Πώς ο Λούλα έκανε την ανατροπή στη Βραζιλία: Ο «στρατός» των 10,8 εκατ. στο WhatsApp

Ένας ψηφιακός «δίαυλος» στο WhatsApp με περισσότερους από 10,8 εκατομμύρια εγγεγραμμένους χρήστες θεωρείται πλέον από το επιτελείο του Λουίς Ινάσιο Λούλα ντα Σίλβα ως ο θεμέλιος λίθος μιας από τις πιο εντυπωσιακές εκλογικές ανατροπές στη σύγχρονη ιστορία της Βραζιλίας.

Μέσα στο πυκνό χρονικό διάστημα μόλις τριών εβδομάδων, ο Βραζιλιάνος ηγέτης πέτυχε να εξανεμίσει το προβάδισμα του βασικού του αντιπάλου, Φλάβιο Μπολσονάρου, εξασφαλίζοντας τελικά μια ιστορική επανεκλογή.

Στον δραματικό δεύτερο γύρο των προεδρικών εκλογών (25/10), ο Λούλα επικράτησε συγκεντρώνοντας το 51,79% των ψήφων, αφήνοντας στο 48,21% τον γιο του πρώην προέδρου Ζαΐχ Μπολσονάρου. Η επικράτηση αυτή αποκτά ακόμη μεγαλύτερη αξία αν αναλογιστεί κανείς ότι στον πρώτο γύρο, στις 4 Οκτωβρίου, ο Μπολσονάρου είχε κόψει πρώτος το νήμα, ενώ ακόμη και τα τελευταία γκάλοπ εικοσιτετράωρα πριν ανοίξουν οι κάλπες διατηρούσαν τον συντηρητικό υποψήφιο στη θέση του φαβορί.

Πίσω από αυτό το γιγαντιαίο ψηφιακό εγχείρημα βρισκόταν ο βουλευτής Άντρε Ζανόνες. Ήταν εκείνος που εμπνεύστηκε και υλοποίησε το κανάλι «Ο στρατός του Λούλα», αναλαμβάνοντας προσωπικά να συντονίσει ένα ασταμάτητο κύμα καθημερινών παρεμβάσεων στους αλγόριθμους και τις πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης.

«Παιδιά, επείγον! Έχουμε αποστολή»

Σε καθημερινή βάση, ο Ζανόνες λειτουργούσε ως ψηφιακός διοικητής, αναθέτοντας συγκεκριμένες «αποστολές» στους ακολούθους του καναλιού. Οι οδηγίες ήταν σαφείς και στοχευμένες: μαζική διασπορά προεκλογικών βίντεο, τεχνητή ώθηση συγκεκριμένων hashtags στην κορυφή των τάσεων, αλλά και αποστολή προσωπικών μηνυμάτων σε συγγενείς, φίλους και γνωστούς με αποκλειστικό σκοπό τη μεταστροφή της ψήφου τους υπέρ του Λούλα.

Για να μεγιστοποιηθεί η αποτελεσματικότητα, η διαχειριστική ομάδα παρείχε έτοιμα, προδιαμορφωμένα κείμενα τα οποία οι χρήστες μπορούσαν απλώς να αντιγράψουν και να προωθήσουν ακαριαία στις δικές τους λίστες επαφών.

Η γλώσσα που χρησιμοποιούνταν ήταν άμεση, δραματική και απαιτητική. Συνθήματα όπως «Παιδιά, επείγον!», «Μην πάτε ακόμη για ύπνο!», «Κανείς δεν τρώει αν δεν ολοκληρωθεί η αποστολή!» και «Έχω άλλη μία αποστολή πριν σας αφήσω να φύγετε», κρατούσαν τους υποστηρικτές σε κατάσταση διαρκούς επιλακής. Μάλιστα, την παραμονή της κρίσιμης κάλπης, ο Ζανόνες πραγματοποίησε ένα εξαντλητικό 24ωρο live streaming, το οποίο βαφτίστηκε ως «η ζωντανή μετάδοση της ανατροπής».

Αυτή η τακτική αποδείχθηκε κομβικής σημασίας για τη βραζιλιανική Αριστερά, έναν χώρο που επί χρόνια υστερούσε απελπιστικά στον τομέα των social media, όπου η οικογένεια Μπολσονάρου διατηρούσε την απόλυτη ηγεμονία μέσω δικτύων στο WhatsApp και το Telegram.

Από την καχυποψία στην αποθέωση του «στρατηγού»

Η ισχύς των συγκεκριμένων εναλλακτικών δικτύων ενημέρωσης είχε καταγραφεί ήδη από τις εκλογές του 2018, όταν ο Ζαΐχ Μπολσονάρου είχε καταφέρει να κατακτήσει την προεδρία στηριζόμενος σχεδόν αποκλειστικά σε μια πρωτοποριακή για την εποχή διαδικτυακή καμπάνια.

