Σήμερα έμαθα: Γιατί τα νομίσματα έχουν «δοντάκια» στην περίμετρό τους;

Αν παρατηρήσετε προσεκτικά ένα νόμισμα των δύο ευρώ ή των πενήντα λεπτών, θα προσέξετε αμέσως τις μικρές εγκοπές ή τα «δοντάκια» που περιβάλλουν την εξωτερική του περίμετρο.

Αυτό το χαρακτηριστικό, που σήμερα μας φαίνεται ως μια απλή αισθητική παρέμβαση ή ένα μέσο για να βοηθά τα άτομα με προβλήματα όρασης, έχει τις ρίζες του σε μια εποχή που το χρήμα είχε κυριολεκτική αξία, καθώς τα νομίσματα κατασκευάζονταν από πραγματικό χρυσό και ασήμι. Η ύπαρξη αυτών των εγκοπών δεν ήταν θέμα design, αλλά μια κρίσιμη αμυντική γραμμή απέναντι σε μια από τις πιο διαδεδομένες απάτες της ιστορίας.

Η απάτη του «ξυσίματος» και ο Ισαάκ Νεύτων

Πριν από μερικούς αιώνες, οι επιτήδειοι εφάρμοζαν μια μέθοδο γνωστή ως "coin clipping" (ξύσιμο νομισμάτων). Καθώς τα νομίσματα είχαν λεία περίμετρο, οι παραχαράκτες έβγαζαν με προσοχή μικρά ρινίσματα από τις άκρες τους. Στη συνέχεια, χρησιμοποιούσαν το «κουρεμένο» νόμισμα στην ονομαστική του αξία στην αγορά, ενώ μάζευαν τα πολύτιμα ρινίσματα χρυσού ή ασημιού για να τα λιώσουν και να τα πουλήσουν. Η πρακτική αυτή ήταν τόσο εκτεταμένη που η οικονομία κινδύνευε με κατάρρευση. Η λύση δόθηκε από μια απρόσμενη προσωπικότητα: τον Ισαάκ Νεύτωνα. Όταν ο σπουδαίος φυσικός ανέλαβε καθήκοντα ως επικεφαλής του Βασιλικού Νομισματοκοπείου της Μεγάλης Βρετανίας, αποφάσισε να δώσει ένα οριστικό τέλος στην απάτη, εισάγοντας τις λεπτές εγκοπές (reeding) στην περίμετρο.

Με την εισαγωγή των δοντιών, η παραχάραξη γινόταν αμέσως αντιληπτή. Αν κάποιος προσπαθούσε να ξύσει το μέταλλο, οι γραμμές στην άκρη εξαφανίζονταν, καθιστώντας το νόμισμα άκυρο για τις συναλλαγές. Αυτή η μηχανική παρέμβαση ανάγκασε τους απατεώνες να σταματήσουν τη δραστηριότητά τους, καθώς κάθε αλλοίωση της περιμέτρου ήταν πλέον «προδοτική». Ο Νεύτων δεν προστάτευσε απλώς την αξία του νομίσματος, αλλά έθεσε τα θεμέλια για τη σύγχρονη νομισματική ασφάλεια, χρησιμοποιώντας την τεχνολογία της εποχής για να διασφαλίσει την ακεραιότητα των συναλλαγών.

Από την ασφάλεια στην παράδοση και την προσβασιμότητα

Στις μέρες μας, τα νομίσματα δεν κατασκευάζονται πλέον από πολύτιμα μέταλλα, αλλά από κράματα χαλκού, νικελίου και ψευδαργύρου, γεγονός που καθιστά το «ξύσιμο» οικονομικά ασύμφορο. Παρόλα αυτά, τα δοντάκια παρέμειναν στην περίμετρο για λόγους παράδοσης, αλλά και για μια νέα, πολύ σημαντική λειτουργία: την προσβασιμότητα. Οι διαφορετικές υφές και ο αριθμός των εγκοπών βοηθούν τους ανθρώπους με προβλήματα όρασης να αναγνωρίζουν την αξία του κάθε νομίσματος μόνο με την αφή, διακρίνοντας για παράδειγμα το ένα ευρώ από τα δύο ευρώ χωρίς να χρειάζεται να τα δουν.

Τελικά, αυτό που ξεκίνησε ως ένα ευφυές «όπλο» ενός επιστήμονα κατά των απατεώνων του 17ου αιώνα, εξελίχθηκε σε ένα παγκόσμιο πρότυπο που συνδυάζει την ιστορία με τη χρηστικότητα. Κάθε φορά που πιάνετε ένα κέρμα στα χέρια σας, αγγίζετε μια εφεύρεση που άντεξε στον χρόνο, αποδεικνύοντας ότι μερικές φορές η απλότητα ενός σχεδίου είναι η καλύτερη απάντηση στις πιο σύνθετες προκλήσεις. Η «δαντελωτή» άκρη των νομισμάτων μας θυμίζει ότι ο έλεγχος και η ασφάλεια ήταν πάντα στην καρδιά της ανθρώπινης οικονομίας.