Η Μέση Ανατολή στα πρόθυρα νέου γενικευμένου πολέμου – Η συμφωνία ΗΠΑ‑Ιράν καταρρέει

Η εύθραυστη συμφωνία αποκλιμάκωσης που συνήψαν οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ιράν πριν από λιγότερες από δύο εβδομάδες φαίνεται να καταρρέει, με τις δύο πλευρές να συνεχίζουν να ανταλλάσσουν στρατιωτικά πλήγματα και να αλληλοκατηγορούνται για παραβίαση των όρων της.

Η νέα κλιμάκωση επεκτείνεται πλέον σε ολόκληρη τη Μέση Ανατολή, με επιθέσεις σε αμερικανικές στρατιωτικές εγκαταστάσεις στον Περσικό Κόλπο, νέες αεροπορικές επιχειρήσεις των ΗΠΑ στο Ιράν και παράλληλη ένταση στο μέτωπο του Λιβάνου, όπου το Ισραήλ ανακοίνωσε ότι έπληξε θέσεις της φιλοϊρανικής Χεζμπολάχ.

Νέες επιθέσεις σε Μπαχρέιν και Κουβέιτ

Την ίδια στιγμή, η αντιαεροπορική άμυνα του Μπαχρέιν ανακοίνωσε ότι αντιμετώπισε σήμερα πυρά ιρανικών πυραύλων και drones.

Οι ένοπλες δυνάμεις του Μπαχρέιν «αναχαίτισαν και κατέστρεψαν έναν ορισμένο αριθμό βλημάτων που χρησιμοποιήθηκαν σε αυτές τις ύπουλες ιρανικές επιθέσεις», διευκρινίζουν στην ανακοίνωση όπου αναφέρουν ότι βρίσκονται σε «κατάσταση ύψιστου συναγερμού».

Οι Φρουροί της Επανάστασης είχαν ανακοινώσει νωρίτερα ότι εξαπέλυσαν επιθέσεις σε στρατιωτικές εγκαταστάσεις των ΗΠΑ στο Κουβέιτ και το Μπαχρέιν σε αντίποινα για τα αμερικανικά πλήγματα στο ιρανικό έδαφος, με τις δύο πλευρές να κατηγορούν η μία την άλλη για παραβιάσεις της κατάπαυσης του πυρός.

Το υπουργείο Εξωτερικών του Μπαχρέιν καταδίκασε τις επιθέσεις ως μία εσκεμμένη και κατ’ επανάληψη παραβίαση της κυριαρχίας και της ασφάλειας της χώρας και κάλεσε το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ να πραγματοποιήσει έκτακτη συνεδρίαση για να καταστήσει υπόλογο το Ιράν.

Το υπουργείο Εξωτερικών κατήγγειλε σε ανακοίνωση που εξέδωσε τις “απεχθείς και επαναλαμβανόμενες επιθέσεις του Ιράν (…) η τελευταία από τις οποίες [πραγματοποιήθηκε] την αυγή [σήμερα]”. Το μικρό εμιράτο του Κόλπου είχε κάνει λόγο νωρίτερα για πυρά “εχθρικών πυραύλων και drones” που είχαν στόχο το έδαφός του.

Νέα αμερικανικά πλήγματα και απειλές Τραμπ

Οι εξελίξεις επιταχύνθηκαν όταν ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, προειδοποίησε δημόσια ότι η Ουάσινγκτον ενδέχεται να «ολοκληρώσει στρατιωτικά τη δουλειά» που, όπως ανέφερε, ξεκίνησε με επιτυχία. Σε ανάρτησή του στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης διεμήνυσε ότι, εάν χρειαστεί, «η Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν δεν θα υπάρχει πλέον», ανεβάζοντας ακόμη περισσότερο τους τόνους της αντιπαράθεσης.