Ωστόσο, η μέθοδος που ακολούθησε ο Ζανόνες δεν έγινε δεκτή με ενθουσιασμό από όλους. Στους κόλπους του Εργατικού Κόμματος (PT) προκλήθηκαν σοβαρές εσωτερικές τριβές, με αρκετά μετριοπαθή στελέχη να εκφράζουν έντονη ανησυχία. Φοβούνταν ότι το επιθετικό, συχνά πολωτικό και συγκρουσιακό ύφος του βουλευτή θα τραυμάτιζε το ενωτικό και συναινετικό προφίλ που προσπαθούσε να φιλοτεχνήσει ο Λούλα.

Όλα αυτά τα παράπονα εξαφανίστηκαν μετά την ανακοίνωση των αποτελεσμάτων. Ο Λούλα, κατά τη διάρκεια της νικητήριας ομιλίας του, φρόντισε να ευχαριστήσει θερμά και δημοσίως τον Ζανόνες, απονέμοντάς του τον τίτλο του «στρατηγού μας».

«Ήταν ο άνθρωπος που κρατούσε κάθε μέρα το ηθικό των στρατευμάτων μας στο υψηλότερο σημείο», ανέφερε χαρακτηριστικά ο Βραζιλιάνος πρόεδρος ενώπιον του πανηγυρίζοντος πλήθους.

Πόσο καθοριστικό ήταν τελικά το WhatsApp;

Παρά τα εντυπωσιακά νούμερα του καναλιού, οι πολιτικοί αναλυτές παραμένουν επιφυλακτικοί ως προς το αν μπορεί να αποτιμηθεί με ακρίβεια ο αριθμός των ψήφων που μετακινήθηκαν αποκλειστικά λόγω της ψηφιακής εκστρατείας.

Η πολιτική επιστήμονας Ντενίλντε Χολτσάκερ υπογραμμίζει ότι το πραγματικό σημείο καμπής ήταν η ετοιμότητα του ίδιου του Λούλα να αναδομήσει εκ βάθρων τη στρατηγική του. Το επιτελείο του έριξε μεγάλο βάρος στην κινητοποίηση των τοπικών κοινωνιών, προσαρμόζοντας το αφήγημά του: προειδοποίησε ανοιχτά τους πολίτες ότι μια νέα θητεία Μπολσονάρου θα έθετε σε άμεσο κίνδυνο τα κοινωνικά επιδόματα, τα εργασιακά δικαιώματα και τις ατομικές ελευθερίες.

«Πρέπει να αναγνωρίσουμε στον Λούλα την ικανότητα να διαγνώσει τις αδυναμίες του και να αλλάξει άρδην τον τρόπο με τον οποίο διεξήγαγε τον αγώνα», σημείωσε στο BBC. «Την ίδια στιγμή, ο Ζανόνες πέτυχε κάτι που φαινόταν αδιανόητο για την Αριστερά στη Βραζιλία: πήρε τα ηνία στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης».

Από τη δική της πλευρά, η Μάιρα Γκουλάρ, καθηγήτρια στο Ομοσπονδιακό Πανεπιστήμιο του Ρίο ντε Τζανέιρο, εξηγεί ότι η διαδικτυακή συσπείρωση λειτούργησε ευεργετικά επειδή συνδέθηκε άμεσα με την προσπάθεια περιορισμού της αποχής και πειθούς των αναποφάσιστων. Τα νούμερα την επιβεβαιώνουν: η αποχή στον δεύτερο γύρο υποχώρησε στο 19,2%, έναντι 21,08% στον πρώτο γύρο, σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία.

«Η επιτυχία ήταν το αποτέλεσμα μιας τέλειας συνέργειας ανάμεσα στην ψηφιακή κινητοποίηση και την παρουσία στον δρόμο», εξήγησε η Γκουλάρ.

Στις πρώτες του δηλώσεις μετά την επικράτηση, ο Λούλα ξεκαθάρισε ότι τα συμπεράσματα αυτής της μάχης θα ενσωματωθούν στον τρόπο διακυβέρνησης της χώρας. «Θα δώσουμε στους πολίτες ουσιαστικό ρόλο στη λήψη των αποφάσεων, και τα ψηφιακά εργαλεία επικοινωνίας θα αποτελέσουν κεντρικό πυλώνα της νέας μας διακυβέρνησης», δεσμεύτηκε ο Βραζιλιάνος πρόεδρος.

Ακολουθήστε το E-Radio.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι τα πιο hot νέα της επικαιρότητας.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΗ

STORIES · Προχτές

Η καλή πράξη ενός ιερέα που ήταν και η τελευταία του...

STORIES · Προχτές

Το μυστήριο με τις κατσίκες στη Βραζιλία: Πώς κατάφεραν να επιβιώσουν για 250 χρόνια σε νησί χωρίς σταγόνα νερού