Ποιος «καίει» την Οδύσσεια του Νόλαν στο X και γιατί ο Μασκ επιτίθεται σε ιστορικό;

Νέος πολιτισμικός πόλεμος έχει ξεσπάσει στο X γύρω από την Οδύσσεια του Κρίστοφερ Νόλαν, με τον Έλον Μασκ να επιτίθεται σε ιστορικό που υπερασπίστηκε την ταινία και οι αντιδράσεις για τη μαύρη Ωραία Ελένη να κλιμακώνονται.

Η πολυαναμενόμενη κινηματογραφική μεταφορά της Οδύσσειας από τον Κρίστοφερ Νόλαν έχει μετατραπεί σε πεδίο μάχης πολιτισμικής αντιπαράθεσης, πολύ πριν ακόμη κυκλοφορήσει ευρέως στις αίθουσες. Η ταινία, με προϋπολογισμό 250 εκατομμυρίων δολαρίων, έκανε παγκόσμια πρεμιέρα στις 6 Ιουλίου, ενώ η διανομή της από την Universal Pictures σε ΗΠΑ και Ηνωμένο Βασίλειο είναι προγραμματισμένη για τις 17 Ιουλίου.

Στο επίκεντρο της αντιπαράθεσης βρίσκεται η επιλογή της Κενυάτισσας ηθοποιού Λουπίτα Νιόνγκο στον ρόλο της Ωραίας Ελένης, καθώς και μια σειρά από άλλες δημιουργικές αποφάσεις που έχουν προκαλέσει έντονες αντιδράσεις σε μέσα κοινωνικής δικτύωσης, με τον ίδιο τον Έλον Μασκ να πρωταγωνιστεί στις επιθέσεις.

Ο Μασκ επιτίθεται στον ιστορικό Τομ Χόλαντ

Η τελευταία φάση της αντιπαράθεσης ξεκίνησε όταν ο Άγγλος ιστορικός Τομ Χόλαντ — γνωστός για το βιβλίο Dominion και ως συμπαρουσιαστής του podcast The Rest Is History — αναδημοσίευσε στο X μια θετική κριτική για την ταινία, γράφοντας: «Περισσότεροι έπαινοι για την "Οδύσσεια" από ανθρώπους που, προς έκπληξη όλων, περίμεναν πραγματικά να τη δουν πριν διαμορφώσουν άποψη».

Η απάντηση του Μασκ, που συγκέντρωσε περίπου 12 εκατομμύρια προβολές, ήταν επιθετική και λακωνική: «Ο Τομ Χόλαντ είναι απλώς υποτακτικός». Παραμένει ασαφές αν αναφερόταν στον ιστορικό ή στον ομώνυμο Άγγλο ηθοποιό, ο οποίος συμμετέχει επίσης στη διανομή της ταινίας. Ο ιστορικός δεν υποχώρησε, δηλώνοντας: «Το λέω ξανά με μεγάλη χαρά. Η "Οδύσσεια" είναι μια καταπληκτική ταινία και το να μην τη δείτε λειτουργεί εις βάρος σας. Δική σας η απώλεια».

Η «μαύρη Ωραία Ελένη» στο επίκεντρο του πολέμου

Οι επικρίσεις για τη Νιόνγκο στον ρόλο της Ωραίας Ελένης εντείνονται από μήνες. Οι επικριτές μιλούν για «φυλετική αντικατάσταση» μυθολογικών προσώπων, επικαλούμενοι τις παραδοσιακές περιγραφές και καλλιτεχνικές απεικονίσεις της Ελένης ως ξανθής με ανοιχτόχρωμη επιδερμίδα. Ο Μασκ είχε γράψει τον Μάιο ότι ο Νόλαν «προσέβαλε κατάφωρα τον ελληνικό λαό», ενώ σε άλλη ανάρτηση υποστήριξε ότι «το να επιλέγεις μια μαύρη γυναίκα για να υποδυθεί μια λευκή γυναίκα σε ένα θεμελιώδες έργο της ευρωπαϊκής λογοτεχνίας δεν είναι πιο σωστό» — χαρακτηρίζοντας τον σκηνοθέτη «αντι-λευκό ρατσιστή».

