Λάβαμε «μήνυμα» από το διάστημα; Το μυστήριο με τη ραδιοεκπομπή που ήρθε από εξωπλανήτη

Αστρονόμοι εντόπισαν για πρώτη φορά ραδιοσήμα που προέρχεται απευθείας από τον εξωπλανήτη Βήτα του Ζωγράφου b, σε απόσταση 63,4 ετών φωτός από τη Γη. Το σήμα δεν προέρχεται από εξωγήινο πολιτισμό, αλλά από το σέλας του πλανήτη, ανοίγοντας νέο δρόμο για τη μελέτη εξωπλανητών.

Για πρώτη φορά αστρονόμοι κατάφεραν να εντοπίσουν ραδιοσήματα που προέρχονται απευθείας από έναν εξωπλανήτη, τον Βήτα του Ζωγράφου b, σε απόσταση 63,4 ετών φωτός από τη Γη. Η ανακάλυψη, που πραγματοποιήθηκε με τη συστοιχία ραδιοτηλεσκοπίων MeerKAT στη Νότια Αφρική, ανοίγει έναν νέο δρόμο για τη μελέτη πλανητών πέρα από το Ηλιακό Σύστημα.

Οι ερευνητές ξεκαθαρίζουν από την αρχή ότι δεν πρόκειται για απόπειρα επικοινωνίας ενός εξωγήινου πολιτισμού. Το σήμα δημιουργείται από το σέλας του πλανήτη, το φαινόμενο που στη Γη ευθύνεται για το εντυπωσιακό Βόρειο Σέλας, όταν φορτισμένα σωματίδια από το μητρικό άστρο αλληλεπιδρούν με το μαγνητικό του πεδίο.

Πώς εντοπίστηκε το ραδιοσήμα από τον εξωπλανήτη Βήτα του Ζωγράφου b;

Χρησιμοποιώντας ως σημεία αναφοράς φωτεινούς πυρήνες γαλαξιών, γνωστούς ως κβάζαρ, οι επιστήμονες κατάφεραν να προσδιορίσουν με ακρίβεια την προέλευση του σήματος. Σε τέσσερις διαφορετικές παρατηρήσεις το 2025 και το 2026, έστρεψαν τα ραδιοτηλεσκόπιά τους προς το άστρο Βήτα του Ζωγράφου, γύρω από το οποίο έχουν εντοπιστεί τέσσερις εξωπλανήτες: οι Βήτα του Ζωγράφου a, b, c και d.

Μέχρι σήμερα ήταν εξαιρετικά δύσκολο να διαχωριστούν τυχόν πλανητικά σήματα από τον θόρυβο ενός κοντινού άστρου. Στην περίπτωση αυτή, όμως, ο τύπος του άστρου και τα χαρακτηριστικά του σήματος επέτρεψαν για πρώτη φορά αυτόν τον διαχωρισμό. Το σήμα παρουσίαζε έντονη κυκλική πόλωση, χαρακτηριστικό που συνδέεται με εκπομπή από σέλας πλανήτη, ενώ ο Βήτα του Ζωγράφου είναι ένα «άστρο πρώιμου τύπου» — μεγαλύτερο και θερμότερο από τον Ήλιο — που δεν μπορεί να παράγει τέτοιου είδους σήματα. «Κανένας γνωστός φυσικός μηχανισμός που προκαλεί ραδιοεκπομπές σε άστρα πρώιμου τύπου δεν μπορεί να εξηγήσει την παρατηρούμενη εκπομπή», σημειώνουν οι συγγραφείς της μελέτης. Με τη βοήθεια των κβάζαρ, το σήμα εντοπίστηκε τελικά στον Βήτα του Ζωγράφου b, τον δεύτερο πλανήτη από το άστρο.

Τι είναι το σέλας του εξωπλανήτη και τι αποκαλύπτει;

Ο Βήτα του Ζωγράφου b είναι ένας νεαρός και ιδιαίτερα μεγάλος αέριος γίγαντας, με μάζα περίπου δεκαπλάσια από εκείνη του Δία. Το σέλας του δημιουργείται μέσω ενός φαινομένου γνωστού ως αστάθεια ηλεκτρονικού κυκλοτρονικού μάγνητρον (Electron Cyclotron Maser Instability), η ίδια διαδικασία που δημιουργεί τα σέλατα σε πλανήτες όπως ο Δίας και ο Άρης.

Επειδή οι επιστήμονες κατανοούν καλά τον μηχανισμό αυτό, μπόρεσαν να συμπεράνουν ότι ο πλανήτης διαθέτει εξαιρετικά ισχυρό μαγνητικό πεδίο, χιλιάδες φορές ισχυρότερο από της Γης. Τα σήματα ενισχύονται περαιτέρω από την ταχύτατη περιστροφή του πλανήτη, καθώς μία ημέρα στον Βήτα του Ζωγράφου b διαρκεί μόλις οκτώ έως εννέα ώρες.

Γιατί η ανακάλυψη έχει σημασία για την αναζήτηση ζωής;

Παρότι τα σήματα δεν προέρχονται από εξωγήινο πολιτισμό, τέτοιου είδους παρατηρήσεις μπορούν να βοηθήσουν στην αναζήτηση ζωής πέρα από το Ηλιακό Σύστημα. Το μαγνητικό πεδίο ενός πλανήτη προστατεύει την επιφάνειά του από επιβλαβή ακτινοβολία που θα μπορούσε να καταστρέψει την πρώιμη ζωή, ενώ συμβάλλει στη διατήρηση της ατμόσφαιράς του απέναντι στον ηλιακό άνεμο.

Οι ερευνητές σχεδιάζουν να εφαρμόσουν την ίδια τεχνική σε επτά ακόμη εξωπλανήτες, σε πέντε διαφορετικά πλανητικά συστήματα, σύμφωνα με τη Daily Mail. Τα νέα ραδιοτηλεσκόπια επόμενης γενιάς αναμένεται να επιτρέψουν ακόμη πιο ευαίσθητες παρατηρήσεις, ανοίγοντας τον δρόμο για τον εντοπισμό πλανητών με συνθήκες ευνοϊκές για ζωή.