Η κόρη του μοναδικού ταυτοποιημένου από τους 200 μιλά στον εγγονό της για τον Θρασύβουλο Καλαφατάκη

Η αποκάλυψη των φωτογραφιών από την εκτέλεση των 200 κομμουνιστών στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής συμπαρασύρει την ανάδυση ιστοριών για τα πρόσωπα που εκτελέστηκαν από τις ναζιστικές κατοχικές δυνάμεις, μετά που παραδόθηκαν σε αυτές από τις ελληνικές αρχές του καθεστώτος Μεταξά.

Μια τέτοια ιστορία έρχεται στην επιφάνεια, με αφορμή την ταυτοποίηση ενός από τους εικονιζόμενους από το ίδιο το ΚΚΕ.

Συγκεκριμένα, ύστερα από σύγκριση των φωτογραφιών με τα στοιχεία του αρχείου της ΚΕ του ΚΚΕ, προκύπτει ότι ο άνδρας που φαίνεται να φορά λευκό πουκάμισο καθώς οδηγείται μαζί με πολλούς συντρόφους του στο εκτελεστικό απόσπασμα, είναι το στέλεχος του ΚΚΕ από τον Πλατανιά Χανίων, Θρασύβουλος Καλαφατάκης.

Η αφήγηση της κόρης του στον εγγονό της

Το 2016, το Γυμνάσιο Πλατανιά δημοσίευσε στο διαδίκτυο μια σχολική εργασία του Γιάκγου Μαράκη, δισέγγονου του Θρασύβουλου Καλαφατάκη.

Στην εργασία, ο μαθητής συνομιλεί με τη γιαγιά του, η οποία ήταν κόρη του Θρασύβουλου Καλαφατάκη και αφηγείται άγνωστες πτυχές της ζωής του πατέρα της.

«Η γιαγιά Μαρία, κόρη του Θρασύβουλου Καλαφατάκη, εξιστορεί στον εγγονό Γιάγκο Μαράκη της τις αναμνήσεις από τα όσα έχει ακούσει για τη ζωή του Μπαμπά της… Μέσα από τα λόγια της διασχίζουμε νοητά την ταραγμένη ιστορική περίοδο του τόπου από το κίνημα στα Χανιά κατά του Μεταξά το 1938, την κατοχή, και τον εμφύλιο», αναφέρει η εισαγωγή της δημοσίευσης.

Ακολουθεί ολόκληρη η συνέντευξη της Μαρίας Μαράκη, στον εγγονό της Γιάγκο, όπως δημοσιεύτηκε στην εργασία που έγινε το 2016 στο Γυμνάσιο Πλατανιά από τους Γιάγκο Μαράκη και Βασίλη Παπαστάμο, με τίτλο «Θρασύβουλος Κακαφατάκης»:

{Γιαγιά} Εγώ γεννήθηκα το 36 άρα το 38 γιατί ήμουνα 2 χρονών. {Μαθητής} Πες μας το όνομά σου γιαγιά {Γιαγιά} Μαρία Μαράκη του Ιωάννου. Ο πατέρας μου : Θρασύβουλος Καλαφατάκης {Μαθητής} Ωραία… Εγώ είμαι ο Γιάγκος Μαράκης ο εγγονός σου και πες μας τώρα την ιστορία του μπαμπά σου… {Γιαγιά} Όταν πιάσανε τον πατέρα μου εγώ ήμουνα 2 χρονών, δεν τον γνώρισα καθόλου δεν τον θυμόμουνα. Μετά ας πούμε που ήτανε στο βουνό, ορισμένα από τη γιαγιά μάθαινα, η γιαγιά μου ήτανε από τη Σμύρνη, κι ήξερε πολλά! Μας εκαλανάθρεψε πολύ καλά, γιατί πάντα μας έλεγε “Στον Πλατανιά