Αντίστοιχη αντίδραση προκάλεσε και η επιλογή του τρανς ηθοποιού Έλιοτ Πέιτζ για τον ρόλο του Ελπήνορα, νεαρού μέλους του πληρώματος του Οδυσσέα. Ο Μασκ αναδημοσίευσε ανάρτηση που ανέφερε: «Δεν κοροϊδεύω τον ανδρισμό της. Αρνούμαι ότι υπάρχει». Έντονη ήταν και η αντίδραση του συντηρητικού σχολιαστή Ματ Γουόλς, στον οποίο ο Μασκ απάντησε «Αλήθεια», προκαλώντας αντιδράσεις από προσωπικότητες όπως ο Άλεκ Μπάλντουιν και ο Τζίμι Κίμελ.

Η Νιόνγκο απαντά — και αποκαλύπτει πώς γνώρισε την Οδύσσεια

Η βραβευμένη με Όσκαρ για την ταινία 12 Χρόνια Σκλάβος υπερασπίστηκε δημόσια τον Νόλαν, δηλώνοντας στο περιοδικό Elle: «Υποστηρίζω πλήρως την πρόθεση του Κρις και την εκδοχή της ιστορίας που αφηγείται. Το καστ μας αντιπροσωπεύει τον κόσμο». Ξεκαθάρισε παράλληλα ότι δεν σκοπεύει να αφιερώσει χρόνο στις επικρίσεις, καθώς αυτές «θα συνεχίσουν να υπάρχουν είτε απαντήσει είτε όχι».

Αποκάλυψε μάλιστα ότι όταν της έγινε η πρόταση, δεν γνώριζε σχεδόν τίποτα για το ομηρικό έπος: «Είπα "δεν γνωρίζω απολύτως τίποτα γι' αυτό". Πήρα τα βιβλία και τα διάβασα αμέσως. Χάρη σε αυτή την ταινία, γνώρισα την ελληνική μυθολογία». Στην ταινία υποδύεται και την Κλυταιμνήστρα, αδελφή της Ωραίας Ελένης.

Το καστ και οι δημιουργικές επιλογές που πυροδότησαν αντιδράσεις

Στην ταινία πρωταγωνιστεί ο Ματ Ντέιμον στον ρόλο του Οδυσσέα και η Αν Χάθαγουεϊ ως Πηνελόπη. Στο καστ συμμετέχουν επίσης η Ζεντάγια και ο ράπερ Τράβις Σκοτ, του οποίου η επιλογή εξήγησε ο Νόλαν στο Time: «Τον επέλεξα γιατί ήθελα να παραπέμψω στην ιδέα ότι αυτή η ιστορία μεταδόθηκε ως προφορική ποίηση, κάτι που είναι ανάλογο με τη ραπ».

Αντιδράσεις έχουν επίσης προκαλέσει τα σχέδια πανοπλιών και πλοίων στα τρέιλερ, καθώς και η γενικότερη απουσία Ελλήνων ηθοποιών. Ελληνικά μέσα, ιστορικοί και σχολιαστές έχουν χαρακτηρίσει ορισμένες επιλογές ως παραποίηση της αρχαίας ελληνικής ιστορίας. Ο επίσημος λογαριασμός της ταινίας στο X αναγκάστηκε να περιορίσει τη δυνατότητα σχολιασμού των αναρτήσεών του λόγω του όγκου των αρνητικών αντιδράσεων.

Οι κριτικοί αντιδρούν διαφορετικά

Παρά τη θύελλα στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, οι πρώτες επαγγελματικές κριτικές ήταν ιδιαίτερα θετικές. Ο συγγραφέας Έρικ Ντέιβις χαρακτήρισε την Οδύσσεια «απόλυτο θρίαμβο και κορυφαίο κινηματογραφικό επίτευγμα», ενώ η Τζαζ Τάνγκεϊ του Variety έγραψε ότι «ο Νόλαν είναι οραματιστής» και ότι η ταινία αποτελεί «έργο τέχνης» που ξεπερνά τον εαυτό του.

Ο Νόλαν ξεκίνησε να γράφει το σενάριο τον Μάρτιο του 2024 και η ταινία ανακοινώθηκε επίσημα τον Δεκέμβριο της ίδιας χρονιάς. Σύμφωνα με πληροφορίες, ο σκηνοθέτης μελέτησε αρκετές μεταφράσεις του ομηρικού έπους κατά την προετοιμασία μιας από τις ακριβότερες παραγωγές της καριέρας του.