Λίγες ώρες νωρίτερα, η Κεντρική Διοίκηση των αμερικανικών ενόπλων δυνάμεων (CENTCOM) είχε ανακοινώσει νέα αεροπορικά πλήγματα εναντίον ιρανικών στρατιωτικών στόχων. Σύμφωνα με την Ουάσινγκτον, οι επιθέσεις πραγματοποιήθηκαν ως απάντηση σε νέο περιστατικό κατά εμπορικού δεξαμενόπλοιου στα Στενά του Ορμούζ και είχαν στόχο εγκαταστάσεις επιτήρησης, συστήματα επικοινωνιών, αντιαεροπορικές υποδομές, αποθήκες μη επανδρωμένων αεροσκαφών και εγκαταστάσεις ναρκοθέτησης. Η αμερικανική πλευρά υποστηρίζει ότι έδωσε στην Τεχεράνη την ευκαιρία να τηρήσει τη συμφωνία κατάπαυσης του πυρός, ωστόσο το Ιράν επέλεξε να συνεχίσει τις επιθετικές ενέργειες κατά της διεθνούς ναυσιπλοΐας.

Η απάντηση της Τεχεράνης σε Κουβέιτ και Μπαχρέιν

Η ιρανική απάντηση δεν άργησε να έρθει. Τα ξημερώματα της Κυριακής, οι Φρουροί της Επανάστασης ανακοίνωσαν ότι εκτόξευσαν πυραύλους και μη επανδρωμένα αεροσκάφη εναντίον αμερικανικών στρατιωτικών εγκαταστάσεων στο Κουβέιτ και στο Μπαχρέιν, χαρακτηρίζοντας τις επιχειρήσεις αντίποινα για τα νέα αμερικανικά πλήγματα στο ιρανικό έδαφος.

Οι ένοπλες δυνάμεις του Κουβέιτ επιβεβαίωσαν ότι ενεργοποιήθηκαν τα συστήματα αεράμυνας για την αντιμετώπιση «εχθρικών» πυραύλων και drones, ενώ στο Μπαχρέιν ήχησαν δύο φορές σειρήνες αεροπορικής επιδρομής και οι αρχές κάλεσαν τους κατοίκους να αναζητήσουν ασφαλή καταφύγια. Το υπουργείο Εξωτερικών του Μπαχρέιν χαρακτήρισε τις επιθέσεις «σκόπιμη και επαναλαμβανόμενη παραβίαση της κυριαρχίας του κράτους» και ζήτησε την έκτακτη σύγκληση του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ.

Αμερικανός αξιωματούχος δήλωσε στο Reuters ότι, μέχρι στιγμής, δεν υπάρχουν αναφορές για θύματα ή σοβαρές ζημιές στις αμερικανικές εγκαταστάσεις, διευκρινίζοντας ωστόσο ότι η κατάσταση εξακολουθεί να εξελίσσεται.

«Τερματίζονται οι διπλωματικές διαδικασίες»

Οι Φρουροί της Επανάστασης υποστήριξαν ότι τα αμερικανικά πλήγματα συνιστούν κατάφωρη παραβίαση της συμφωνίας εκεχειρίας και προειδοποίησαν πως οι τελευταίες εξελίξεις οδηγούν στην πλήρη διακοπή κάθε διπλωματικής διαδικασίας. Παράλληλα, το ναυτικό των Φρουρών διαμήνυσε ότι οι αμερικανικές βάσεις στην περιοχή «θα γνωρίσουν την κόλαση τις επόμενες ημέρες», ενώ η κρατική τηλεόραση του Ιράν μετέδωσε ότι εκρήξεις σημειώθηκαν στην περιοχή Σιρίκ, στο νότιο τμήμα της χώρας, μετά τα αμερικανικά πλήγματα.

Στο επίκεντρο τα Στενά του Ορμούζ

Η νέα κρίση συνδέεται άμεσα με τα Στενά του Ορμούζ, τη σημαντικότερη θαλάσσια δίοδο μεταφοράς πετρελαίου και υγροποιημένου φυσικού αερίου παγκοσμίως. Πριν από την έναρξη του πολέμου, από το συγκεκριμένο πέρασμα διακινούνταν περίπου το ένα πέμπτο της παγκόσμιας παραγωγής πετρελαίου και LNG.

Το τελευταίο επεισόδιο ακολούθησε επίθεση με ιρανικό drone σε δεξαμενόπλοιο υπό σημαία Παναμά, ενώ λίγες ημέρες νωρίτερα είχε προηγηθεί ανάλογη επίθεση σε φορτηγό πλοίο. Οι Ηνωμένες Πολιτείες επιδιώκουν πλέον να προωθήσουν έναν εναλλακτικό διάδρομο ναυσιπλοΐας κατά μήκος των ακτών του Ομάν, την ώρα που η Τεχεράνη επιμένει ότι η διέλευση των πλοίων θα πρέπει να πραγματοποιείται μέσω βόρειας διαδρομής, υπό τον δικό της έλεγχο.