θα περιπατείτε με ψηλά το κεφάλι”. Λοιπόν, αυτή είχε το στάβλο γεμάτο αγελάδες, και τα έφτιανε η γιαγιά. Κατέβαινε ο πατέρας μου απ’ το βουνό και της έφερνε τροφές τη νύχτα και μετά έφευγε… και του έδινε και φαγητό κι έφευγε… αυτός περισσότερο στο βουνό ήτανε … που είναι μια σπηλιά στον πάνω Πλατανιά πολύ μακρυά που τη λένε “Ανθρωπότρυπα” κι εκεί μέσα είναι γραμμένο και το όνομά του, και πολλοί αντάρτες που ήταν. {Καθηγητής} Μιλάμε για το 38 βέβαια …. δεν έχουμε ακόμα αντάρτικο…. ήταν κινηματίας κατά του Μεταξά {Γιαγιά} Ναι ναι … κατά του Μέταξά {Καθηγητής} Γι ‘ αυτό το κίνημα ξέρετε να μας πείτε κάτι;{Γιαγιά} Του Μεταξά; Ναι… πολλά! Λοιπόν ο πατέρας μου… να σου πω πρώτα όταν τον πιάσανε και μετά γίνανε τα… αυτά… Ήτανε ο ενοματάρχης του Πλατανιά έμενε στο σπίτι μας απέναντι κι ήξερε όλες τις κινήσεις του, αλλά επειδή είμαστε ορφανά μικρά έλεγε ότι ποτέ δε θα προδώσω το Θρασύβουλο, όσα χρόνια είμαι στον Πλατανιά νοματάρχης. Τα ‘ξερε όλα και τα ‘λεγε της μαμάς. Όταν όμως ένας Πλατανιανός - δεν μπορώ να πω το όνομα - τον είδε κάπου, ξέρω ‘γω, και ειδοποίησε την ασφάλεια των Χανίων και επήγαν και τον πιάσανε. Τον πήγανε στα μπουντρούμια των Χανίων, στις φυλακές. Ο νοματάρχης πήρε τη μαμά και πήγανε να του πουν να υπογράψει … Λέει : “Δεν έκανα τίποτα, δε σκότωσα, δεν έκλεψα, είμαι επαγγελματίας”, γιατί είχε το στάβλο γεμάτο, είχε περιουσία, είχε μαγαζί στα Χανιά, στο δημαρχείο απέναντι, γαλακτοκομείο {Καθηγητής} Είναι σημαντικό να διευκρινίσετε : “Τι να υπογράψει”; {Γιαγιά} Να υπογράψει να μην είναι του ΚΚΕ. Ο πατέρας μου ήταν του ΚΚΕ. {Καθηγητής} Να απαρνηθεί τον κομουνισμό {Γιαγιά} Ναι… και πριν πάει … τέλειωσε το πρώτο Γυμνάσιο Χανίων κι εκεί γίνηκε “Αριστερός” και δεν ήθελε να αλλάξει ποτέ… Είχε κίνημα με το Κτιστάκη με το Μαριακάκη, Χανιώτες, με το Κορνάρο… πολλούς Χανιώτες είχε συμπαραστάτες ... όταν… πριν τον πιάσουνε από το βουνό.. γίνηκε ένα κίνημα στα Χανιά στη στρατώνα Μεταξά. Ο Πλατανιάς τότε ήτανε οι περισσότεροι αριστεροί την εποχή εκείνη. Πήγανε λοιπόν στη στρατώνα να κάνουνε διαδηλώσεις κατά του Μεταξά, και αυτοί βάλανε το κανόνι και πολεμούσαν να τους σκοτώσουν. Ο πατέρας μου ήταν τόσο δυνατός που το ανέμησε κι ανέβηκε επάνω στο κανόνι και γύρισε τη μπούκα του κανονιού προς τη θάλασσα, κι έτσι φώναζε των ανθρώπων “φύγετε γιατί θα μας σκοτώσουν” κι