Explainer: Τι είναι οι ενδιάμεσες εκλογές στις ΗΠΑ και τι διακυβεύεται τον Νοέμβριο

Στο πολιτικό σύστημα των Ηνωμένων Πολιτειών, οι προεδρικές εκλογές συγκεντρώνουν παραδοσιακά τη μεγαλύτερη προσοχή της παγκόσμιας κοινής γνώμης.

Ωστόσο, η πραγματική ζυγαριά της εξουσίας στην Ουάσινγκτον κρίνεται πολύ συχνά σε μια άλλη, εξίσου κρίσιμη εκλογική αναμέτρηση: τις ενδιάμεσες εκλογές (Midterm Elections). Παρότι ο ίδιος ο Πρόεδρος δεν βρίσκεται στο ψηφοδέλτιο, το αποτέλεσμα της κάλπης καθορίζει αν η κυβέρνησή του θα διατηρήσει την πολιτική της ορμή ή αν θα βρεθεί εγκλωβισμένη σε μια παρατεταμένη θεσμική παράλυση για το υπόλοιπο της θητείας της.

Η αρχιτεκτονική των ενδιάμεσων εκλογών και η θεσμική τους σημασία

Οι ενδιάμεσες εκλογές διεξάγονται ακριβώς στη μέση της τετραετούς προεδρικής θητείας, γεγονός που τους δίνει τον χαρακτήρα ενός καθολικού δημοψηφίσματος για πεπραγμένα του Λευκού Οίκου. Κατά τη διάρκειά τους, ανανεώνεται το σύνολο των 435 εδρών της Βουλής των Αντιπροσώπων, η θητεία των οποίων είναι διετής, καθώς και το ένα τρίτο των 100 εδρών της Γερουσίας, όπου οι γερουσιαστές υπηρετούν για έξι χρόνια. Παράλληλα, στις περισσότερες Πολιτείες διεξάγονται κρίσιμες αναμετρήσεις για τις θέσεις των Κυβερνητών και των τοπικών νομοθετικών σωμάτων.

Η καθιέρωση αυτού του συστήματος δεν ήταν τυχαία. Οι Θεμελιωτές Πατέρες των ΗΠΑ, διαμορφώνοντας το αμερικανικό Σύνταγμα του 1787, διακατέχονταν από έναν βαθύ φόβο απέναντι στη συγκέντρωση υπερβολικής ισχύος σε ένα μόνο πρόσωπο. Για να αποτρέψουν την προεδρική αυθαιρεσία, σχεδίασαν ένα πολύπλοκο σύστημα «θεσμικών αντίβαρων» (checks and balances).

Επιβάλλοντας τη διεξαγωγή βουλευτικών εκλογών κάθε δύο χρόνια, εξασφάλισαν ότι ο αμερικανικός λαός θα είχε τη δυνατότητα να αξιολογεί τακτικά την εκτελεστική εξουσία και, εφόσον το επιθυμεί, να της επιβάλλει ένα αποτελεσματικό «φρένο» μέσω του Κογκρέσου.

Η σημασία αυτών των εκλογών έγκειται στο γεγονός ότι το Κογκρέσο κατέχει το «ταμείο» και τη νομοθετική πρωτοβουλία του κράτους. Εάν ο Πρόεδρος χάσει τον έλεγχο έστω και ενός από τα δύο Σώματα, η ικανότητά του να περάσει εμβληματικά νομοσχέδια, φορολογικές μεταρρυθμίσεις ή τον κρατικό προϋπολογισμό σχεδόν μηδενίζεται.

Επιπλέον, η Γερουσία είναι υπεύθυνη για την επικύρωση των διορισμών υπουργών, πρεσβευτών και, κυρίως, των ισόβιων δικαστών του Ανώτατου Δικαστηρίου, καθιστώντας την πλειοψηφία σε αυτήν ζήτημα υπαρξιακής σημασίας για κάθε διακυβέρνηση.

Το πολιτικό τοπίο του Νοεμβρίου: Πρόβλεψη και συσχετισμοί

Καθώς οι ΗΠΑ πλησιάζουν στην κάλπη του Νοεμβρίου, το διακύβευμα είναι τεράστιο, με τους Ρεπουμπλικανούς να κατέχουν την πλειοψηφία και στα δύο Σώματα του Κογκρέσου. Ιστορικά, το κόμμα που κατέχει τον Λευκό Οίκο αντιμετωπίζει σχεδόν πάντα δομικό μειονέκτημα στις ενδιάμεσες εκλογές, καθώς η βάση της αντιπολίτευσης προσέρχεται στις κάλπες με αυξημένα ποσοστά συσπείρωσης και διάθεση διαμαρτυρίας.

