ΗΠΑ – Ιράν: Η συμφωνία θα επιτρέπει στην Τεχεράνη να πουλά ξανά πετρέλαιο

Σημαντική οικονομική ανάσα αναμένεται να λάβει η Τεχεράνη μέσα από τη νέα συμφωνία αποκλιμάκωσης με τις Ηνωμένες Πολιτείες, καθώς προβλέπεται άμεση χαλάρωση των περιορισμών που εμπόδιζαν τις εξαγωγές ιρανικού πετρελαίου και καυσίμων.

Σύμφωνα με πληροφορίες που επικαλούνται διεθνή μέσα, η Ουάσιγκτον συμφώνησε να επιτρέψει στο Ιράν να επιστρέψει στις διεθνείς αγορές πετρελαίου αμέσως μετά την υπογραφή του κειμένου.

Η κίνηση αυτή θεωρείται ισχυρό οικονομικό κίνητρο προς την ιρανική πλευρά, ώστε να τηρήσει την εκεχειρία, να διατηρήσει ανοιχτό το Στενό του Ορμούζ και να συμμετάσχει στον νέο κύκλο διαπραγματεύσεων για το πυρηνικό της πρόγραμμα.

Η συμφωνία δεν περιορίζεται στις ίδιες τις εξαγωγές πετρελαίου.

Προβλέπει επίσης εξαιρέσεις από κυρώσεις για κρίσιμες υπηρεσίες που είναι απαραίτητες ώστε να κινηθεί ξανά το ιρανικό πετρέλαιο στις διεθνείς αγορές.

Σε αυτές περιλαμβάνονται οι τραπεζικές συναλλαγές, οι θαλάσσιες μεταφορές και η ασφαλιστική κάλυψη φορτίων.

Με άλλα λόγια, η Τεχεράνη δεν αποκτά απλώς δικαίωμα να πουλήσει πετρέλαιο. Αποκτά και τα βασικά εργαλεία για να μπορεί να το μεταφέρει, να το ασφαλίσει και να πληρωθεί νόμιμα.

Οι πρώτες ενδείξεις της αλλαγής φέρονται να έχουν ήδη εμφανιστεί στην πράξη.

Σύμφωνα με στοιχεία που επικαλούνται διεθνείς πηγές, δεξαμενόπλοιο μεταφοράς αργού πετρελαίου αναχώρησε από το λιμάνι Τσαμπαχάρ και κινήθηκε στον Κόλπο του Ομάν με ενεργοποιημένο το σύστημα εντοπισμού του.

Η κίνηση αυτή θεωρείται ενδεικτική της αλλαγής κλίματος, καθώς μέχρι πρόσφατα οι μεταφορές ιρανικού πετρελαίου επηρεάζονταν από τον αμερικανικό αποκλεισμό και το καθεστώς κυρώσεων.

Παρά την άμεση χαλάρωση, η πλήρης οικονομική αποκατάσταση του Ιράν δεν θα είναι αυτόματη.

Αμερικανοί αξιωματούχοι ξεκαθαρίζουν ότι η διατήρηση των προνομίων θα εξαρτηθεί από τη στάση της Τεχεράνης σε κρίσιμα ζητήματα.

Στο επίκεντρο βρίσκονται η ελεύθερη ναυσιπλοΐα στο Στενό του Ορμούζ, η συμμόρφωση με τους όρους της εκεχειρίας και η πρόοδος στις συνομιλίες για το πυρηνικό πρόγραμμα.

Η Ουάσιγκτον θέλει να χρησιμοποιήσει την οικονομική ελάφρυνση ως μοχλό πίεσης: δίνει άμεσο όφελος στο Ιράν, αλλά κρατά ανοιχτό το ενδεχόμενο επαναφοράς περιορισμών αν η συμφωνία δεν εφαρμοστεί.

Η ιρανική κυβέρνηση δεν αποκτά άμεσα πρόσβαση στο σύνολο των δεσμευμένων περιουσιακών στοιχείων της, τα οποία εκτιμάται ότι ξεπερνούν τα 100 δισ. δολάρια.

Η πρόσβαση σε αυτά τα κεφάλαια παραμένει αντικείμενο επόμενης φάσης των διαπραγματεύσεων.

Το ίδιο ισχύει και για πιθανούς μηχανισμούς χρηματοδότησης της ανοικοδόμησης μετά τον πόλεμο.

Αμερικανοί αξιωματούχοι αφήνουν ανοιχτά διάφορα σενάρια, αλλά επιμένουν ότι η Τεχεράνη θα πρέπει πρώτα να αποδείξει στην πράξη ότι τηρεί τις δεσμεύσεις της.

Η απόφαση να δοθούν οικονομικές διευκολύνσεις στο Ιράν πριν υπάρξει τελική συμφωνία προκαλεί αντιδράσεις σε πολιτικούς κύκλους στις Ηνωμένες Πολιτείες και στο Ισραήλ.

Οι επικριτές υποστηρίζουν ότι η Ουάσιγκτον παραχωρεί νωρίς ένα από τα βασικά της μέσα πίεσης, δίνοντας στην Τεχεράνη πρόσβαση σε έσοδα από πετρέλαιο χωρίς να έχουν προηγηθεί ουσιαστικές παραχωρήσεις στο πυρηνικό πρόγραμμα.

Από την άλλη πλευρά, υποστηρικτές της συμφωνίας εκτιμούν ότι χωρίς άμεσο οικονομικό κίνητρο το Ιράν δεν θα είχε λόγο να διατηρήσει την εκεχειρία και να παραμείνει στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων.

Για την κυβέρνηση Τραμπ, η επιστροφή του ιρανικού πετρελαίου στις αγορές μπορεί να έχει και εσωτερικό πολιτικό όφελος.

Η αύξηση της προσφοράς πετρελαίου θα μπορούσε να συμβάλει στη σταθεροποίηση ή και στη μείωση των διεθνών τιμών ενέργειας, σε μια περίοδο που οι υψηλές τιμές καυσίμων πιέζουν νοικοκυριά, επιχειρήσεις και αγορές.

Η Ουάσιγκτον επιχειρεί έτσι να προσφέρει στο Ιράν οικονομικό όφελος χωρίς άμεση εκταμίευση αμερικανικών πόρων.

Το κρίσιμο ερώτημα είναι αν αυτή η προσέγγιση θα λειτουργήσει ως κίνητρο για μια πιο μόνιμη διπλωματική λύση ή αν θα θεωρηθεί από την Τεχεράνη ως ένδειξη ότι μπορεί να αποσπάσει ανταλλάγματα χωρίς βαθιές παραχωρήσεις.

Η συμφωνία ΗΠΑ – Ιράν ανοίγει έναν δρόμο οικονομικής αποκλιμάκωσης, αλλά δεν λύνει τα μεγάλα ζητήματα.

Το πυρηνικό πρόγραμμα, το Ορμούζ, η περιφερειακή ασφάλεια και η στάση του Ιράν απέναντι στους συμμάχους του στην περιοχή παραμένουν ανοιχτά μέτωπα.

Η άμεση επιστροφή του ιρανικού πετρελαίου στις αγορές είναι το πρώτο μεγάλο δώρο της συμφωνίας προς την Τεχεράνη.

Το αν θα γίνει αφετηρία σταθεροποίησης ή νέο σημείο τριβής θα κριθεί από το πόσο θα αντέξει η εκεχειρία και από το αν οι επόμενες διαπραγματεύσεις θα οδηγήσουν σε πραγματικές δεσμεύσεις.