έτσι γλύτωσε κι αυτός κι οι Πλατανιανοί όλοι και οι υπόλοιποι Κρητικοί από τα χωριά που ήταν εκεί…. τέλειωσε αυτό…. έκαψε και την ασπίδα…. μια σημαία …. δεν ξέρω πως τη λένε… την έκαψε ο πατέρας μου στα Χανιά… Να πούμε μετά για τη φυλακή…. αυτά τα έκανε … ήτανε δραστήριος ας πούμε … από δω από κει είχε πολλούς κοντά του Πλατανιανούς κι απ’ το Γεράνι πάρα πολλούς και ΑγιοΜαρινιώτες … τότε Αγιά Μαρίνα, Πλατανιά και Γεράνι ήταν αριστεροί οι περισσότεροι , λίγοι ήταν εθνικόφρονες Αυτός εκκινούσε τα πάντα…. όλοι του λέγανε Θρασύβουλε θα γίνεις μια μέρα βουλευτής! επειδή ήτανε δραστήριος. Αυτός μετά στη φυλακή που ήτανε πήγε ο νοματάρχης πολλές φορές και τον παρακάλεσε να υπογράψει και λέει δεν έκανα κανένα κακό να υπογράψω… αλλά για το κόμμα δεν υπογράφω γιατί θέλω τη πρόοδο του κόσμου και να ζήσουν ελεύθεροι οι άνθρωποι , να δουλεύουμε και να ζούμε. Πάντα του και στη φυλακή μέσα που ήτανε στην Ακροναυπλία έλεγε πότε θα πάω στον Πλατανιά για να ζευγαρίζω τα Πλατανιανά χωράφια , το χώμα το Πλατανιανό. Ήταν τόσο εργατικός. Ο νοματάρχης είπε τότε στη μαμά μου… “αν τον φύγουνε στην Αθήνα… από κει και πέρα δεν ξέρω τι θα γίνει… μπορεί και να ζήσει μπορεί και να μη ζήσει” Όταν τον πήγανε στη Σούδα με δύο αστυνομικούς άνοιξε τα χέρια του πλατιά και τους πέταξε στη θάλασσα μέσα! (τους αστυνομικούς από το καράβι που τον συνοδεύανε) Τέλος πάντων τον πήγανε πάνω, τον πήγανε στην Αθήνα τον πήγανε στη Λάρισα στις φυλακές, στο Αβέρωφ φυλακές, και τέλος τους πήγανε στην Ακροναυπλία .Ήταν όλοι αριστεροί, παράδωσαν οι Έλληνες στους Γερμανούς …….. ζήσανε πολύ δύσκολα μέσα στη φυλακή - τα μάθαμε από ένα μικρό παιδί που ήταν 20 χρονών τον Γκρεμέτζα, που ήτανε μετά στην τράπεζα στην Alpha bank θα σου πω λίγα γι αυτόνε…. και τους βάζανε καλαμάκια στα νύχια μέσα και τα ανάβανε φωτιά και τα σουβλίζανε στα χέρια τους μες στη φυλακή…. τους ψήνανε φακή κι έλεγε ο πατέρας μου : σας έψησα σήμερα φακή αλλά έχει και κιμά … κι αυτά ήτανε μαμούνια {Καθηγητής} Ναι…. φαντάζομαι ότι περνούσαν δύσκολα…. εδώ περνούσε δύσκολα ο έξω κόσμος… φανταστείτε πως περνούσε ένας φυλακισμένος την εποχή εκείνη… {γιαγιά} Ήταν αστείος, πάρα πολύ λέει μέσα στη φυλακή και καθότανε όλοι γύρω γύρω και στη μέση σ’ ένα σκαμνάκι αυτός και τους έλεγε τη ζωή του…. ακόμα και πως παντρεύτηκε … γιατί η μητέρα μου ήτανε 11 χρονών