμα κλιμάκωσης, δηλώνοντας ότι οι αναγνωρίσεις καθιστούν ακόμη πιο αναγκαία την εντατικοποίηση της στρατιωτικής εκστρατείας. Την ίδια στιγμή, η ατζέντα των ΗΠΑ δείχνει να έχει ρωγμές: η παραδοσιακή εμπιστοσύνη με την ισραηλινή ηγεσία έχει κλονιστεί, ειδικά μετά τις επιθέσεις στην Ντόχα.

Το κενό επιχειρούν να καλύψουν άλλοι παίκτες. Ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν ετοιμάζεται να εμφανιστεί στον ΟΗΕ ως η «φωνή της Γάζας», επενδύοντας στη σκληρή ρητορική κατά του Ισραήλ, ενώ ταυτόχρονα επιχειρεί να διατηρήσει ισορροπίες λόγω της δικής του συνάντησης με τον Ντόναλντ Τραμπ. Η Διάσκεψη της Νέας Υόρκης θα επιβεβαιώσει περισσότερο την αδυναμία του ΟΗΕ να διαχειριστεί κρίσεις τέτοιας κλίμακας παρά θα προσφέρει λύσεις. Το Ισραήλ θα βρεθεί διπλωματικά απομονωμένο και πολιτικά εκτεθειμένο, αλλά δύσκολα θα κάνει πίσω σε μια στρατηγική που, όπως όλα δείχνουν, δεν στοχεύει πλέον μόνο στην εξόντωση της Χαμάς, αλλά στη μόνιμη προσάρτηση εδαφών και στην οριστική ακύρωση της λύσης των δύο κρατών.