Εκατοντάδες εμπορικά πλοία και δεξαμενόπλοια παρέμειναν για εβδομάδες εγκλωβισμένα στον Περσικό Κόλπο, ενώ μόλις το τελευταίο δεκαπενθήμερο είχε αρχίσει σταδιακά η αποκατάσταση της ναυσιπλοΐας. Η επανέναρξη των επιθέσεων δημιουργεί εκ νέου ανησυχία στις διεθνείς αγορές ενέργειας, αν και μέχρι στιγμής οι τιμές του πετρελαίου παραμένουν κοντά στα προπολεμικά επίπεδα.

Η συμφωνία που απειλείται με κατάρρευση

Η ενδιάμεση συμφωνία των 14 σημείων μεταξύ Ουάσινγκτον και Τεχεράνης είχε στόχο να τερματίσει τον τετράμηνο πόλεμο, να ανοίξει εκ νέου τα Στενά του Ορμούζ και να δημιουργήσει το πλαίσιο για διαπραγματεύσεις γύρω από το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν, την άρση κυρώσεων και ζητήματα περιφερειακής ασφάλειας.

Πριν από μία εβδομάδα πραγματοποιήθηκε στην Ελβετία νέος γύρος έμμεσων συνομιλιών, με τη συμμετοχή του αντιπροέδρου των ΗΠΑ Τζέι Ντι Βανς και του προέδρου της ιρανικής Βουλής Μοχάμαντ Μπαγκέρ Γκαλιμπάφ. Μετά τις συνομιλίες, η Ουάσινγκτον είχε προχωρήσει ακόμη και σε προσωρινή χαλάρωση ορισμένων κυρώσεων κατά της Τεχεράνης, ωστόσο η αναζωπύρωση των συγκρούσεων δείχνει ότι οι διπλωματικές προσπάθειες βρίσκονται πλέον στον αέρα.

Παράλληλη ένταση στον Λίβανο

Την ίδια ώρα, νέο μέτωπο παραμένει ανοιχτό στον Λίβανο. Ο ισραηλινός στρατός ανακοίνωσε ότι πραγματοποίησε επιδρομές εναντίον ενόπλων της Χεζμπολάχ στην περιοχή Ναμπατίγια, καθώς και εναντίον εκτοξευτή ρουκετών που, σύμφωνα με το Τελ Αβίβ, αποτελούσε άμεση απειλή.

Η Τεχεράνη κατηγορεί τις Ηνωμένες Πολιτείες ότι δεν τήρησαν τη δέσμευσή τους να διασφαλίσουν κατάπαυση του πυρός και στον Λίβανο, ενώ η Χεζμπολάχ απορρίπτει τη συμφωνία ασφαλείας που προωθούν Ουάσινγκτον και Ισραήλ, χαρακτηρίζοντάς την «ταπεινωτική» και αντίθετη με την εθνική κυριαρχία της χώρας. Από την άλλη πλευρά, η ισραηλινή κυβέρνηση επιμένει ότι δεν πρόκειται να αποσύρει τις δυνάμεις της από τις περιοχές που ελέγχει όσο η Χεζμπολάχ παραμένει οπλισμένη.

Ο φόβος μιας γενικευμένης σύγκρουσης

Η ταυτόχρονη αναζωπύρωση των εχθροπραξιών στον Περσικό Κόλπο, στα Στενά του Ορμούζ και στον Λίβανο εντείνει τους φόβους της διεθνούς κοινότητας για μια γενικευμένη ανάφλεξη στη Μέση Ανατολή. Παρά τις διπλωματικές πρωτοβουλίες που είχαν αναληφθεί το τελευταίο διάστημα, η ανταλλαγή στρατιωτικών πληγμάτων δείχνει ότι η εύθραυστη εκεχειρία βρίσκεται πλέον στο πιο κρίσιμο σημείο της, με τον κίνδυνο νέας μεγάλης πολεμικής κλιμάκωσης να παραμένει ιδιαίτερα υψηλός.