στην πέμπτη δημοτικού και ήθελε να την πάρει… κι η γιαγιά επειδή ήταν απ’ τη Σμύρνη ήταν πολύ ηθική και δεν ήθελε να ακούσει τίποτε για την κόρη της… δεν είχε άλλη. Ο άντρας της ήταν χωροφύλακας και πέθανε το 22 από τη μεγάλη γρίπη που τον είχανε στείλει απόσπασμα στον Ομαλό με τα πόδια… (Τον άντρα της γιαγιάς) και πέθανε, και δεν είχε ούτε άντρα καθόλου… είχε ένα αδερφό, αλληλαδερφό Χάλης ήτανε ο αδερφός της κι η μαμά μου Χάλη απ’ τον ίδιο πατέρα κι έμενε στο Βαμβακόπουλο που ήτανε παντρεμένος, τον απερίθαλπτε και του έπλενε τα ρούχα του η θεία μου τον έφτιανε κι επήγε η ασφάλεια και του λέει (Γιατί ο θείος μου ήταν νεοδημοκράτης) και του λέει : “Χάλη, κρύβεις ένα αριστερό” λέει ΝΑΙ είναι της αδερφής μου άντρας… θα τον κρύβω και δε σας δίνω κανένα δικαίωμα… πρώτα θα πάρετε εμένα και μετά θα πάρετε αυτόν… {Καθηγητής} Να γυρίσουμε όμως στο Θρασύβουλο τον Καλαφάτη , τελικά επτά χρόνια μετά (τη σύλληψη) εκτελέστηκε; {Γιαγιά} Πέντε χρόνια ήταν στην Ακροναυπλία φυλακή. Όταν ήταν στη φυλακή μέσα το βράδυ της πρωτομαγιάς τους μετρήσανε, γιατί σκοτώσανε οι αντάρτες ένα αξιωματικό μεγάλο Γερμανό και δύο άλλους πάνω στην πάνω Ελλάδα και διάταξαν τότε οι Γερμανοί να σκοτώσουν 200 Και το βράδυ πήγαν και διάλεγαν τους καλύτερους , τους πιο δυνατούς όλους, και μαζί είχανε διαλέξει και το…. {Μαθητής} Κρατά την ανακοίνωση των Γερμανών και την δείχνει στη γιαγιά “Να κοίτα εδώ : Λέει ο τυφεκισμός 200 κομουνιστών την 1/5/1944” {Γιαγιά} Ναι Κυριακή ήταν….. και …. αυτός που λες όταν πήγανε στην Ακροναυπλία τους διάλεξαν το βράδυ και τους βάλανε σε ένα χωριστό μέρος . Τότε αυτός ο Γκλεμέτζας (που ήταν στην Alphabank) του λέει ο πατέρας μου το πρωί : Ξέρεις τι θα κάνουνε Θανάση; Θα μετρούν κεφαλές… δε θα διαλέγουν… κι είσαι μικρός και προσπάθησε να φύγεις … κι αν επειδή έχω δυο κορίτσια καμιά φορά και θέλεις (γιατί δεν ήξερε ότι είχανε σκοτωθεί και τα άλλα του αδέρφια, πως τα φούρνισαν πάνω) Θέλω να πάρεις τη μια κοπελιά . Να ξέρω ότι η μια μου κοπελιά είναι παντρεμένη. Εμένα ο πατέρας μου εδώ στο χωριό από μικρή επειδή του έμοιαζα πολύ με φώναζε Θρασύβουλο. Κι έγραφε και στα γράμματά του πως πρέπει να ακολουθήσω τη δραστηριότητά του, να ακολουθήσω και το κόμμα του και ποτέ να μην ψηφίσω πουθενά αλλού…. Το προσπαθώ!! Αυτός μετά που τους διάλεξαν το βράδυ, ο Γκουρεμέτζας ξυπόλυτος