Οι τρέχουσες δημοσκοπήσεις και τα μοντέλα πρόβλεψης για το γενικό ψηφοδέλτιο δείχνουν μια σαφή τάση που χαμογελά στους Δημοκρατικούς. Στη Βουλbullet των Αντιπροσώπων, όπου η υφιστάμενη Ρεπουμπλικανική πλειοψηφία είναι εξαιρετικά οριακή, οι Δημοκρατικοί χρειάζονται ελάχιστες έδρες για να ανατρέψουν τους συσχετισμούς. Τα δεδομένα από τις αμφίρροπες εκλογικές περιφέρειες δείχνουν ότι η μεταβίβαση της πλειοψηφίας στους Δημοκρατικούς αποτελεί αυτή τη στιγμή το επικρατέστερο σενάριο.

Στη Γερουσία η μάχη διαγράφεται πιο σκληρή λόγω της γεωγραφικής κατανομής των εδρών που ανανεώνονται, ωστόσο η δυναμική των Δημοκρατικών σε κομβικές Πολιτείες-κλειδιά (battleground states) δημιουργεί τις προϋποθέσεις για μια συνολική ανατροπή της ισορροπίας δυνάμεων στην Ουάσινγκτον.

Γιατί οι επερχόμενες κάλπες αποτελούν τον εφιάλτη του Ντόναλντ Τραμπ

Για τον Ντόναλντ Τραμπ, η προοπτική απώλειας του ελέγχου του Κογκρέσου τον Νοέμβριο συνιστά τη μεγαλύτερη απειλή για τη δεύτερη προεδρική του θητεία. Μια ενδεχόμενη επικράτηση των Δημοκρατικών θα άλλαζε ριζικά τους όρους του παιχνιδιού, μετατρέποντας τα επόμενα δύο χρόνια σε μια συνεχή αμυντική μάχη για τον Λευκό Οίκο.

Πρώτον, μια Δημοκρατική πλειοψηφία στη Βουλή των Αντιπροσώπων θα ακυρώσει αυτόματα την εγχώρια νομοθετική του ατζέντα. Κάθε προσπάθεια για περαιτέρω φοροελαφρύνσεις, αυστηροποίηση της μεταναστευτικής πολιτικής ή επιβολή νέων δασμών θα προσκρούει στο ανυπέρβλητο εμπόδιο του Κογκρέσου. Οποιοδήποτε νομοσχέδιο ή προϋπολογισμός θα απαιτεί πλέον επίπονους συμβιβασμούς και υποχωρήσεις, αφαιρώντας από τον Αμερικανό Πρόεδρο την πρωτοβουλία των κινήσεων.

Δεύτερον, η αλλαγή ηγεσίας στις κοινοβουλευτικές επιτροπές ξεκλειδώνει το ισχυρότερο όπλο της αντιπολίτευσης: την εξουσία κλήτευσης (subpoena power). Οι Δημοκρατικοί πρόεδροι των επιτροπών θα αποκτήσουν το νόμιμο δικαίωμα να απαιτήσουν έγγραφα, οικονομικά στοιχεία και καταθέσεις από στελέχη της διακυβέρνησης Τραμπ, ανοίγοντας εκ νέου εξαντλητικές έρευνες για τις αποφάσεις του Λευκού Οίκου και τις επιχειρηματικές του δραστηριότητες.

Τέλος, η απώλεια της Βουλής επαναφέρει στο προσκήνιο τον απόλυτο πολιτικό κίνδυνο: το ενδεχόμενο μιας νέας πρότασης παραπομπής (imπεachment). Ακόμη κι αν η Γερουσία δεν συγκεντρώσει την απαραίτητη πλειοψηφία δύο τρίτων για την καθαίρεσή του, μια νέα διαδικασία παραπομπής από τη Βουλή θα τραυματίσει ανεπανόρθωτα την εικόνα του, παραλύοντας την πολιτική του επιρροή και σκιάζοντας τους σχεδιασμούς του ενόψει των επόμενων προεδρικών εκλογών.