Σήμερα έμαθα: Γιατί τα μάτια μας κάνουν «νευρικό τικ» ώστε να μην... εξαφανιστεί ο κόσμος

Αν νομίζατε ότι όταν κοιτάζετε επίμονα ένα ακίνητο αντικείμενο τα μάτια σας παραμένουν απόλυτα σταθερά, κάνετε μεγάλο λάθος. Σήμερα έμαθα ότι το ανθρώπινο μάτι εκτελεί συνεχώς χιλιάδες μικροσκοπικές, ακούσιες κινήσεις που ονομάζονται μικροσκακκαδικές κινήσεις (microsaccades).

Το πιο σοκαριστικό; Αν ο εγκέφαλός μας κατάφερνε να σταματήσει εντελώς αυτές τις κινήσεις, ο κόσμος γύρω μας θα άρχιζε να ξεθωριάζει μέχρι να εξαφανιστεί σε ένα απόλυτο γκρίζο κενό μέσα σε ελάχιστα δευτερόλεπτα.

Το «Auto-Refresh» του αμφιβληστροειδούς

Η εξήγηση κρύβεται στον τρόπο που λειτουργούν οι νευρώνες μας. Το οπτικό μας σύστημα είναι προγραμματισμένο να ανιχνεύει την αλλαγή και την κίνηση, όχι τη στατικότητα. Όταν οι φωτοϋποδοχείς στο πίσω μέρος του ματιού δέχονται το ίδιο ακριβώς ερέθισμα φωτός για πολλή ώρα, «κουράζονται» και σταματούν να στέλνουν σήματα στον εγκέφαλο. Αυτό ονομάζεται νευρική προσαρμογή.

Οι μικροσκακκαδικές κινήσεις είναι στην πραγματικότητα ο τρόπος του σώματος να κάνει ένα διαρκές «refresh» στην εικόνα. Μετακινώντας το μάτι έστω και κατά μερικά μικρόμετρα, το φως πέφτει σε διαφορετικούς φωτοϋποδοχείς κάθε στιγμή, αναγκάζοντάς τους να παραμένουν σε εγρήγορση. Είναι σαν να κουνάτε ελαφρά το ποντίκι του υπολογιστή σας για να μην σβήσει η οθόνη και μπει σε κατάσταση αναμονής.

Ένας εγκέφαλος που κάνει... "Photoshop"

Το πραγματικά εντυπωσιακό «mind game» της υπόθεσης είναι ότι εμείς δεν αντιλαμβανόμαστε ποτέ αυτή τη συνεχή δόνηση. Ο εγκέφαλος λειτουργεί ως ένας πανίσχυρος επεξεργαστής εικόνας που «μοντάρει» το οπτικό πεδίο σε πραγματικό χρόνο. Παρόλο που τα μάτια μας τρέμουν ασταμάτητα, εμείς βλέπουμε μια σταθερή, καθαρή και ακίνητη εικόνα.

Αν ο εγκέφαλος δεν έκανε αυτό το φιλτράρισμα, η καθημερινότητά μας θα έμοιαζε με ένα κακογυρισμένο βίντεο από κάμερα που τρέμει δαιμονισμένα. Αυτή η ικανότητα του εγκεφάλου να σταθεροποιεί τον κόσμο ενώ τα όργανα λήψης κινούνται, είναι ένας από τους πιο εξελιγμένους μηχανισμούς επιβίωσης που διαθέτουμε, επιτρέποντάς μας να εστιάζουμε στις λεπτομέρειες χωρίς «παράσιτα».

Το φαινόμενο Troxler και η οφθαλμαπάτη

Αν θέλετε να «σπάσετε» αυτόν τον μηχανισμό, υπάρχει ένας τρόπος: το φαινόμενο Troxler. Όταν κοιτάζετε επίμονα ένα θολό σχήμα με χαμηλή αντίθεση ενώ το υπόλοιπο οπτικό σας πεδίο παραμένει στατικό, οι μικροσκακκαδικές κινήσεις μερικές φορές δεν αρκούν για να ανανεώσουν το ερέθισμα. Τότε, το σχήμα κυριολεκτικά εξαφανίζεται μπροστά στα μάτια σας, αποδεικνύοντας ότι η όραση δεν είναι μια παθητική λήψη, αλλά μια ενεργή κατασκευή του μυαλού.

Συμπερασματικά, η όραση είναι μια διαρκής μάχη ενάντια στη λήθη. Τα μάτια μας πρέπει να κινούνται για να επιβεβαιώνουν ότι ο κόσμος είναι ακόμα εκεί. Την επόμενη φορά, λοιπόν, που θα νιώσετε ότι «κολλήσατε» κοιτώντας το κενό, θυμηθείτε ότι τα μάτια σας δουλεύουν υπερωρίες για να μην αφήσουν την πραγματικότητα να σβήσει.