έφυγε, θα μπήκε άλλος γιατί του Σουκατζή του είπανε ότι… ήταν διερμηνέας ο Σουκατζής (Σουκατζίδης ) κι ήξερε πολλές ξένες γλώσσες, ήταν μορφωμένος, του λέει ο διερμηνέας δε θέλω να σκοτωθείς, εσύ, γιατί μαζί δουλεύαμε γι αυτή τη δουλειά, λέει δε μπορώ γιατί είπανε 200, αν σκοτώσουν λέει ο Σουκατζής 199 να φύγω… αν είναι να μπει άλλος στο πόδι μου… δεν το δέχομαι! και τον σκοτώσανε κι αυτόν μαζί… Όταν τους σκοτώσανε ο Γκουρεμέτζας έφυγε, και τους περάσανε - δεν ξέρω σε ποιο μέρος έμενε - για να τους πάνε στην Καισαριανή να τους εκτελέσουν με καμιόνια τα Γερμανικά, αυτός έκατσε στο μπαλκόνι και τον είδε ο πατέρας μου απ’ το αυτοκίνητο και του φώναζε “Γεια σου Θανάση για τελευταία φορά” γιατί ήξερε πως θα τους σκοτώσουν. Όταν τους πήγαν στην Καισαριανή, χόρεψαν το χορό του Ζαλόγγου, βάλανε κρητικό μαντίλι και παίζανε λύρα (από ένα άλλο νησί ήταν η λύρα) κι έπαιζε η λύρα και χορεύανε πριν τους εκτελέσουν και ζήτησαν να τους εκτελέσουν όλους μαζί. Κι όμως τους βάλανε είκοσι είκοσι και τους μετρούσαν και τους σκοτώσανε…. Εγώ στην Καισαριανή πήγα δύο φορές στο μνημόσυνο. Του Μαριακάκη οι αδερφές είχαν μείνει απάντρευτες και κρατούσαν πάντα μεγάλη φωτογραφία του Μαριακάκη και ήταν μαζί εκεί…. είχαν σχοινιά για να περάσεις… κόσμος πάρα πολύς … δεν μπορούσες να περάσεις εύκολα για να φτάσεις στο μνημείο. Το μνημείο ήταν εγκαταλειμμένο εντελώς, μόνο το κανονάκι έδειχνε μια σκουριά - να το πω κι αυτό κι ας είναι και Νεοδημοκράτης : Το μνημείο, τώρα τελευταία το έφτιαξε ο Καραμανλής. Ένας Μακρής ήταν Δήμαρχος αριστερός, δεν τον αφήνανε λέει δεν του δίναν δικαίωμα να το φτιάξει, μετά αποστρατεύτηκε και πήγε πάλι αριστερός ένα μικρό παιδί δεν του δίναν κι εκείνου δικαίωμα… Ήταν το ΠΑΣΟΚ 20 χρόνια ποτέ δεν το έφτιαξε… αυτό μου το είπε ο Γκουρεμέτζας που πήγε…. γιατί έχουνε στην Καισαριανή 200 ταμπελάκια με καθ ενός το όνομα και κάθε πρωτομαγιά που θα κάνουνε την αίτηση βαστά ο καθ’ ένας ένα. Του πατέρα μου ο φίλος αυτός - που ήταν και μεγάλος - βαστούσε το ταμπελάκι με το όνομα του πατέρα μου. Όταν το εγκαινίασαν που το έκανε ο Καραμανλής το μνημείο, ήταν εκεί ο Αλογοσκούφης, κι όταν τον είδε τόσο μεγάλο - τότε ήταν 95 χρονών, φέτος πέθανε... - ζήτησε να τον ρωτήσει ορισμένα πράγματα. Κι απόρησε ο Γκουρεμέτζας “Εγώ αριστερός, τι με θέλει ο Αλογοσκούφης;” Κι όμως επήγε, και τον ρώτησε για ποιο λόγο κρατάς το ταμπελάκι του Καλαφατάκη. Είναι Κρητικός απ’ τα Χανιά του απάντησε, κι είμαστε μαζί στη φυλακή, και με βοήθησε πολύ και στο φαΐ , έβγαζε και τη ζακέτα του ακόμα για να με σκεπάσει να μην κρυώνω, επειδή ήμουν μικρός. Και γι αυτό όσο ζω θα έρχομαι κάθε χρόνο και θα κρατώ το ταμπελάκι . Εγώ, λέει, ως μαθητής μετά, επειδή έγραφα ΕΑΜ και ΕΠΟΝ με πιάσανε δεν είχε άλλη δραστηριότητα. Σπούδασε αλλά όπου επήγενε σε τράπεζα να πιάσει δουλειά δεν τον ήθελε κανείς γιατί ήταν αριστερός Στέλνανε χαρτί και δεν του επιτρέπανε σε καμία δουλειά να μπει ο άνθρωπος…. Όταν πήγε στου Κωστόπουλου στην τράπεζα Πίστεως είπανε κι εκεί πως είναι αριστερός. Ο Κωστόπουλος λέει “δεν πειράζει, θα καθίσει 5-6 μήνες κι αν η δουλειά του αξίζει θα τον κρατήσω. Αν δεν αξίζει, θα φύγει!” . Κι όμως τον κράτησε και μετά τον έκανε επιθεωρητή τραπεζών σε όλα τα νησιά της Ελλάδας . Λοιπόν τότε ήρθε να ελέγξει τα Χανιά την τράπεζα και ήρθε εδώ στον Πλατανιά σε ένα κέντρο κάτω στην παραλία. Το ‘χε ένας Σαλαβαντές…. Γεωγιακάκη ήταν το κτήριο…. νομίζω είναι τώρα ξενοδοχείο. [....] Ήμουν αβάφτιστη 6 χρονών για να περιμένουμε να έρθει ο πατέρας μου να κάνει γλέντι και να με βαφτίσει, να σφάξει δυο βόδια στην Παναγία. Όταν σκοτώθηκε ένα γειτονάκι μας εδώ στο δρόμο αβάφτιστο, η μάνα μου του μήνυσε (του έγραψε) ότι πρέπει να βαφτίσουμε το παιδί μια και μεις πάνω στο δρόμο μέναμε το σπίτι μας ήταν εκεί που είναι το μαγαζί σήμερα. Της είπε τότε εκείνος “Θα ειδοποιήσεις στους Λάκους στο Φουρνέ, έναν Ψυλάκη να έρθει να βαφτίσει την κοπελιά κι έχουμε δώσει τα χέρια. Η μάνα μου του το μήνυσε και της απάντησε “Κατίνα, δε μπορώ να έρθω γιατί είμαι αριστερός και πιάσανε τον αδερφό μου - που τον σκοτώσανε και τον αδερφό του - και να πω πως πάω να βαφτίσω του Καλαφάτη… αμέσως θα με πιάσουνε”. Ευρέθηκε ένας εδώ που είχε το Μύλο του Κερατά που άλεθαν, ήτανε δεξιός και λέει “εγώ θα βαφτίσω την κοπελιά”. Πάμε στην εκκλησία στην Παναγία, ο πατέρας μου ήθελε να με βγάλει Ρόζα, επειδή έλεγαν τη ……. Ρόζα. Ο παπάς δεν το δέχθηκε γιατί δεν έβγαζε κομουνιστικά ονόματα. Του είπε τότε ο νονός που ήταν και δεξιός ότι πρέπει να γίνει ενός φυλακισμένου το θέλημα… αφού θέλει την κόρη του να τη βγάλει Ρόζα;.... Λέει δε μπορώ ο παπάς. Δε βγάζω τέτοια ονόματα στην εκκλησία, θα τη βγάλω Μαρία, της Παναγίας το όνομα.